Khánh Hòa khai thác giá trị Khu dự trữ sinh quyển Núi Chúa theo hướng bền vững

Công viên đá nằm bên bờ biển Vườn quốc gia Núi Chúa thuộc Khu Dự trữ sinh quyển Núi Chúa ở xã Vĩnh Hải. (Ảnh: Nguyễn Thành/TTXVN)

Để Khu dự trữ sinh quyển thế giới Núi Chúa phát triển bền vững, Ban Quản lý Vườn Quốc gia Núi Chúa-Phước Bình (tỉnh Khánh Hòa) đang khai triển nhiều giải pháp hữu hiệu, trong đó tập trung kết hợp bảo tồn đa dạng sinh học với phát triển kinh tế địa phương.

Việc quản lý và phát huy giá trị khu dự trữ sinh quyển này không chỉ nhằm giữ gìn tốt “lá phổi xanh," mà còn nâng cao vị thế du lịch của tỉnh Khánh Hòa trên bản đồ thế giới.

Khu dự trữ sinh quyển “3 trong 1”

Khu dự trữ sinh quyển thế giới Núi Chúa thuộc Vườn quốc gia Núi Chúa-Phước Bình nằm tại địa phận xã Vĩnh Hải, với diện tích trên 106.646 ha; trong đó vùng lõi có diện tích trên 15.750 ha, vùng đệm có diện tích trên 48.760 ha, vùng chuyển tiếp có diện tích trên 42.000 ha. Tháng 9 năm 2021, Vườn quốc gia Núi Chúa chính thức được Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hợp quốc (UNESCO) công nhận là Khu dự trữ sinh quyển thế giới Núi Chúa.

Đây là nơi có tính đa dạng sinh học nổi bật với hơn 1.500 loài thực vật, 766 loài động vật; trong đó có hơn 50 loài động thực vật nằm trong Danh mục đỏ của Thế giới và Việt Nam. Ngoài ra, khu dự trữ còn có 3 dạng hệ sinh thái biển đặc trưng, đó là hệ sinh thái rạn san hô, hệ sinh thái thảm cỏ biển, hệ sinh thái vùng triều và rừng ngập mặn.

Khu dự trữ sinh quyển thế giới Núi Chúa có đặc tính khí hậu nắng nóng quanh năm. Vì thế hệ sinh thái nơi đây được đánh giá là hệ sinh thái khô hạn, địa hình có cấu tạo theo ba thành phần gồm khu vực rừng cây, khu vực biển và khu vực bán sa mạc. Đây là nơi được đánh giá có khí hậu khắc nghiệt nhất của cả nước, bởi lượng mưa thấp, nắng nóng quanh năm.

Chính khí hậu đặc trưng đó đã tạo cho Khu dự trữ sinh quyển thế giới Núi Chúa một hệ sinh thái động, thực vật có tính đặc thù, phong phú và đa dạng, trong đó có nhiều loài thực vật có giá trị mà không một khu dự trữ sinh quyển nào ở một số địa phương trên cả nước có được. Điển hình như các loại cây gai… Vì thế, Khu dự trữ sinh quyển thế giới Núi Chúa được xem là “thảo nguyên cây gai” có một không hai ở Việt Nam.

Không chỉ có rừng, ở đây hệ động-thực vật biển cũng rất đa dạng nhờ sở hữu tới hơn 40km đường bờ biển bao quanh khu vực. Nơi đây có quần thể rùa biển thường xuyên lên bờ đẻ trứng mỗi năm cùng với rạn san hô ven bờ lớn nhất cả nước với 350 loài.

Bãi san hô cổ ở Hang Rái nằm trong Khu dự trữ sinh quyển thế giới Núi Chúa . (Ảnh: Nguyễn Thành/TTXVN)

Không những thế, Khu dự trữ sinh quyển thế giới Núi Chúa còn nổi tiếng với nhiều bãi biển đẹp và hoang sơ như hang Rái - thác nước trên biển; Bình Tiên; Nước Ngọt; bãi Chuối; bãi Thùng; bãi Kênh… cùng với bãi cát uốn lượn ôm sát chân núi, tạo nên khung cảnh thiên nhiên “biển xanh, cát trắng, nắng vàng” rất kỳ vĩ.

Ông Trần Văn Tiếp, Phó trưởng Ban Thường trực Ban Chỉ đạo Khu dự trữ sinh quyển thế giới Núi Chúa - Giám đốc Vườn quốc gia Núi Chúa-Phước Bình, cho biết việc UNESCO công nhận Vườn quốc gia Núi Chúa là Khu dự trữ sinh quyển thế giới điều đó thể hiện sự tôn vinh và ghi nhận của thế giới về tất cả những nỗ lực của tỉnh Khánh Hòa nói riêng và Việt Nam nói chung trong công tác bảo tồn và phát triển các loài tài nguyên thiên nhiên, đảm bảo tính đa dạng sinh học, phục vụ cho nghiên cứu khoa học, cho phát triển bền vững.

Quản lý, phát huy tối đa giá trị đa dạng sinh học

Khi được UNESCO công nhận, tỉnh Khánh Hòa đã đẩy mạnh công tác truyền thông, giáo dục môi trường, quảng bá về khu dự trữ sinh quyển; đồng thời thành lập ban quản lý nhằm tạo điều kiện tốt nhất cho công tác quản lý, phát triển Khu dự trữ sinh quyển thế giới Núi Chúa thành một điểm đến hấp dẫn của địa phương theo hướng bảo tồn bền vững các giá trị đa dạng sinh học.

Ông Trần Văn Tiếp cho biết ngoài hoạt động truyền thông, giáo dục môi trường, Ban quản lý Khu dự trữ sinh quyển thế giới Núi Chúa còn phối hợp với các đơn vị liên quan tiến hành xây dựng cơ sở dữ liệu và đề xuất giải pháp quản lý các loài động vật, thực vật đặc hữu, nguy cấp, quý, hiếm trên cạn tại khu dự trữ. Khảo sát, đánh giá kết quả thực hiện kế hoạch hành động quốc gia bảo tồn rùa biển Việt Nam.

Song song đó, ban tổ chức tập huấn đánh giá nhân lực để đào tạo, nâng cao năng lực, xây dựng kế hoạch điều tra về cỏ biển. Ra mắt Chương trình Nhân nuôi Bảo tồn Cheo cheo lưng bạc, loài thú móng guốc duy nhất đặc hữu ở Việt Nam. Đồng thời xây dựng dự thảo kế hoạch Bảo tồn và phát triển cây Cà thá trên địa bàn tỉnh. Tham gia góp ý đề xuất Dự án phát triển mô hình "Bức tường xanh" phòng chống sa mạc hóa và xói mòn đất, góp phần thực hiện mục tiêu Net Zero trên các khu vực khô hạn ở phía Nam của tỉnh…

Ban Quản lý Khu dự trữ sinh quyển thế giới Núi Chúa cũng tiếp tục xây dựng và hoàn thiện hệ thống vườn thực vật, vườn ươm, khu vực cứu hộ sinh vật biển để bảo tồn và phát triển các nguồn gen quý hiếm, đặc hữu có nguy cơ tuyệt chủng và phát triển mở rộng thêm diện tích rừng hiện có. Đồng thời kiểm tra, rà soát lại một cách tổng thể, toàn diện về tính đa dạng sinh học tại vườn, tiến tới làm bản đồ khu dự trữ một cách rõ ràng, cụ thể.

Từ trước tới nay, xung quanh vùng đệm của Khu dự trữ sinh quyển thế giới Núi Chúa là nơi sinh sống của đồng bào các dân tộc bản địa như Raglay, Chăm và người Hoa. Họ cư trú lâu đời, có bản sắc văn hóa phong phú, đa dạng và làm ăn sinh sống bằng nhiều nghề như làm muối, trồng rau màu, chăn nuôi, làm nhạc cụ dân tộc… tạo nên một cộng đồng cư dân có nét độc đáo riêng biệt trong khu vực.

Để tạo sinh kế cho người dân vùng đệm, tỉnh Khánh Hòa cũng khai thác tiềm năng, lợi thế của khu dự trữ sinh quyển để phát triển các loại hình du lịch như du lịch sinh thái cộng đồng, du lịch gắn với bảo tồn thiên nhiên, du lịch trải nghiệm… Qua đó không những để quảng bá hình ảnh Khu dự trữ sinh quyển Núi Chúa, mà còn góp phần tạo sinh kế ổn định cho người dân bản địa thông qua thu nhập từ các hoạt động du lịch khám phá, trải nghiệm..., góp phần hạn chế đáng kể việc xâm hại của người dân vào vùng lõi, đảm bảo sự phát triển bền vững của hệ sinh thái khu dự trữ.

Ông Nguyễn Thành Trung, Giám đốc Trung tâm Du lịch và Giáo dục môi trường (Ban quản lý Vườn Quốc gia Núi Chúa-Phước Bình), cho biết trong 6 tháng đầu năm 2026, Vườn quốc gia Núi Chúa-Phước Bình đã thu hút trên 105.000 lượt du khách đến tham quan, trải nghiệm. Lợi ích mang lại không chỉ là nguồn thu từ hoạt động du lịch, mà quan trọng hơn là nhận thức về bảo vệ môi trường ngày một được nâng cao.

Thời gian qua, nhiều tổ chức, cá nhân (học sinh, sinh viên, du khách) đã đến Vườn quốc gia Núi Chúa-Phước Bình để nghiên cứu, tìm hiểu về hệ sinh thái tự nhiên, các giá trị đa dạng sinh học của Khu dự trữ sinh quyển thế giới Núi Chúa. Theo đó, nhiều chương trình như “cùng OMO gieo triệu mầm xanh, phủ vạn cánh rừng;'' “ngày thứ 6 Xanh” hàng tuần… được tổ chức đã tạo sức lan tỏa mạnh mẽ đến tất cả du khách và cộng đồng dân cư về công tác giáo dục môi trường và nâng cao nhận thức về công tác bảo tồn đa dạng sinh học.

Đa dạng và phong phú hệ thực vật tại Khu dự trữ sinh quyển thế giới Núi Chúa. (Ảnh: TTXVN phát)

Theo lãnh đạo Ủy ban Quốc gia Chương trình con người và sinh quyển Việt Nam (MAB Việt Nam), Việt Nam hiện có 11 Khu dự trữ sinh quyển được UNESCO công nhận là Khu dự trữ sinh quyển của thế giới; trong đó có Khu dự trữ sinh quyển thế giới Núi Chúa.

Khu dự trữ quyển thế giới Núi Chúa hiện đang được tiến hành điều chỉnh phân vùng, nhằm đảm bảo tính đồng bộ, tuân thủ các quy định pháp lý, đáp ứng yêu cầu quản lý thống nhất theo mô hình Khu dự trữ sinh quyển của UNESCO, góp phần kết nối các hệ sinh thái rừng- biển-ven biển đặc trưng, tạo thành một thể thống nhất, tăng cường khả năng phục hồi sinh thái, bảo tồn nguồn gene quý hiếm gắn với phát triển du lịch, nghiên cứu khoa học, giáo dục môi trường, tạo thuận lợi cho công tác quản lý tài nguyên, thích ứng với biến đổi khí hậu và nâng cao sinh kế cộng đồng trong khu vực.

Tuy nhiên, theo đánh giá của Ban Quản lý Khu dự trữ sinh quyển thế giới Núi Chúa, thời gian qua việc triển khai quy chế/kế hoạch quản lý khu dự trữ còn gặp một số khó khăn nhất định, nhất là vấn đề nguồn lực để đầu tư và hỗ trợ kỹ thuật từ các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước. Do đó, khu dự trữ sinh quyển rất cần sự chung tay, hỗ trợ từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường; Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam; MAB Việt Nam… để Khu dự trữ sinh quyển thế giới Núi Chúa tiếp tục được quản lý, vận hành hiệu quả, hướng đến phát triển bền vững trong giai đoạn mới./.

(TTXVN/Vietnam+)