IMO tạm dừng kế hoạch đưa tàu qua eo biển Hormuz sau vụ tàu hàng bị tấn công

Theo tờ New York Times, vụ tấn công do Iran thực hiện và thông tin này đã được quan chức Iran xác nhận.

Một quan chức Mỹ giấu tên chia sẻ với New York Times rằng vụ tấn công đã được tiến hành bằng máy bay không người lái. Hiện chưa rõ vụ tấn công sẽ ảnh hưởng thế nào đến các cuộc đàm phán đang diễn ra giữa Mỹ và Iran về vấn đề kiểm soát eo biển, cũng như chương trình hạt nhân của Iran.

Kế hoạch hỗ trợ sơ tán do IMO phối hợp với Oman xây dựng nhằm tạo hành lang an toàn để các tàu còn mắc kẹt trong Vịnh Ba Tư có thể rời khu vực, trong bối cảnh eo biển Hormuz gần như bị đóng cửa kể từ khi xung đột nổ ra giữa Mỹ và Israel với Iran. Quyết định tạm dừng kế hoạch sơ tán được đưa ra đúng thời điểm lưu lượng tàu thuyền qua eo biển này vừa bắt đầu phục hồi, dù vẫn ở mức rất thấp so với trước xung đột.

Trước đó, Hải quân thuộc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC-N) tuyên bố, chỉ các tuyến hàng hải do Tehran chỉ định mới được coi là an toàn, đồng thời cảnh báo các tuyến hàng hải khác là “không được chấp nhận và hoàn toàn nguy hiểm”. IRGC-N cũng cho biết đã buộc nhiều tàu quay đầu khi cố gắng đi theo tuyến hàng hải phía Nam eo biển Hormuz do IMO đề xuất. Tuyến đường này chạy dọc bờ biển Oman, trong khi tuyến phía Bắc eo biển nằm gần bờ biển Iran. Tuyến chính giữa eo biển vẫn tiềm ẩn nguy cơ có thủy lôi do các lực lượng của Iran thả xuống.

Tổng thư ký Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) Arsenio Dominguez trong bài đăng trên trang mạng xã hội X của IMO. Ảnh: IMO

Tổng thư ký IMO Arsenio Dominguez cho biết, mặc dù một số tàu đã được sơ tán thành công theo kế hoạch, tổ chức này quyết định tạm ngừng hoạt động để xác minh lại các điều kiện an toàn đối với toàn bộ tàu nằm trong danh sách sơ tán cũng như các tàu hoạt động trong khu vực. Ông nhấn mạnh con tàu bị tấn công không nằm trong chương trình sơ tán của IMO, song an toàn của các thuyền viên luôn là ưu tiên hàng đầu. Vì vậy, kế hoạch sơ tán sẽ chỉ được nối lại khi tình hình được làm rõ hơn.

Theo một quan chức an ninh hàng hải, tàu bị tấn công là tàu chở hàng Ever Lovely treo cờ Singapore. Trung tâm Điều hành Thương mại Hàng hải Vương quốc Anh (UKMTO) cho biết, vụ việc xảy ra cách Dahit (Oman) khoảng 7,5 hải lý về phía Đông Nam. UKMTO cho biết tàu bị một vật thể chưa xác định đánh trúng mạn phải, làm hư hại khu vực buồng lái. Thuyền trưởng tàu Ever Lovely báo cáo không có thương vong cũng như không xảy ra sự cố ô nhiễm môi trường. Nhà chức trách đang điều tra vụ việc và khuyến cáo các tàu đi qua khu vực cần đặc biệt thận trọng, đồng thời báo cáo ngay các sự cố bất ngờ xảy ra.

Vị trí khoanh tròn màu đỏ được cho là nơi tàu chở hàng Ever Lovely bị tấn công khi đi qua eo biển Hormuz. Ảnh: UKMTO

Theo kế hoạch ban đầu, IMO và Oman thống nhất sử dụng tuyến hàng hải phía Nam eo biển Hormuz (dọc bờ biển của Oman) để sơ tán tàu, do tuyến đường này được đánh giá không có thủy lôi. Tuy nhiên, sau khi IRGC-N tuyên bố kiểm soát và ngăn cản các tàu sử dụng tuyến hàng hải này, tình hình đã thay đổi.

Công ty phân tích dữ liệu tình báo hàng hải Windward AI nhận định, động thái mới của IRGC-N đi ngược lại xu hướng bình thường hóa xuất hiện sau khi Mỹ và Iran ký Bản ghi nhớ Islamabad (MoU) nhằm hướng tới chấm dứt xung đột hồi tuần trước. Theo Windward AI, lực lượng IRGC-N tuyên bố đã yêu cầu 3 tàu chở dầu đi qua tuyến phía Nam eo biển quay đầu, trong khi dữ liệu theo dõi thực tế cho thấy có ít nhất 5 tàu có dấu hiệu thay đổi lộ trình và một tàu khác mất tín hiệu AIS trong thời gian xảy ra vụ tấn công.

Windward AI cũng cho biết một thông báo của IRGC-N phát đi trên kênh 16 VHF (kênh tần số vô tuyến VHF dành riêng cho cấp cứu, cảnh báo an toàn và báo động cứu nạn trong hàng hải quốc tế) đã cảnh báo mọi tàu đi qua khu vực mà không bật hệ thống AIS (Hệ thống nhận dạng tự động trong hàng hải), hoặc không được IRGC-N cho phép, sẽ phải tự chịu mọi rủi ro. Điều này đồng nghĩa tuyến hàng hải đi qua phía Nam eo biển, vốn được xem là không cần sự chấp thuận của Iran, hiện cũng nằm dưới sự kiểm soát của IRGC-N.

Các tàu neo đậu phía bên ngoài bờ biển Oman. Ảnh: Getty

Diễn biến mới đã làm dấy lên lo ngại đối với hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz. Trong bối cảnh xuất hiện những dấu hiệu bất đồng giữa IRGC và Chính phủ Iran về việc kiểm soát tuyến đường qua eo biển, các nhà quan sát cho rằng vẫn chưa rõ lực lượng nào sẽ quyết định cách phản ứng của Iran với các hoạt động trên tuyến hàng hải chiến lược này trong thời gian sắp tới.

Việc IMO tạm dừng kế hoạch sơ tán, cùng với vụ tấn công mới của IRGC-N nhằm vào tàu thương mại, được đánh giá là tín hiệu không tích cực đối với triển vọng khôi phục lưu thông qua eo biển Hormuz.

BẢO ANH