Kháng thuốc kháng sinh: Cuộc đua sống còn giữa bác sĩ và vi khuẩn đa kháng thuốc

Kháng thuốc kháng sinh đang hiện diện ngay trong các khoa hồi sức, phòng cấp cứu và buồng bệnh nặng, nơi bác sĩ mỗi ngày phải đối diện với những ca nhiễm khuẩn ngày càng khó điều trị.

Trong khi ngày càng có nhiều chủng vi khuẩn đa kháng thuốc, thì “vũ khí” của y học đang dần cạn, số lượng kháng sinh mới đủ sức tạo đột phá lại quá ít.

Tại hội thảo quốc tế về chiến lược điều trị vi khuẩn kháng kháng sinh do Bệnh viện Đa khoa Xanh Pôn tổ chức ngày 2/7, câu hỏi lớn được đặt ra là “ngành y sẽ chống lại làn sóng kháng thuốc bằng cách nào”.

TS Nguyễn Đình Hưng: Các bệnh viện cần quản lý chặt việc sử dụng kháng sinh.

TS Nguyễn Đình Hưng, Phó Giám đốc Sở Y tế Hà Nội, cho rằng kháng kháng sinh hiện là thách thức cấp bách của y tế toàn cầu cũng như Việt Nam.

Theo ông, muốn kiểm soát tình trạng này, các cơ sở y tế không thể tiếp tục điều trị theo lối cũ, mà buộc phải liên tục cập nhật bằng chứng khoa học mới, quản lý chặt việc sử dụng kháng sinh và tăng cường kiểm soát nhiễm khuẩn.

Cuộc chiến chống vi khuẩn kháng thuốc không còn là câu chuyện của riêng bác sĩ truyền nhiễm hay vi sinh, mà là bài toán tổng thể của toàn hệ thống bệnh viện.

Ở góc nhìn điều hành bệnh viện, TS Nguyễn Đức Long, Giám đốc Bệnh viện Đa khoa Xanh Pôn, nhấn mạnh: Chất lượng điều trị không còn được quyết định đơn thuần bởi việc có thuốc mới hay kỹ thuật mới. Điều tạo nên khác biệt nằm ở khả năng ra quyết định điều trị chính xác và sử dụng nguồn lực y tế thông minh.

Theo ông Long, với bệnh nhân nhiễm khuẩn nặng, đặc biệt là nhiễm các chủng sinh MBL, mỗi giờ chậm trễ trong lựa chọn kháng sinh phù hợp đều có thể làm giảm cơ hội sống.

Điều này đòi hỏi điều trị phải chuyển từ tư duy “dùng thuốc theo kinh nghiệm” sang “dùng thuốc dựa trên dữ liệu, bằng chứng và cá thể hóa cho từng bệnh nhân”.

Mô hình phối hợp đa chuyên khoa lúc này trở thành chìa khóa: Bác sĩ điều trị, bác sĩ vi sinh, kiểm soát nhiễm khuẩn và dược sĩ lâm sàng phải cùng tham gia vào quyết định dùng thuốc.

TS Nguyễn Đức Long cho rằng phối hợp đa chuyên khoa lúc này trở thành chìa khóa để chống kháng thuốc

Bà Nguyễn Thị Tám, đại diện Bảo hiểm xã hội TP Hà Nội, cho biết chi phí kháng sinh hiện chiếm tỷ trọng rất lớn trong tổng chi phí thuốc của hệ thống bảo hiểm y tế.

Năm 2025, Bảo hiểm xã hội TP Hà Nội chi trả cho hơn 14 triệu lượt người bệnh với tổng chi phí gần 37.000 tỷ đồng. Riêng chi phí thuốc là hơn 13.217 tỷ đồng, trong đó kháng sinh gần 2.100 tỷ đồng, chiếm khoảng 16,8%, chỉ đứng sau thuốc điều trị ung thư.

Rõ ràng, kháng sinh không chỉ là bài toán điều trị mà còn là bài toán tài chính y tế. Mỗi chỉ định không tối ưu đều có thể tạo ra chi phí lớn.

Theo bà Tám, giải pháp quan trọng nhất hiện nay không phải chỉ là tìm thêm thuốc mới, mà là sử dụng thuốc đang có một cách hợp lý hơn: Đúng thuốc, đúng thời điểm, đúng liều và đúng thời gian.

Tại hội thảo, ông Nguyễn Hải Nam, Đại học Dược Hà Nội, nhắc lại cảnh báo của giới khoa học quốc tế: Nếu trong khoảng 20 năm tới không phát triển được các thế hệ kháng sinh mới với cơ chế tác động hoàn toàn khác biệt, con người có nguy cơ thất thế trước vi khuẩn kháng thuốc.

Điều đáng lo ngại là tốc độ phát triển thuốc mới chưa theo kịp tốc độ tiến hóa của vi khuẩn. “Đây là một cuộc đua mà vi khuẩn gần như luôn chạy trước”, ông Nam nhận định.

Theo ông Nam, chiến lược khả thi nhất hiện nay là vừa tiếp tục tìm kiếm các cơ chế kháng sinh mới, vừa tối ưu việc sử dụng kháng sinh hiện có. Bác sĩ và dược sĩ cần phối hợp chặt chẽ để sử dụng kháng sinh hợp lý, tối ưu, nhằm làm chậm quá trình kháng thuốc..

Các chuyên gia tại hội thảo cũng chia sẻ kinh nghiệm trong cuộc chiến chống vi khuẩn đa kháng thuốc: Chẩn đoán sớm, lựa chọn kháng sinh tối ưu, điều trị đa chuyên khoa và kiểm soát lây nhiễm trong bệnh viện.

AI bước vào trận địa kháng kháng sinh

Trong bối cảnh bác sĩ phải đưa ra quyết định ngày càng nhanh và chính xác hơn, trí tuệ nhân tạo (AI) trở thành công cụ hỗ trợ quan trọng.

Vì thế, tại hội thảo, Bệnh viện Đa khoa Xanh Pôn đã ra mắt hai sáng kiến AI trong hỗ trợ dược lâm sàng.

Ra mắt hai sáng kiến AI trong hỗ trợ dược lâm sàng.

Hai giải pháp gồm ADRChecker-SP – hệ thống AI Agent hỗ trợ tầm soát biến cố bất lợi liên quan đến thuốc – và DeepMedSP-AI, công cụ hỗ trợ kê đơn và giám sát sử dụng kháng sinh trên bệnh nhân nhiễm khuẩn.

Nếu trước đây bác sĩ phải rà soát dữ liệu lâm sàng, xét nghiệm và tiền sử dùng thuốc bằng nhiều thao tác thủ công, AI giờ có thể giúp tổng hợp dữ liệu, phát hiện cảnh báo sớm và hỗ trợ đưa ra quyết định nhanh hơn.

Trong cuộc chiến với “siêu vi khuẩn”, AI chưa thể thay thế bác sĩ, nhưng AI có thể giúp bác sĩ nhìn nhanh hơn, sâu hơn và chính xác hơn.

Khi kháng sinh mới chưa xuất hiện đủ nhanh, điều y học cần lúc này có lẽ không chỉ là thuốc tốt hơn, mà còn là những quyết định điều trị thông minh hơn, để con người giành lại ưu thế trước vi khuẩn kháng thuốc.

Thanh Hằng