Hướng đến giao thông thông minh 'xanh tối ưu'

Các kinh nghiệm quốc tế

Ngày 17/3/2026, tại Hà Nội, Hội Truyền thông thành phố Hà Nội phối hợp Trung tâm Nghiên cứu Kinh tế và Chiến lược Trung Quốc (CESS) tổ chức Hội thảo “Kinh nghiệm quốc tế trong việc thúc đẩy chuyển đổi giao thông xanh”. Hội thảo có sự tham dự của đại diện các cơ quan quản lý nhà nước, các tổ chức nghiên cứu, các chuyên gia, nhà khoa học và các bên liên quan trong các lĩnh vực giao thông vận tải, năng lượng và môi trường.

Bà Phạm Thị Thanh Hà- Chủ tịch Hội Truyền thông Hà Nội.

Phát biểu khai mạc, bà Phạm Thị Thanh Hà - Chủ tịch Hội Truyền thông thành phố Hà Nội nói: Tình trạng ô nhiễm môi trường nghiêm trọng đang là vấn nạn tại nhiều thành phố lớn của Việt Nam. Do đó, việc xây dựng các chính sách để giảm phát thải từ giao thông là cần thiết hơn bao giờ hết. Bên cạnh việc tăng cường giao thông công cộng, thì chuyển đổi giao thông xanh là giải pháp dài hạn và căn cơ. Trên tinh thần đó, các báo cáo chuyên đề tại Hội thảo tập trung chia sẻ kinh nghiệm chuyển đổi giao thông xanh của một số quốc gia trên thế giới, qua đó cung cấp thêm thông tin tham khảo phục vụ quá trình nghiên cứu, xây dựng các chính sách thúc đẩy xanh hóa giao thông phù hợp với điều kiện thực tiễn của Việt Nam.

Các ý kiến tại hội thảo cho rằng phát triển giao thông xanh đang trở thành xu hướng chung của nhiều quốc gia nhằm giảm phát thải khí nhà kính, cải thiện chất lượng môi trường và thúc đẩy phát triển bền vững. Các đại biểu cũng đồng tình rằng những kinh nghiệm quốc tế này là tài liệu tham khảo quý báu, và khi được nghiên cứu, xem xét kỹ lưỡng để vận dụng trong tổng thể với điều kiện kinh tế – xã hội, hạ tầng kỹ thuật và định hướng phát triển của Việt Nam sẽ giúp các nhà hoạch định chính sách đưa ra các điều chỉnh phù hợp, nhằm bảo đảm lộ trình chuyển đổi giao thông xanh khả thi, hiệu quả và bền vững trong dài hạn.

Tại Hội thảo, các đại biểu đã tập trung trao đổi, thảo luận về nhiều nội dung quan trọng, bao gồm: xu hướng phát triển phương tiện giao thông phát thải thấp trên thế giới; các cơ chế, chính sách khuyến khích chuyển đổi phương tiện giao thông; phát triển hạ tầng phục vụ phương tiện điện như hệ thống trạm sạc; cũng như các giải pháp thúc đẩy đổi mới công nghệ trong lĩnh vực giao thông vận tải. Bên cạnh đó, các chuyên gia cũng phân tích kinh nghiệm quốc tế trong việc kết hợp giữa chính sách công nghiệp, chính sách năng lượng và chính sách giao thông nhằm tạo điều kiện thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang hệ thống giao thông xanh. Thông tin tham khảo kinh nghiệm của các quốc gia này giúp cung cấp góc nhìn đa chiều đối với quá trình phát triển hệ sinh thái giao thông xanh ở Việt Nam.

Ts Phạm Sỹ Thành- Giám đốc Trung tâm Nghiêm cứu Kinh tế và Chiến lược Trung Quốc.

TS. Phạm Sỹ Thành - Giám đốc CESS chia sẻ kinh nghiệm từ Trung Quốc, nơi được xem như một điển hình về chuyển đổi giao thông xanh với sự trỗi dậy mạnh mẽ của xe năng lượng mới. Ông nhấn mạnh rằng thành công này là kết quả của một quá trình chuẩn bị kỹ lưỡng, dài hơi, với tầm nhìn hơn 20 năm, bắt đầu từ quy hoạch quốc gia tổng thể với lộ trình và ưu tiên chuyển đổi rõ ràng. Việc đầu tiên cần làm là cải thiện hiệu suất của phương tiện sử dụng động cơ đốt trong, tiếp theo hoặc song song với đó là chuyển đổi sang phương tiện năng lượng mới. Và cuối cùng hướng đến giao thông thông minh để đạt được trạng thái “xanh tối ưu”.

Tại một số địa phương, trong khi xe năng lượng mới được miễn trừ các hạn chế về thời gian và được tiếp cận hầu hết các khu vực lưu thông thì xe vận tải hàng hóa chạy bằng nhiên liệu bị cấm lưu thông trên một số tuyến đường, một số thời điểm nhất định. Trong những ngày ô nhiễm nặng, xe chở hàng hạng trung và hạng nặng bị cấm vào các khu vực đô thị…

“Chuyển đổi xanh là một quá trình nhiều giai đoạn. Những giai đoạn này có thể nối tiếp hoặc tiến hành song song (tùy theo bối cảnh thực tiễn). Mỗi giai đoạn đều có các mục tiêu, trong đó có 3 mục tiêu cốt lõi là: Giảm cường độ phát thải carbon đối với các xe động cơ đốt trong chạy bằng nhiên liệu truyền thống; thúc đẩy sử dụng xe năng lượng mới; xây dựng hệ sinh thái giao thông thông minh Maas - mô hình giao thông thông minh tích hợp nhiều phương thức vận tải (xe buýt, taxi, xe đạp, tàu điện...) vào một ứng dụng duy nhất” - Tiến sĩ Phạm Sỹ Thành nói.

Bà Nguyễn Thị Xuân Thúy - Giảng viên, Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội, chuyên gia tư vấn chính sách công nghiệp Tổ chức Phát triển Công nghiệp Liên Hợp Quốc (UNIDO), cho rằng bất cứ chính sách giao thông nào cũng cần phải được phát triển đồng bộ với chiến lược công nghiệp ô tô - xe máy, nhằm tránh làm ảnh hưởng, suy yếu nền công nghiệp trong nước. Bài học từ Nhật Bản hay Đức cho thấy chính phủ cực kỳ thận trọng trong việc điện hóa hoàn toàn để bảo vệ năng lực cạnh tranh của ngành công nghiệp ô tô nội địa, vốn đang tạo hàng triệu việc làm. Kinh nghiệm từ Singapore cũng gợi ý rằng quản lý việc sử dụng xe hiệu quả thông qua hạ tầng giao thông thông minh sẽ mang lại lợi ích thực chất hơn là chỉ hạn chế quyền sở hữu, giúp thị trường ô tô tránh được những cú sốc không đáng có.

Bà Nguyễn Thị Xuân Thủy - Giảng viên Trường học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội.

“Thành phố tính toán các phương án giao thông nằm trong điều kiện và khả năng thực thi, tránh việc đưa ra những chính sách quá tham vọng mà không làm được. Các chính sách kỹ thuật và quy hoạch giao thông sẽ đi kèm với các phương án hỗ trợ cho cả người tiêu dùng và nhà sản xuất để người dân dễ dàng tiếp cận. Hiện nay, các sở chuyên ngành đang phối hợp chặt chẽ theo hướng tiếp cận đa mục tiêu, lồng ghép mục tiêu môi trường vào chính sách giao thông và huy động nguồn ngân sách phù hợp.

Hà Nội có quyết tâm chính trị rất cao. Chúng tôi phối hợp đa ngành với Công an Thành phố, quy hoạch đô thị và đội ngũ nhà khoa học từ các trường đại học lớn như Đại học Quốc gia, Đại học Bách khoa để xây dựng chính sách dựa trên bằng chứng khoa học. Khó nhất là khâu giám sát và thực thi. Chúng tôi đang xây dựng hệ thống giám sát đánh giá dựa trên các công cụ khoa học và chuyển đổi số. Mục tiêu là đến 01/05/2026 sẽ có chính sách thí điểm để dần hoàn thiện, thay vì đòi hỏi một kết quả hoàn hảo ngay lập tức như Bắc Kinh”, bà Thanh Thủy cho biết.

Cần xây dựng lộ trình phát triển dài hạn

Ông Nguyễn Quang Huy - Phó Trưởng phòng Quản lý vận tải và An toàn giao thông (Sở Xây dựng Hà Nội) cho biết, nhằm thúc đẩy chuyển đổi giao thông xanh theo đúng lộ trình của Chính phủ và thành phố, Sở đã phân công nhiệm vụ cụ thể cho từng bộ phận, phòng ban, trong đó xác định rõ trách nhiệm, rõ thời gian, từ phát triển vận tải hành khách công cộng; rà soát, xác định các khu vực phát triển không gian đi bộ, khu vực xe đạp; các điểm trung chuyển kết nối giao thông công cộng, giao thông tĩnh; phát triển trạm tiếp năng lượng sạch, trạm thu gom pin sau khi thải bỏ; tăng cường chia sẻ thông tin về quản lý và điều hành giao thông; xây dựng văn hóa giao thông; quy định về các khu vực cấm, thời gian bị cấm sau khi áp dụng các chính sách quy định về vùng phát thải thấp; tham mưu nghị quyết của thành phố quy định về cơ chế, chính sách hỗ trợ về chuyển đổi phương tiện…

Về Chính sách ưu đãi và Giám sát thực thi: Sở đang nghiên cứu xây dựng các phương án hỗ trợ chuyển đổi phương tiện năng lượng sạch, cập nhật theo Quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm để trình HĐND vào cuối năm 2026; Thiết lập hệ thống giám sát: Sử dụng camera an ninh, camera giám sát giao thông tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI); kiểm soát qua mã QR tích hợp hệ thống thu phí không dừng ETC; ứng dụng iHanoi và VNeID để tiếp nhận thông tin vi phạm; lắp đặt các trạm đo cảm biến chất lượng không khí; Tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng và tăng cường tuần tra, xử lý vi phạm hành chính đối với các phương tiện không đáp ứng yêu cầu.

Một điểm chung được các chuyên gia nhấn mạnh là vai trò của việc xây dựng lộ trình phát triển dài hạn, đi cùng với sự phối hợp giữa các chính sách hỗ trợ thị trường và đầu tư hạ tầng. Đây được xem là điều kiện then chốt để thúc đẩy chuyển đổi sang giao thông phát thải thấp một cách hiệu quả và bền vững.

PV