Khi hát Xẩm chạm đến trái tim người trẻ và du khách quốc tế

Du khách nước ngoài "phải lòng" hát Xẩm

Trong một cuộc phỏng vấn dạo với du khách quốc tế tại khu vực phố đi bộ hồ Hoàn Kiếm (Hà Nội), khi được giới thiệu và cho họ nghe thử một đoạn Xẩm cổ, không ít du khách tỏ ra bất ngờ.

Ban đầu là sự tò mò trước một loại hình âm nhạc hoàn toàn xa lạ, nhưng chỉ sau vài phút, nhiều du khách đã bị cuốn vào những giai điệu mang đậm dấu nét văn hóa truyền thống Việt Nam.

Hai du khách Dan và Elle chăm chú lắng nghe và bày tỏ sự thích thú khi lần đầu tiên được thưởng thức một làn điệu Xẩm cổ của Việt Nam

Dan và Elle - hai du khách đến từ châu Âu cho biết, họ chưa từng biết đến hát Xẩm trước khi đặt chân tới Hà Nội. Thế nhưng, cuộc gặp gỡ tình cờ với loại hình nghệ thuật dân gian này đã để lại trong họ những ấn tượng khó quên.

Đặc biệt, chất giọng và cách thể hiện của người nghệ sĩ khiến Dan thực sự xúc động. Anh chia sẻ: “Điều làm tôi ấn tượng nhất là giọng hát của nghệ sĩ. Tôi giống như được nghe kể một câu chuyện đời bằng cảm xúc. Dù không hiểu tiếng Việt, tôi vẫn cảm nhận được sự từng trải, những vui buồn và tâm tư được gửi gắm qua từng câu hát”.

Trong khi đó, du khách Elle lại bị thu hút bởi âm thanh của các nhạc cụ truyền thống. Những tiếng đàn, tiếng phách tạo nên một màu sắc âm nhạc rất khác so với những gì chị từng nghe ở phương Tây.

Chị bày tỏ: “Tôi cảm thấy âm nhạc này có tính dẫn dắt rất mạnh. Nó khiến người nghe muốn nghe lâu hơn để khám phá. Đó không phải kiểu âm nhạc sôi động khiến bạn muốn nhảy múa ngay lập tức, mà là loại âm nhạc khiến bạn tò mò về con người và văn hóa đứng phía sau nó”.

Các buổi biểu diễn hát Xẩm tại Hồ Văn - Văn Miếu Quốc Tử Giám trở thành điểm hẹn văn hóa hấp dẫn đối với nhiều du khách quốc tế khi đến Hà Nội

Không chỉ tại phố đi bộ Hồ Gươm, những làn điệu Xẩm còn nhận được sự quan tâm của đông đảo du khách quốc tế tại khu vực Hồ Văn, thuộc quần thể di tích Văn Miếu - Quốc Tử Giám (Hà Nội).

Trong không gian cổ kính, đậm dấu ấn văn hóa truyền thống, các chương trình biểu diễn nghệ thuật dân gian, đặc biệt là hát Xẩm, thường thu hút đông đảo khán giả trong và ngoài nước. Nhiều du khách dừng chân từ sớm, chăm chú theo dõi từng tiết mục, lắng nghe tiếng đàn nhị, tiếng phách mộc mạc hòa cùng những câu hát giàu tự sự.

Du khách Alicia dành lời khen ngợi cho nghệ thuật hát Xẩm

Alicia - một du khách đến từ Mỹ, dành sự chú ý đặc biệt cho phần trình diễn hát Xẩm. Chị bày tỏ: “Tôi từng nghĩ những loại hình nghệ thuật cổ thường chỉ xuất hiện trong bảo tàng hoặc các chương trình dành riêng cho khách du lịch.

Nhưng ở đây, tôi thấy nhiều người dân địa phương cũng đến xem và thưởng thức rất chăm chú. Điều đó cho thấy loại hình nghệ thuật này vẫn có vị trí trong đời sống hiện nay”.

Theo nữ du khách, việc được trực tiếp thưởng thức một buổi biểu diễn truyền thống mang lại trải nghiệm hoàn toàn khác so với việc tìm hiểu qua sách hướng dẫn hay các video trên mạng xã hội. Thông qua âm nhạc, cách biểu diễn và bầu không khí của chương trình, cô cảm nhận rõ hơn về chiều sâu văn hóa của điểm đến.

Nghệ nhân Tạ Hạnh giới thiệu những nét đặc sắc của hát Xẩm tới du khách nước ngoài

Có thể thấy, sự đón nhận tích cực từ các khán giả quốc tế cho thấy Xẩm vẫn sở hữu sức hấp dẫn riêng, vượt qua rào cản về ngôn ngữ. Với nhiều du khách, đây là cơ hội để tiếp cận gần hơn với lịch sử, đời sống và tâm hồn của người Việt.

Những ánh mắt chăm chú theo dõi, những tràng pháo tay sau mỗi tiết mục hay những cuộc trò chuyện kéo dài sau buổi diễn phần nào cho thấy giá trị của Xẩm vẫn đang được lan tỏa tới những công chúng mới, trong đó có cả bạn bè quốc tế.

Người trẻ học, thực hành và lan tỏa Xẩm

Nếu trước đây, Xẩm thường được nhắc đến như một loại hình nghệ thuật cần được bảo tồn, thì ngày nay, nhiều người trẻ đang lựa chọn tiếp cận di sản này bằng một tâm thế khác: học để hiểu, thực hành để gìn giữ và sáng tạo để lan tỏa. Với họ, Xẩm không chỉ là ký ức của quá khứ mà còn là một phần bản sắc có thể đồng hành cùng đời sống đương đại.

Bạn Nguyễn Khánh Linh, một bạn trẻ thuộc thế hệ Gen Z đang theo học hát Xẩm cho biết, càng học, bạn càng nhận ra phía sau những câu hát mộc mạc là cả một kho tàng kỹ thuật và chiều sâu văn hóa.

Khánh Linh chia sẻ: "Khi bắt đầu học Xẩm, mình mới hiểu đây không đơn thuần là việc thuộc lời hay hát đúng giai điệu. Từng cách nhả chữ, lấy hơi, xử lý nhịp phách đều đòi hỏi sự kiên trì và cảm nhận tinh tế. Có những làn điệu nghe tưởng đơn giản nhưng để thể hiện được cái hồn của nó lại là một quá trình rất dài”.

Theo Linh, điều hấp dẫn nhất ở Xẩm nằm ở những câu chuyện đời sống được gửi gắm trong từng câu hát. Chính điều đó giúp người trẻ hôm nay tìm thấy sự kết nối với cội nguồn văn hóa dân tộc giữa vô vàn xu hướng giải trí hiện đại.

Bạn Nguyễn Khánh Linh lựa chọn theo đuổi nghệ thuật hát Xẩm với mong muốn góp phần gìn giữ và lan tỏa di sản dân tộc

Không chỉ dừng lại ở việc học và biểu diễn, nhiều bạn trẻ còn chủ động tìm kiếm những phương thức mới để đưa Xẩm đến gần hơn với công chúng. Một trong số đó là dự án Sắc Xẩm do nhóm sinh viên Khoa Viết văn - Báo chí, Trường Đại học Văn hóa Hà Nội thực hiện.

Khác với hình dung quen thuộc về những buổi diễn nghệ thuật truyền thống, Sắc Xẩm được xây dựng là không gian sáng tạo kết hợp giữa hát Xẩm, trình diễn thời trang và hiệu ứng sân khấu hiện đại.

Thông qua sự giao thoa giữa yếu tố truyền thống và ngôn ngữ nghệ thuật đương đại, chương trình muốn truyền tải thông điệp: di sản luôn có khả năng thích nghi và tiếp tục “sống” trong đời sống đương đại nếu có cách tiếp cận phù hợp.

Bên cạnh các tiết mục biểu diễn, chương trình còn tạo không gian đối thoại giữa nghệ sĩ, nhà nghiên cứu và khán giả. Thông qua các hoạt động giao lưu, người tham dự có cơ hội hiểu rõ hơn về lịch sử hình thành, đặc trưng nghệ thuật cũng như những thách thức đặt ra trong quá trình bảo tồn và phát huy giá trị của hát Xẩm trong bối cảnh hiện đại.

Là nghệ sĩ nhiều năm gắn bó với Xẩm, nghệ sĩ Mai Tuyết Hoa cho rằng, việc tìm kiếm những cách tiếp cận mới là điều cần thiết để di sản mở rộng đối tượng công chúng. Theo chị, những thử nghiệm kết hợp Xẩm với các dòng nhạc hiện đại như rap hay EDM từng gây nhiều tranh luận, song điều quan trọng là phải nhìn nhận đây như một nỗ lực đưa di sản đến gần hơn với thế hệ trẻ.

"Di sản chỉ thực sự sống khi nó tiếp tục được thực hành và sáng tạo trong đời sống đương đại. Nếu người trẻ cảm thấy gần gũi và muốn tìm hiểu Xẩm thông qua những hình thức tiếp cận mới, đó cũng là một tín hiệu tích cực cho tương lai của loại hình nghệ thuật này", nghệ sĩ Mai Tuyết Hoa bày tỏ.

Nhạc sĩ Nguyễn Quang Long

Ở góc độ vừa nghiên cứu vừa thực hành, nhạc sĩ Nguyễn Quang Long cho rằng: “Mọi người thường nghĩ giữ gìn di sản là phải giữ nguyên xi những gì thế hệ cha ông để lại. Nhưng với Xẩm, nếu “đóng băng” nó, tức là ta đang làm mất đi sức sống vốn có của loại hình nghệ thuật này. Bản chất cốt lõi của Xẩm là tính ứng biến và tính thời sự.

Các cụ ngày xưa hát ở nơi đông người, hát trên tàu điện, hát về đời sống xã hội thời bấy giờ, thì ngày nay, Xẩm cũng phải nói câu chuyện của thế kỷ 21.

Khi chúng ta giữ vững được cái cốt lõi nghệ thuật của làn điệu Xẩm nhưng mở rộng biên độ nội dung, kết hợp với âm nhạc xu hướng của giới trẻ, Xẩm sẽ tự động có sức sống mới, “vừa vặn” với mọi không gian âm nhạc toàn cầu” - nhạc sĩ nhấn mạnh.

ANH LONG - ANH QUÂN - ĐỨC HIẾU