Lý do lãnh tụ Iran không cần xuất hiện vẫn hiệu quả

Tung tích bí ẩn của ông Mojtaba Khamenei khiến chính quyền Mỹ đưa ra nhiều đồn đoán. Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth cho rằng ông Mojtaba đã bị thương đến biến dạng.

Tổng thống Trump mới đây còn cho rằng ông Mojtaba có thể đã chết, đồng thời kêu gọi ông nếu còn sống, hãy làm điều đúng đắn, đó là... đầu hàng.

Người dân Iran lần đầu được biết quan điểm của ông Mojtaba trong ngày 12/3, khi tuyên bố đầu tiên của ông trên cương vị mới được đọc trên truyền hình nhà nước. Nhưng cho tới giờ, người dân Iran vẫn chưa được nhìn thấy hoặc nghe thấy giọng nói của ông.

Một nguồn thạo tin chia sẻ với CNN rằng ông Mojtaba sống sót sau chiến dịch không kích của Mỹ và Israel, nhưng ông bị gãy chân, bầm mắt, trầy mặt.

Mới đây, con trai của Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian, hiện là cố vấn chính phủ, cho biết ông Mojtaba Khamenei bị thương nhưng đã trong tình trạng ổn định và đang ở nơi an toàn.

Trong khi đó, Israel tiếp tục nhấn mạnh cảnh báo: Bất kỳ Lãnh tụ Tối cao mới nào của Iran cũng đều có thể trở thành mục tiêu tấn công của Tel Aviv.

Sự vắng mặt có ý nghĩa đạo đức

Theo CNN, việc ông Mojtaba Khamenei chưa xuất hiện công khai không làm lung lay sự ủng hộ của những người trung thành với chính quyền. Hàng nghìn người đã xuống đường thề trung thành với ông Mojtaba như một cách để thể hiện sự ủng hộ dành cho chính quyền.

Ông Mojtaba Khamenei, tân Lãnh tụ Tối cao của Iran, tham dự một cuộc họp tại Tehran hồi năm 2019. Ảnh: Reuters.

Trong gần 4 thập kỷ cầm quyền của cha mình - cố Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei, ông Mojtaba Khamenei chủ yếu hoạt động trong hậu trường, ông có tầm ảnh hưởng nhưng hiếm khi xuất hiện công khai.

Giờ đây, dù đã trở thành Lãnh tụ Tối cao, ông vẫn tiếp tục giữ im lặng khiến giáo sĩ có tầm ảnh hưởng tại Iran, ông Mahmoud Karimi, nhận định: “Việc chúng ta chưa được thấy ông Mojtaba đã nói lên rất nhiều điều về con người ông”. Giáo sĩ Karimi coi sự kín tiếng của ông Mojtaba là biểu hiện của đức tính khiêm nhường. Ngược lại, những người có thái độ thù địch với chính quyền Iran đang không ngừng chế nhạo sự vắng mặt của ông Mojtaba.

Trong khi đó, ông Arash Azizi, nhà sử học người Iran đang giảng dạy tại Đại học Yale (Mỹ), nhận định cái chết của Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei đã tạo ra hình ảnh mang tính biểu tượng đối với người Iran. Ông Ali Khamenei được nhìn nhận như một nhân vật tử vì đạo.

Vì vậy, lúc này, sự vắng mặt của ông Mojtaba Khamenei không đáng ngại. Ông vừa là con trai của nhân vật tử vì đạo, vừa là nạn nhân bị thương trong chiến dịch không kích của Mỹ và Israel. Những điều này khơi dậy nhiều xúc cảm đối với người dân Iran.

Iran dội tên lửa, UAV vào Israel sau lệnh của Lãnh tụ Tối cao Ngay sau mệnh lệnh từ lãnh tụ tối cao Mojtaba Khamenei, Iran tung tên lửa Emad, Qadr, Khaibar Shekan và UAV mang thuốc nổ vào Tel Aviv cùng các căn cứ Mỹ.

Sự vắng mặt phản ánh chiến thuật lì lợm

Văn hóa chính trị của Iran được định hình bởi nhiều thập kỷ chiến tranh, khủng hoảng và xung đột, họ không nao núng trước biến động.

Chỉ một năm sau khi Cộng hòa Hồi giáo Iran được thành lập hồi năm 1979, lãnh đạo Iraq khi đó là ông Saddam Hussein đã phát động cuộc chiến với Iran. Cuộc chiến kéo dài 8 năm khiến hàng trăm nghìn người thiệt mạng.

Chân dung lãnh tụ tối cao mới của Iran được treo phía trên quảng trường Enghelab ở trung tâm Tehran ngày 9/3. Ảnh: New York Times.

Theo bà Sanam Vakil, Giám đốc chương trình Trung Đông và Bắc Phi tại Viện Quan hệ Quốc tế Hoàng gia Anh, việc Lãnh tụ Tối cao Iran không xuất hiện trước công chúng tại thời điểm này cũng không làm suy giảm tính chính danh của chính quyền hiện tại.

“Các thể chế chủ chốt vẫn hoạt động, các quyết định vẫn được phối hợp chặt chẽ, đó mới là điều quan trọng nhất”, bà Vakil nói.

Một số chuyên gia cũng thống nhất quan điểm rằng điều quan trọng nhất hiện nay ở Tehran không phải là sự xuất hiện của Lãnh tụ Tối cao, mà là sự đoàn kết của các cơ quan quyền lực bên dưới.

Các cơ quan an ninh như Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) vẫn đang duy trì khả năng vận hành chiến lược thời chiến.

Người dân tụ tập tại Tehran mang theo cờ và áp phích có hình ông Mojtaba Khamenei để thể hiện sự trung thành đối với lãnh tụ mới của Iran. Ảnh: New York Times.

Theo giới phân tích, việc ông Mojtaba được bổ nhiệm vào vị trí Lãnh tụ Tối cao đã đủ tạo ra tính chính danh cần thiết cho chính quyền lúc này, để các nhà lãnh đạo quân sự của Iran tiếp tục triển khai chiến lược trong cuộc xung đột mà họ gọi là “Chiến tranh Ramadan”.

“Những lực lượng này có thể mới là bên đang nắm quyền lực thực sự tại Iran lúc này, họ cũng chính là những người đã hậu thuẫn mạnh mẽ để đưa ông Mojtaba lên vị trí lãnh tụ. IRGC thậm chí còn có quan điểm cứng rắn hơn cả giới giáo sĩ”, nhà sử học Arash Azizi nhận định.

Hiện tại, trong bối cảnh thời chiến, việc các nhà lãnh đạo Iran không xuất hiện trước công chúng không phải điều khó hiểu. Ông vẫn đang thực hiện vai trò mà chính quyền cần, dù có xuất hiện hay không.

Sự hiện diện của ông sẽ thực sự trở nên quan trọng sau khi chiến tranh kết thúc. Theo bà Sanam Vakil, trong giai đoạn hậu chiến hoặc khi tình hình trở nên khó khăn hơn nữa, giới tinh hoa chính trị Iran sẽ cần những tín hiệu rõ ràng hơn về khả năng lãnh đạo của ông Mojtaba.

Còn lúc này, nơi ở của ông Mojtaba Khamenei vẫn được giữ kín. Rất ít người ủng hộ ông đặt câu hỏi vì sao ông chưa xuất hiện, chỉ những người thuộc phe đối địch mới đặt ra câu hỏi đó. Tất cả đều hiểu lãnh tụ mới của Iran đang trở thành mục tiêu hạ sát trong chiến tranh.

Việc Iran kiềm chế trước mọi đòn công kích, chế giễu của đối thủ về sự vắng mặt của ông Mojtaba thậm chí còn cho thấy chiến thuật lì lợm quen thuộc của họ cả trên chiến trường và trên chính trường.

Israel không kích dữ dội vào khu phức hợp của Đại giáo chủ Iran Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) vừa công bố video ghi lại cảnh các tiêm kích Israel tấn công khu vực trung tâm Tehran. Trước đó, Israel điều 50 chiến đấu cơ tham gia không kích trong ngày 6/3, để phá nát boongke ngầm nằm bên dưới khu phức hợp, nơi Đại giáo chủ Ali Khamenei thường lưu lại khi còn sống. Theo Israel, boongke này đang được sử dụng làm trung tâm chỉ huy khẩn cấp.

An Hòa