Iran dùng chiến thuật chiến tranh bất đối xứng đối phó Mỹ-Israel

Khi những đám khói đen đầu tiên bốc lên ở thủ đô Tehran của Iran ngày 28/2, lãnh tụ tối cao Ali Khamenei cùng hàng chục nhân vật cấp cao khác của Iran đã bị nhắm mục tiêu trong cuộc không kích được Mỹ, Israel lên kế hoạch và chuẩn bị suốt nhiều năm.

Sau các cuộc biểu tình rầm rộ ở Iran mấy tháng gần đây, Mỹ dường như tin rằng cái chết của ông Khamenei có thể tạo ra sự thay đổi chế độ hiện tại ở Iran. Tuy nhiên, những chiến lược như vậy "chưa bao giờ hiệu quả" trong chiến tranh giữa các quốc gia, giáo sư người Mỹ Robert Pape viết trong cuốn sách "Ném bom để chiến thắng" - một nghiên cứu về các chiến dịch không kích của quân đội. Và bản thân Iran cũng không xa lạ với lịch sử.

"Chúng tôi đã có hai thập kỷ để nghiên cứu những thất bại của quân đội Mỹ ở phía Đông và Tây sát bên chúng tôi", Ngoại trưởng Abbas Araghchi từng tuyên bố. "Chúng tôi đã tiếp thu những bài học đó".

Iran nhanh chóng có một nhà lãnh đạo tối cao mới, trong khi hệ thống "phòng thủ khảm" [mosaic defense - chữ “khảm” ở đây giống như trong “khảm trai”, tức ghép nhiều mảnh nhỏ thành một bức tranh lớn - ND] phi tập trung cho phép quân đội nước này phản công mà không bị mất nhiều lợi thế.

Học thuyết quân sự này được phát triển vào năm 2005, sau khi Mỹ lật đổ chính phủ Iraq và Afghanistan, nhà nghiên cứu người Pháp Elie Tenenbaum, thuộc Viện Quan hệ Quốc tế Pháp (IFRI), cho biết.

Mục đích của việc này là giúp một bộ chỉ huy quân sự phi tập trung tránh khỏi tổn thất nghiêm trọng về lãnh đạo cấp cao, và "chế độ dường như vẫn khá vững chắc, bất chấp việc đã mất đi một số lãnh đạo hàng đầu", Ali Vaez - Giám đốc dự án Iran tại International Crisis Group, cho biết.

Điều đó cho phép Tehran triển khai "chiến lược ba phần", ông Vaez nói: "Thứ nhất, đảm bảo sự sống còn. Thứ hai, duy trì đủ khả năng trả đũa để có thể tiếp tục cuộc chiến. Và thứ ba là kéo dài xung đột để "có thể kết thúc nó theo điều kiện của mình".

Tác động toàn cầu

Tất cả những điều đó báo hiệu chặng đường phía trước không hề đơn giản đối với Tổng thống Donald Trump khi cuộc chiến có nguy cơ lan rộng và đẩy giá sinh hoạt của không chỉ với người Mỹ mà còn người dân trên khắp thế giới lên cao.

Với tên lửa và máy bay không người lái, Iran đã mở rộng cuộc chiến sang các đồng minh của Mỹ ở vùng Vịnh, Thổ Nhĩ Kỳ, Síp và các nơi khác. Trong khi đó, tại Lebanon, nhóm vũ trang Hezbollah được Iran hậu thuẫn đang đấu tên lửa với Israel, và Iran gần như đã đóng cửa eo biển Hormuz, một tuyến đường huyết mạch thường vận chuyển một phần năm lượng dầu thô của thế giới.

Giá dầu và xăng đã tăng vọt hoặc dẫn đến việc nhiều nước phải phân phối hạn chế. Nhiều chuyến bay bị hoãn hủy, không ít người nước ngoài đang rời bỏ vùng Vịnh, nơi hình ảnh về sự ổn định thân thiện với doanh nghiệp đã bị ảnh hưởng nặng nề vì chiến sự.

Bất chấp việc Tổ chức Năng lượng Thế giới (IEA) thông báo các nước thành viên nhất trí xả 400 triệu thùng dầu từ kho dự trữ khẩn cấp, căng thẳng về năng lượng vẫn không giảm bớt.

Tại Kenya, những người bán trà đang chứng kiến lượng hàng tồn kho chất đống không bán được khi các tuyến thương mại hàng hải chịu áp lực và phí bảo hiểm vận chuyển tăng vọt. Trong khi đó, Bangladesh đã phân phối nhiên liệu theo định mức và triển khai quân đội để ngăn chặn bất ổn.

"Chúng tôi biết rằng điều này sẽ mở ra một hộp Pandora chứa đầy hỗn loạn", Aziz Alghashian, một nhà phân tích người Saudi Arabia của Diễn đàn Quốc tế vùng Vịnh, cho biết.

Ông cũng nói rằng có "sự tức giận" trong số các quốc gia vùng Vịnh đã "đầu tư rất nhiều" vào nỗ lực ngoại giao với Iran.

Tất cả những điều này được cho là mang lại lợi thế cho Iran trong khi đẩy áp lực ngày càng lớn hơn sang phía Mỹ.

Chiến thuật chiến tranh bất đối xứng của Iran

Rất lâu trước khi Mỹ và Israel tấn công Iran, Tehran đã nghĩ ra vũ khí riêng của mình: giữ con đường vận chuyển dầu mỏ chính của thế giới làm con tin để bù đắp cho ưu thế quân sự của kẻ thù, các nguồn tin khu vực quen thuộc với kế hoạch của Iran nói với Reuters.

Trong nhiều thập kỷ, Iran đã phát đi thông điệp rằng nếu bị đẩy vào một cuộc chiến, họ sẽ hạn chế tàu chở dầu đi qua eo biển Hormuz, điểm nghẽn nơi các đối thủ của họ dễ bị tổn thương nhất vì sự gián đoạn ở đó ngay lập tức ảnh hưởng đến thị trường năng lượng toàn cầu.

Với huyết mạch xuất khẩu chính của vùng Vịnh nằm trong tầm ngắm, Tehran đã biến tài sản kinh tế lớn nhất của khu vực thành vũ khí răn đe mạnh mẽ nhất của mình, các nguồn tin cho biết.

Khoảng 1/5 lượng dầu mỏ và khí đốt tự nhiên hóa lỏng toàn cầu thường đi qua eo biển Hormuz. Theo dữ liệu của Liên Hợp Quốc, lưu lượng giao thông qua eo biển đã giảm 97% kể từ khi cuộc chiến của Mỹ và Israel nhằm vào Iran bắt đầu vào ngày 28/2.

Iran từng sử dụng chiến thuật tương tự trước đây. Trong "Chiến tranh tàu chở dầu" của cuộc xung đột Iran-Iraq năm 1980-1988, các cuộc tấn công vào tàu thuyền đã biến Vịnh Ba Tư thành một trong những tuyến đường thủy nguy hiểm nhất thế giới, buộc Washington phải hộ tống các tàu chở dầu đi qua eo biển.

Nhưng hiện nay Iran sở hữu những công cụ mạnh mẽ hơn nhiều, bao gồm kho vũ khí lớn gồm các tên lửa giá rẻ và máy bay không người lái có khả năng đe dọa hoạt động vận chuyển trên một khu vực rộng lớn hơn nhiều.

"Iran đang bị áp đảo về hỏa lực - họ không có cách nào để đánh bại đối thủ mạnh hơn trong một cuộc đối đầu trực tiếp", ông Ali Vaez cho biết. Dự đoán các cuộc tấn công tiếp theo của Mỹ và Israel sau cuộc chiến kéo dài 12 ngày vào tháng 6 năm ngoái, Tehran đã xem xét cách thức kéo dài bất kỳ cuộc xung đột nào "về thời gian và không gian".

Các nguồn tin giấu tên tiết lộ, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã chuẩn bị từ lâu cho một cuộc đối đầu với Israel và Washington. Cốt lõi của chiến lược đối phó là thừa nhận giới hạn quân sự của Iran trước các lực lượng vượt trội, các nguồn tin cho biết. Với cách tiếp cận đó, các nhà hoạch định chiến lược của Tehran tìm cách gây áp lực lên dòng chảy dầu mỏ đồng thời tiến hành các cuộc tấn công bất đối xứng vào các căn cứ của Mỹ trên khắp khu vực.

Chiến lược này nhằm tạo ra áp lực kinh tế - cả trong nước và quốc tế - đối với Tổng thống Donald Trump để chấm dứt chiến tranh.

“Đây là cuộc chiến bất đối xứng điển hình, trong đó Iran đạt được những tác động lớn, thậm chí toàn cầu, thông qua một số ít các cuộc tấn công gây ra tổn thất nặng nề”, Michael Eisenstadt thuộc Viện Washington nhận định.

“Mục tiêu là gây ra tổn thất kinh tế, làm suy yếu hơn nữa sự ủng hộ đối với cuộc chiến ở Mỹ và gia tăng áp lực lên Washington để chấm dứt nó”, ông Eisenstadt nói.

Thay vì tập trung lực lượng vào một chiến trường duy nhất, Tehran đang phân tán ra nhiều mặt trận bằng các đợt tấn công tên lửa và máy bay không người lái chi phí thấp trên khắp vùng Vịnh thông qua lực lượng ủy nhiệm ở Iraq, Yemen, Syria và Lebanon.

Với những gì đang diễn ra, chuyên gia Vaez cho rằng, trong khi Mỹ có thể làm suy yếu Iran đáng kể, thì để đánh bại hoàn toàn Iran, Mỹ sẽ cần lực lượng đổ bộ với sự tham gia của tới 1 triệu quân hoạt động trên địa hình khắc nghiệt. Đây sẽ là lựa chọn không dễ dàng đối với Tổng thống Trump.

Hùng Cường/VOV.VN (biên dịch) Tổng hợp