Khám phá quần thể thông đỏ 2.500 trên núi Voi

Núi Voi tại xã Hiệp Thạnh (tỉnh Lâm Đồng) sở hữu quần thể thông đỏ quý hiếm hàng ngàn năm tuổi

Báu vật giữa đại ngàn

Nằm cách trung tâm Đà Lạt khoảng 15km, ngọn núi Voi không chỉ nổi tiếng với cảnh quan thiên nhiên hoang sơ mà còn là nơi lưu giữ một “kho báu” đặc biệt của rừng già - quần thể thông đỏ ngàn năm quý hiếm lớn nhất tại Việt Nam.

Theo ghi nhận qua kiểm đếm của lực lượng chức năng địa phương, tại đây hiện có khoảng hơn 1.000 cây thông đỏ lớn nhỏ nằm rải rác khắp ngọn núi, tuy nhiên được phân bố nhiều nhất ở 2 tiểu khu 268 và 277A thuộc lâm phần Ban Quản lý rừng phòng hộ Đức Trọng.

Hàng trăm cây thông đó có tuổi đời ước tính từ 500 đến hàng ngàn năm

Trong đó, có khoảng 400 cây được xếp vào nhóm quý hiếm cần bảo tồn đặc biệt. Nhiều cây cổ thụ đã được đánh số, gắn chíp và lập hồ sơ theo dõi.

Đặc biệt, tại đây có một cây thông đỏ rất lớn với đường kính thân hơn 1,5 m, chu vi gần 4,7 m, chiều cao hơn 30 m, các cành nhánh vươn rộng khoảng 1.000m2. Thông qua việc sử dụng các thiết bị chuyên dụng để đo đạc, đánh giá, các nhà lâm sinh của Viện Nghiên cứu Lâm sinh Tây Nguyên ước tính cây thông đỏ trên có tuổi đời khoảng 2.500 năm.

Một cây thông đỏ được ước tính có tuổi đời khoảng 2.500 năm

Thông đỏ, có tên khoa học là Taxus wallichiana, thuộc họ Thanh tùng - một trong những loài thực vật cổ xưa còn tồn tại trên Trái đất. Đây là loài cây sinh trưởng cực kỳ chậm, có thể mất hàng trăm năm để đạt kích thước trưởng thành. Chính vì vậy, mỗi cá thể thông đỏ hiện hữu tại đây đều được xem như một “di sản sống” của thiên nhiên.

Trong Sách đỏ Việt Nam năm 2007, thông đỏ được xếp vào cấp VU - loài sẽ nguy cấp, có nguy cơ tuyệt chủng cao trong tự nhiên, nghiêm cấm khai thác, sử dụng vì mục đích thương mại.

Theo các nghiên cứu, ở Việt Nam, thông đỏ có 2 loại gồm thông đỏ lá ngắn và lá dài. Thông đỏ là ngắn chủ yếu phân bố ở một số tỉnh phía Bắc như Lào Cai, Nghệ An, trong khi đó, thông đỏ lá dài lại được phân bố chủ yếu tại Lâm Đồng.

Loài thực vật này được ví như “vàng đỏ” không chỉ vì độ quý hiếm mà còn bởi giá trị y học vô cùng lớn. Trong lá và vỏ cây chứa hoạt chất taxol - một trong những dược chất quan trọng được sử dụng trong điều chế thuốc điều trị ung thư.

Quần thể thông đỏ tại núi Voi luôn được tuần tra, bảo vệ nghiêm ngặt

Qua nghiên cứu, các chuyên gia đánh giá về hàm lượng dược tính các hợp chất chính trong lá thông đỏ lá dài mọc ở Lâm Đồng có giá trị cao vượt trội so với loài thông đỏ lá ngắn.

Đối với người K’Ho dưới chân núi Voi, cây thông đỏ ngàn năm tuổi này còn mang một ý nghĩa thiêng liêng gắn bó mật thiết với đời sống tín ngưỡng của họ. Trong quan niệm của người K’Ho, cây già nhất, to lớn nhất trong một khu rừng chính là nhà, là nơi trú ngụ của các vị thần. Chính vì thế, họ tôn kính gọi là cây thông đỏ ở trên là “cây thần linh”

Chính vì ý nghĩa tâm linh cùng với nhận thức về việc bảo vệ rừng đã được chính quyền địa phương tuyên truyền phổ biến, hiện nay nhiều hộ dân dưới chân núi Voi đã cùng với lực lượng chức năng tham gia vào công tác bảo vệ rừng, đặc biệt là giữ cho quần thể thông đỏ tại đây không bị chặt phá.

Người K'Ho dưới chân núi Voi tôn sùng cây thông đỏ ngàn năm tuổi là "cây thần linh" của buôn làng

Điển hình trong đó là già K’Ten. Từ hàng chục năm nay ông đã nhiệt tình tham gia vào công tác tuần tra bảo vệ quần thể thông đỏ quý hiếm. Mặc dù hiện nay đã tiệm cận số tuổi 70 những ông vẫn thường xuyên tham gia leo núi tuần tra bảo vệ những cây thông đỏ quý hiếm thoát khỏi những lưỡi cưa của lâm tặc. Nhờ vậy mà hiện nay tình trạng cưa trộm thông đỏ đã không còn diễn ra manh động như nhiều năm về trước.

Để bảo vệ quần thể thông đỏ trước nguy cơ khai thác trái phép, tỉnh Lâm Đồng đã tiến hành rà soát, kiểm tra toàn bộ các khu vực có thông đỏ. Trên cơ sở đó, khoanh vùng đưa cây thông đỏ vào diện thực vật bảo vệ đặc biệt; tổ chức các đợt tuyên truyền rộng rãi về cây thông đỏ để người dân cùng tham gia bảo vệ loài cây này.

Đồng thời, tiến hành nghiên cứu nhân giống, trồng mới và phát triển rừng thông đỏ, nhằm bảo tồn và phát triển nguồn gen quý hiếm, góp phần vào việc thực hiện chương trình hành động bảo tồn đa dạng sinh học, cũng như nâng cao độ che phủ của rừng.

Hiện nay, Bảo tàng tỉnh Lâm Đồng cũng đã tổ chức trưng bày các hình ảnh và mẫu vật, kèm theo mã QR-Code, cung cấp những thông tin cơ bản nhằm giới thiệu đến đông đảo công chúng về loài cây này. Thông qua đó, góp phần tuyên truyền và nâng cao nhận thức của cộng đồng trong việc bảo vệ và nhân rộng loài thực vật quý hiếm cho hôm nay và mai sau.

Trở thành sản phẩm du lịch độc đáo

Quần thể thông đỏ tại núi Voi hiện nay không chỉ đơn thuần mang giá trị khoa học là một “chứng nhân sống” trong tiến trình tiến hóa của giới thực vật, phục vụ nghiên cứu đa dạng sinh học và bảo tồn nguồn gen quý hiếm, mà còn đang được định vị với một vai trò, sứ mệnh mới: trở thành sản phẩm du lịch sinh thái đặc thù của địa phương.

Một phần trong quần thể thông đỏ tại núi Voi được đưa vào khai thác du lịch

Hiện nay, một phần trong số quần thông đỏ tại đây được giao cho giao cho Khu du lịch Rừng Thông Núi Voi thuộc Công ty LTC quản lý, bảo tồn, phục vụ phát triển du lịch.

Trong bối cảnh ngành du lịch ngày càng hướng đến các giá trị xanh, bền vững, trải nghiệm gắn với thiên nhiên nguyên sơ và câu chuyện bản địa, tour tham quan ngắm rừng thông đỏ núi Voi đã và đang dần trở thành địa chỉ ưa thích không thể bỏ qua của du khách khi đến du lịch Lâm Đồng - Đà Lạt.

Chị Nguyễn Thị Kim Phương, một du khách đến từ Hà Nội cho biết: “Trong chuyến đi công tác tại Lâm Đồng, tôi may mắn được tham gia vào tour tham quan trải nghiệm tại khu du lịch Rừng Thông Núi Voi. Điều ấn tượng nhất của tôi tại đây là được ngắm những cây thông đỏ có tuổi đời hàng ngàn năm. Thật bất ngờ khi biết cách Đà Lạt không bao xa mà lại còn bảo tồn được một quần thể cây quý hiếm có tuổi đời hàng thiên niên kỷ như thế”.

Nhóm du khách check in dưới gốc thông cổ thụ

Trong khi đó, chị Nguyễn Thị Như, du khách nội tỉnh cũng tỏ ra thích thú: “Là người dân địa phương nhưng đến bây giờ tôi mới có cơ hội trực tiếp nhìn thấy những cây thông đỏ cao lớn như thế. Đứng dưới gốc thông đỏ hàng ngàn năm tuổi tôi có cảm giác như đang lạc vào thế giới thực vật cổ đại trong những bộ phim viễn tưởng”.

Việc “đánh thức” tiềm năng du lịch của quần thể thông đỏ tại núi Voi không chỉ góp phần đa dạng hóa sản phẩm du lịch của địa phương, mà còn mở ra hướng đi mới trong công tác bảo tồn gắn với phát triển.

Việc đưa vào khai thác du lịch là một hướng đi phù hợp trong việc vấn đề bảo tồn bảo tồn gắn với phát triển đối với quần thể thông đỏ tại đây

Theo đại diện Khu du lịch Rừng Thông Núi Voi, việc đưa quần thể thông đỏ vào khai thác du lịch sinh thái tại đây sẽ mang lại cho du khách cơ hội chiêm ngưỡng vẻ đẹp tự nhiên tuyệt vời của loài cây quý này. Hành trình khám phá sẽ giúp du khách hiểu hơn về giá trị sinh thái của rừng nói chung và cũng như tầm quan trọng của việc bảo tồn thông đỏ.

Đồng thời, còn góp phần tạo nguồn lực tài chính phục vụ bảo vệ rừng, nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị của thông đỏ và tạo sinh kế bền vững cho người dân vùng đệm.

THÀNH KHIÊM