Iran bất ngờ tái đóng cửa eo biển Hormuz sau thỏa thuận ký với Mỹ

Iran đã công bố kế hoạch thu phí đối với các tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz sau khi giai đoạn miễn phí kéo dài 60 ngày kết thúc. Động thái được đưa ra chỉ ít ngày sau khi Mỹ và Iran xác nhận Tổng thống hai nước đã ký bản ghi nhớ về chấm dứt xung đột.

Phát biểu trên truyền hình nhà nước, Chủ tịch Quốc hội Iran kiêm Trưởng phái đoàn đàm phán Mohammad Bagher Ghalibaf nhấn mạnh eo biển Hormuz sẽ không trở lại trạng thái như trước khi xảy ra xung đột.

"Eo biển Hormuz sẽ không quay trở lại các điều kiện như trước xung đột. Iran có quyền chủ quyền đối với eo biển Hormuz và tất nhiên chúng tôi sẽ thu phí các dịch vụ", ông Ghalibaf tuyên bố.

Theo ông, bản ghi nhớ hiểu biết giữa Iran và Mỹ quy định giai đoạn miễn phí kéo dài 60 ngày. Sau thời gian này, Tehran sẽ chính thức áp dụng cơ chế thu phí đối với các tàu bè đi qua eo biển.

Cùng ngày, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei xác nhận Tehran đang xây dựng cơ chế quản lý mới đối với eo biển Hormuz, đồng thời tăng cường phối hợp với Oman để hoàn thiện các quy định liên quan.

"Iran sẽ thu phí đối với các dịch vụ ở eo biển Hormuz. Cơ chế này và các thỏa thuận quản lý eo biển đang được soạn thảo. Chúng tôi đã bắt đầu tham vấn với Oman từ lâu và đã thảo luận với một số quốc gia khác", ông Baghaei cho biết.

Theo người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran, phần lớn cơ chế quản lý eo biển Hormuz đã được hoàn thiện cùng Oman.

"Việc quá cảnh an toàn sẽ được đảm bảo trong khi vẫn giữ vững chủ quyền và thẩm quyền của Iran đối với eo biển", ông nói.

Ông Baghaei cũng nhấn mạnh chỉ có Iran và Oman là 2 quốc gia ven biển của eo biển Hormuz, do đó hai nước đóng vai trò then chốt trong việc xây dựng cơ chế quản lý mới đối với tuyến hàng hải này.

Thông tin về lộ trình thu phí được công bố trong bối cảnh Iran và Mỹ vừa hoàn tất bản thỏa thuận hòa bình, sau nhiều tháng đàm phán căng thẳng với vai trò trung gian của Pakistan cùng sự hỗ trợ từ một số quốc gia trong khu vực.

Theo nội dung thỏa thuận, cuộc chiến và toàn bộ các hoạt động quân sự, bao gồm cả tại Lebanon, đã chấm dứt ngay lập tức. Mỹ cũng dỡ bỏ lệnh phong tỏa hải quân đối với Iran.

Một trong những nội dung quan trọng của bản ghi nhớ là việc mở cửa trở lại eo biển Hormuz cho hoạt động vận tải thương mại.

Theo phần nội dung được phía Mỹ công bố, Iran sẽ thực hiện các biện pháp cần thiết để bảo đảm tàu thương mại được đi lại an toàn và không thu phí trong thời hạn 60 ngày.

Chính sách này áp dụng cho các tàu di chuyển từ vịnh Ba Tư tới biển Oman và theo chiều ngược lại.

Thỏa thuận cũng nêu rõ Iran sẽ tiến hành đối thoại với Oman để xác định cơ chế quản lý cũng như các dịch vụ hàng hải trong tương lai tại eo biển Hormuz.

Các cuộc thảo luận này sẽ được mở rộng với các quốc gia ven vịnh Ba Tư khác, trên cơ sở phù hợp với luật pháp quốc tế hiện hành cũng như quyền chủ quyền của các quốc gia ven eo biển Hormuz.

Sau khi bản ghi nhớ được ký kết, các bên sẽ bước vào giai đoạn xác minh và đàm phán kéo dài 60 ngày.

Trong thời gian này, Mỹ và Iran sẽ tiếp tục giải quyết những vấn đề còn tồn đọng, bao gồm việc dỡ bỏ toàn bộ các lệnh trừng phạt, xử lý hồ sơ hạt nhân, tái thiết và phát triển kinh tế, đồng thời xây dựng cơ chế giám sát việc thực thi thỏa thuận.

Việc Iran công bố lộ trình thu phí tại eo biển Hormuz cho thấy Tehran đang từng bước triển khai những nội dung liên quan đến quản lý tuyến hàng hải chiến lược này sau khi xung đột kết thúc. Tuy nhiên hôm 20/6 Tehran
bất ngờ tái đóng cửa eo biển này và giải thích quyết định được đưa ra khi Israel tiếp tục tấn công miền nam Lebanon, mô tả đây là hành vi vi phạm thỏa thuận mà Mỹ và Iran ký tuần này.

Eo biển Hormuz từ lâu được xem là một trong những tuyến vận tải quan trọng nhất thế giới. Vì vậy, mọi thay đổi về cơ chế quản lý tại khu vực này đều thu hút sự quan tâm đặc biệt của cộng đồng quốc tế.

Việt Hùng