Khai thác hiệu quả hạ tầng: 'Chìa khóa' giảm ùn tắc giao thông

Ùn tắc giao thông vẫn là một trong những "điểm nghẽn" của Thủ đô. Ảnh: Tuấn Lương

Dư địa lớn nhất nằm ở hạ tầng hiện có

Trong nhiều năm, mỗi khi ùn tắc gia tăng, giải pháp thường được nhắc đến là mở thêm đường, xây thêm cầu, mở rộng nút giao hay đầu tư các tuyến vành đai mới. Đây vẫn là hướng đi cần thiết đối với một đô thị đang phát triển nhanh như Hà Nội, nơi nhu cầu đi lại và vận chuyển hàng hóa không ngừng tăng lên.

Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy đầu tư hạ tầng luôn cần nguồn lực rất lớn, thời gian chuẩn bị và triển khai kéo dài, trong khi quỹ đất dành cho giao thông ngày càng hạn hẹp. Điều đó đặt ra yêu cầu phải tìm kiếm những dư địa mới để nâng cao năng lực thông hành của hệ thống giao thông đô thị.

Các chuyên gia giao thông cho rằng, dư địa lớn nhất nằm ở hạ tầng hiện có. Ảnh: Lê Khánh

Theo chuyên gia giao thông Khương Kim Tạo, nguyên Phó Chánh Văn phòng Ủy ban ATGT quốc gia, chống ùn tắc trong giai đoạn hiện nay không chỉ là bài toán tiếp tục đầu tư các công trình mới, mà còn là bài toán khai thác hiệu quả những công trình đã có. Nếu được tổ chức và điều hành hợp lý, chính mạng lưới đường, nút giao, hệ thống tín hiệu và hạ tầng hiện hữu vẫn còn nhiều dư địa để nâng cao năng lực khai thác, giảm áp lực giao thông mà không phải lúc nào cũng chờ thêm một dự án mới hoàn thành.

Từ góc nhìn đó, chuyên gia Khương Kim Tạo cho rằng cần thay đổi cách tiếp cận trong chống ùn tắc. Trọng tâm không chỉ là gia tăng năng lực hạ tầng, mà phải đồng thời nâng cao hiệu quả khai thác hạ tầng. Hai nhiệm vụ này không đối lập mà bổ sung cho nhau. Đầu tư mới tạo thêm năng lực cho hệ thống, còn tổ chức giao thông khoa học và điều hành hiệu quả sẽ giúp phát huy tối đa giá trị của từng tuyến đường, từng nút giao và từng đồng vốn đầu tư.

Đây cũng là lý do ông đặc biệt nhấn mạnh vai trò của quản lý, điều hành giao thông theo thời gian thực. Trong bối cảnh công nghệ số phát triển mạnh, dữ liệu giao thông, hệ thống camera, trí tuệ nhân tạo và trung tâm điều hành không đơn thuần là những thiết bị hiện đại, mà là công cụ giúp cơ quan quản lý hiểu rõ tình trạng giao thông theo từng thời điểm để chủ động điều chỉnh tổ chức giao thông, tối ưu hóa dòng xe và khai thác hiệu quả hơn mạng lưới hạ tầng hiện có.

Nhìn rộng hơn, cách tiếp cận này phản ánh sự chuyển dịch trong tư duy chống ùn tắc. Nếu trước đây trọng tâm chủ yếu là mở rộng hạ tầng để đáp ứng nhu cầu giao thông ngày càng tăng thì nay, cùng với đầu tư các công trình mới, việc khai thác hiệu quả hệ thống hiện hữu đang trở thành dư địa quan trọng để nâng cao năng lực thông hành, giảm chi phí đầu tư xã hội và từng bước xây dựng hệ thống giao thông đô thị vận hành thông minh, hiệu quả hơn.

Cần xây dựng một phương thức quản trị mới để khai thác tối đa hiệu quả của hạ tầng hiện có. Ảnh: Tuấn Lương

Đổi mới quản trị để khai thác tối đa hạ tầng

Theo chuyên gia Khương Kim Tạo, khai thác hiệu quả hạ tầng không đơn thuần là tăng cường lực lượng điều tiết giao thông hay điều chỉnh chu kỳ đèn tín hiệu tại một vài nút giao. Điều quan trọng hơn là xây dựng một phương thức quản trị mới, trong đó mọi quyết định điều hành đều dựa trên dữ liệu theo thời gian thực và khả năng dự báo, thay vì chỉ xử lý khi ùn tắc đã xảy ra.

Đó cũng là lý do ông nhiều lần nhấn mạnh vai trò của hệ thống camera giám sát, trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn và trung tâm điều hành giao thông thông minh. Giá trị của các công nghệ này không nằm ở bản thân thiết bị hay phần mềm, mà ở khả năng giúp cơ quan quản lý nắm bắt chính xác diễn biến giao thông trên toàn mạng lưới, từ đó chủ động điều chỉnh tổ chức giao thông, phân luồng và tối ưu hóa dòng phương tiện. Khi được khai thác đồng bộ, một nút giao hay một tuyến đường có thể phát huy hiệu quả cao hơn mà không cần mở rộng mặt cắt hay đầu tư thêm hạ tầng.

Hệ thống camera giám sát, trí tuệ nhân tạo có vai trò đặc biệt quan trọng trong hỗ trợ điều hành, tổ chức giao thông.

Ở góc độ này, công nghệ chỉ là công cụ, còn yếu tố quyết định vẫn là tư duy quản trị. Nếu thiếu dữ liệu, thiếu sự phối hợp giữa các cơ quan và thiếu một trung tâm điều hành đủ năng lực phân tích, dự báo, thì ngay cả hệ thống hạ tầng hiện đại cũng khó phát huy hết hiệu quả. Ngược lại, khi tổ chức giao thông được điều hành linh hoạt, nhiều "điểm nghẽn" có thể được xử lý ngay từ khâu tổ chức mà không phải chờ những dự án đầu tư kéo dài nhiều năm.

Theo chuyên gia Khương Kim Tạo, chống ùn tắc cũng cần được nhìn nhận trong tổng thể phát triển đô thị. Bên cạnh việc hoàn thiện mạng lưới giao thông, thành phố cần tiếp tục đẩy mạnh phát triển vận tải hành khách công cộng, ứng dụng dịch vụ số, quy hoạch hợp lý các trung tâm dịch vụ và tổ chức không gian đô thị theo hướng giảm những chuyến đi không cần thiết. Mỗi giải pháp đều góp phần giảm áp lực lên hệ thống hạ tầng, qua đó nâng cao hiệu quả khai thác mạng lưới giao thông hiện có.

Thực tế cho thấy, Hà Nội vẫn đang triển khai nhiều dự án hạ tầng quy mô lớn nhằm tạo thêm năng lực cho mạng lưới giao thông. Tuy nhiên, trong điều kiện nguồn lực đầu tư và quỹ đất đều có giới hạn, việc khai thác tối đa những công trình đã được đầu tư sẽ quyết định hiệu quả của cả hệ thống. Mỗi cây cầu, mỗi tuyến đường hay mỗi nút giao chỉ thực sự phát huy giá trị khi được tổ chức và vận hành khoa học.

Có thể nói, thông điệp mà chuyên gia Khương Kim Tạo gửi gắm không phải là giảm đầu tư cho hạ tầng, mà là thay đổi cách tiếp cận trong chống ùn tắc. Cùng với việc xây dựng những công trình mới, Hà Nội cần coi nâng cao hiệu quả khai thác hạ tầng hiện có là một trụ cột của chiến lược phát triển giao thông đô thị. Đây không chỉ là giải pháp tiết kiệm nguồn lực, mà còn là hướng đi phù hợp để xây dựng một hệ thống giao thông hiện đại, vận hành thông minh và thích ứng với tốc độ đô thị hóa ngày càng cao.

Mất cân đối giữa tốc độ gia tăng phương tiện và khả năng phát triển hạ tầng
Theo Trung tá Đào Việt Long, Phó Trưởng phòng Cảnh sát giao thông (Công an thành phố Hà Nội), từ đầu năm 2026 đến nay, lực lượng chức năng đã rà soát 51 điểm có nguy cơ ùn tắc trên địa bàn thành phố và xử lý được 39 điểm. Trong 12 điểm còn lại, có 5 điểm chịu ảnh hưởng bởi các công trình thi công và 7 điểm ùn tắc do lưu lượng phương tiện đã vượt quá khả năng đáp ứng của hạ tầng.
Đáng chú ý, cầu Thanh Trì hiện có khoảng 120.000 lượt phương tiện/ngày đêm, cao gấp 1,8 lần năng lực thiết kế; tại nút giao Trần Duy Hưng - Hoàng Minh Giám, lưu lượng phương tiện có thời điểm vượt từ 1,3 đến 7,4 lần công suất thiết kế...
Nguyên nhân cốt lõi của ùn tắc là tốc độ gia tăng phương tiện từ 4-10% mỗi năm, trong khi hệ thống đường giao thông chỉ phát triển khoảng 0,3%/năm. Khoảng cách này cho thấy, cùng với đầu tư các công trình mới, việc tổ chức giao thông khoa học và khai thác hiệu quả hạ tầng hiện có sẽ là dư địa quan trọng để nâng cao năng lực thông hành của toàn hệ thống.

Tuấn Lương