Hướng tới đổi mới toàn diện công tác quản lý an toàn thực phẩm

Ông Cao Thanh Bình, Trưởng Ban Văn hóa - Xã hội, HĐND Thành phố Hồ Chí Minh, trực tiếp khảo sát tại chợ Bình Điền. Ảnh: TTXVN

Sau 15 năm thực hiện, Luật An toàn thực phẩm đã bộc lộ nhiều quy định không còn phù hợp với yêu cầu quản lý, gây vướng mắc cho hoạt động sản xuất, kinh doanh và ảnh hưởng đến quyền lợi người tiêu dùng. Vì vậy, việc sửa đổi luật là cần thiết nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý đồng bộ, nâng cao hiệu quả quản lý an toàn thực phẩm, đáp ứng yêu cầu trong tình hình mới.

Theo Bộ Y tế, để giải quyết kịp thời các hạn chế, vướng mắc, bất cập trong các quy định của Luật An toàn thực phẩm, nhất là thể chế hóa đầy đủ quan điểm, chủ trương, đường lối của Đảng và pháp luật về công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân, cần sửa đổi Luật An toàn thực phẩm.

Báo cáo của Tổ soạn thảo cho thấy, Dự thảo Luật An toàn thực phẩm đã thể chế đầy đủ chủ trương chỉ đạo của Đảng về an toàn thực phẩm như tiếp tục giữ các chính sách nhà nước về an toàn thực phẩm để thúc đẩy phát triển sản xuất thực phẩm sạch, an toàn, chất lượng cao đáp ứng nhu cầu trong nước và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng thực phẩm toàn cầu.

Việc quản lý thực phẩm thực hiện theo chuỗi cung ứng, từ khâu sản xuất ban đầu đến sơ chế, chế biến, nhập khẩu, buôn bán, lưu thông trên thị trường, nhất là thống nhất một đầu mối quản lý an toàn thực phẩm từ Trung ương đến địa phương; quy định biện pháp quản lý phù hợp, quy chuẩn kỹ thuật đặc thù của thực phẩm theo quy định của Chính phủ.

Đáng chú ý, dự thảo Luật đã thể chế hóa đầy đủ bốn chính sách vừa được Chính phủ thông qua tại Phiên họp chuyên đề xây dựng pháp luật tháng 7/2026, đó là: Quản lý an toàn thực phẩm dựa trên kiểm soát nguy cơ theo chuỗi cung ứng; cải cách phương thức quản lý và cơ chế kiểm tra thực phẩm trên thị trường; số hóa và xây dựng hệ thống thông tin dữ liệu an toàn thực phẩm quốc gia liên thông; nâng cao hiệu quả quản lý thức ăn đường phố và loại hình cung cấp suất ăn tập thể.

Bên cạnh tiếp tục kế thừa Luật An toàn thực phẩm, dự thảo Luật cũng bổ sung các quy định cụ thể như: Quy định tất cả các cơ sở kinh doanh trong lĩnh vực thực phẩm phải đáp ứng nguyên tắc thực hành vệ sinh tốt, cơ sở sản xuất thực phẩm phải đáp ứng hệ thống quản lý an toàn thực phẩm tiên tiến; quy định cụ thể về giới hạn dư lượng thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật và các tác nhân gây ô nhiễm thực phẩm sau khi thu hái, đánh bắt, khai thác, giết mổ… của Ủy ban tiêu chuẩn thực phẩm quốc tế (Codex)...

Mặt khác, dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) lần này cũng đã bổ sung các quy định về nguyên tắc kiểm tra thực phẩm, hình thức, thời hạn, tần suất kiểm tra thực phẩm; xử lý chồng chéo trong hoạt động kiểm tra chất lượng, an toàn thực phẩm; bổ sung một số hành vi nghiêm cấm khi thực hiện quảng cáo… Đây là những hành lang pháp lý rất quan trọng để đáp ứng công tác quản lý nhà nước trong tình hình mới ở nước ta hiện nay.

Theo Phó Giám đốc Sở Y tế tỉnh Quảng Ninh Nguyễn Minh Tuấn, sau gần 15 năm thi hành Luật An toàn thực phẩm, việc tăng cường hậu kiểm là cần thiết. Tuy nhiên, đối với nhiều loại thực phẩm, nếu chỉ phát hiện vi phạm sau khi sản phẩm được tiêu thụ thì hiệu quả bảo vệ sức khỏe người dân sẽ không cao.

Vì vậy, dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) cần tiếp tục nghiên cứu cơ chế kiểm soát, hậu kiểm phù hợp đối với nhóm thực phẩm có nguy cơ cao; bổ sung, hoàn thiện các quy định về chuyển đổi số và cơ sở dữ liệu an toàn thực phẩm.

Vì hiện nay, dữ liệu giữa các ngành vẫn chưa được kết nối đồng bộ, chưa hình thành hệ thống cơ sở dữ liệu dùng chung để phục vụ công tác quản lý, truy xuất và cảnh báo nguy cơ.

Đồng quan điểm nêu trên, Giám đốc Sở An toàn thực phẩm Thành phố Hồ Chí Minh Phạm Khánh Phong Lan cho rằng: Nếu xác định hậu kiểm quan trọng hơn tiền kiểm thì dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) cần có quy định đủ mạnh để tăng cường hoạt động này, đồng thời bớt những thủ tục không cần thiết ở khâu tiền kiểm.

Dự thảo cũng cần quy định rõ hơn trách nhiệm trong công tác hậu kiểm nhằm bảo đảm việc cấp phép luôn gắn với cơ chế giám sát hiệu quả sau cấp phép; đồng thời tiếp tục rà soát các quy định liên quan hoạt động sản xuất, kinh doanh thực phẩm để bảo đảm tính thống nhất khi triển khai.

Trong khi đó, đại diện Sở Y tế thành phố Cần Thơ cho rằng, dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) cần làm rõ hơn trách nhiệm pháp lý đối với thực phẩm chức năng, phụ gia thực phẩm và các trường hợp xảy ra sự cố mất an toàn thực phẩm.

Do vậy, cần quy định cụ thể chủ thể chịu trách nhiệm khi sản phẩm không bảo đảm chất lượng đã được đưa ra thị trường nhằm tránh chồng chéo trách nhiệm giữa các cơ quan chức năng và bảo vệ tốt hơn quyền lợi người tiêu dùng.

Thứ trưởng Y tế Đỗ Xuân Tuyên cho biết, trong quá trình xây dựng dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), yêu cầu đầu tiên là đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với cải cách thủ tục hành chính. Đây là chủ trương lớn của Đảng, Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ nhằm tạo điều kiện thuận lợi hơn cho người dân, doanh nghiệp, đồng thời nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước.

Mặt khác, các quy định trong dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) phải hướng tới mục tiêu cắt giảm tối đa thủ tục hành chính, hạn chế phát sinh thêm các thủ tục không cần thiết; đề cao vai trò của chuyển đổi số trong quản lý an toàn thực phẩm. Bởi ứng dụng công nghệ không chỉ là việc số hóa hồ sơ hay sử dụng phần mềm quản lý mà quan trọng hơn là xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu đồng bộ, liên thông giữa các cơ quan quản lý để phục vụ công tác giám sát, thanh tra và xử lý vi phạm…, với mục tiêu hướng tới đổi mới toàn diện công tác quản lý an toàn thực phẩm trong tình hình mới.

KHÁNH HUY