Hơn 30 tàu dầu Iran hướng tới châu Á

Phái đoàn Mỹ tham dự cuộc họp 4 bên giữa Mỹ, Iran, Pakistan và Qatar diễn ra tại khu nghỉ dưỡng Buergenstock, Thụy Sĩ, ngày 21/6. Ảnh: Reuters.

Theo chuyên gia năng lượng Anas Alhajji ngày 23/6, đây là một trong những đợt xuất khẩu dầu lớn nhất của Tehran trong nhiều tháng, diễn ra sau khi Mỹ tạm nới lỏng trừng phạt.

Đáng chú ý, các tàu này bật hệ thống nhận dạng tự động (AIS) công khai thay vì vận chuyển bí mật như trước, phản ánh sự cải thiện trong quan hệ Washington - Tehran.

Trong diễn biến liên quan, Iran và Oman đang tham vấn tại Muscat về cơ chế bảo đảm an toàn và miễn phí vận tải qua eo biển Hormuz, sau khi Mỹ và Iran đạt được thỏa thuận khung.

Hàng rào đảm bảo đàm phán Mỹ - Iran không sụp đổ

Mỹ và Iran đã nhất trí thiết lập đường dây nóng tại eo biển Hormuz cùng các cơ chế giúp giảm xung đột liên quan đến Lebanon. Hơn 30 tàu dầu Iran hướng tới châu Á

Sau khi phái đoàn Mỹ và Iran kết thúc vòng đàm phán đầu tiên hôm 22/6 nhằm chuyển thỏa thuận khung thành hiệp định hòa bình lâu dài, các bên trung gian đàm phán của Pakistan và Qatar tiết lộ với New York Times rằng tiến trình đạt được "những bước tiến đáng khích lệ".

Để hạn chế những rủi ro làm tiến trình đàm phán đổ vỡ, các bên trung gian đã thống nhất một loạt cơ chế bảo đảm. Theo đó, hai bên nhất trí thành lập ủy ban giám sát tiến trình đàm phán, thiết lập đường dây nóng về vấn đề eo biển Hormuz, và xây dựng cơ chế giảm xung tại Lebanon.

Trước hết, ủy ban giám sát sẽ được thành lập để theo dõi lộ trình hướng tới thỏa thuận hòa bình cuối cùng trong suốt tiến trình đàm phán diễn ra sau đây.

Ông Ali Vaez, Giám đốc Dự án Iran thuộc Tổ chức International Crisis Group, nhận định việc thành lập ủy ban giám sát là cần thiết, bởi đôi bên đều cần có cơ chế trung gian giúp xác minh cả hai phía vẫn đang thực hiện đúng các cam kết của mình. Trưởng đoàn đàm phán của Mỹ và Iran có trách nhiệm thường xuyên báo cáo lên ủy ban.

Hai trưởng đoàn đàm phán cũng chịu trách nhiệm hợp tác với các nhóm công tác chuyên ngành phụ trách vấn đề hạt nhân, vấn đề dỡ bỏ trừng phạt, nhóm giải quyết tranh chấp, nhằm tạo điều kiện để ủy ban giám sát theo dõi đầy đủ việc thực thi thỏa thuận khung giữa Mỹ và Iran.

Thứ hai, đường dây liên lạc trực tiếp kết nối các bên liên quan sẽ được thành lập, nhằm bảo đảm hoạt động lưu thông an toàn của các tàu thương mại qua eo biển Hormuz.

Ông Vaez cho biết eo biển Hormuz chưa rà phá hết thủy lôi, nên một số tàu chở dầu cỡ lớn sẽ phải đi qua vùng lãnh hải của Iran để có thể chắc chắn di chuyển an toàn qua eo biển.

"Nếu không có cơ chế liên lạc để nhanh chóng thông tin và phối hợp giữa các bên, nguy cơ xảy ra hiểu lầm tại eo biển có thể dẫn tới leo thang căng thẳng", ông Vaez nói.

Bà Aniseh Bassiri Tabrizi, nghiên cứu viên tại tổ chức nghiên cứu Chatham House (trụ sở tại Abu Dhabi), cho rằng đường dây nóng sẽ giúp xử lý các vấn đề phát sinh một cách linh hoạt và tách biệt với tiến trình đàm phán, giúp giảm khả năng xảy ra các xung đột vượt tầm kiểm soát.

Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi bước vào cuộc họp 4 bên giữa Mỹ, Iran, Pakistan và Qatar diễn ra tại khu nghỉ dưỡng Buergenstock, Thụy Sĩ, ngày 21/6. Ảnh: Reuters.

Thứ ba, cơ chế giảm xung đột tại Lebanon đòi hỏi thành lập một nhóm công tác riêng, chuyên hoạt động nhằm bảo đảm chấm dứt giao tranh giữa Israel và lực lượng Hezbollah tại Lebanon. Nhóm này chắc chắn sẽ có đại diện của Iran, Mỹ và Lebanon.

Thỏa thuận khung giữa Mỹ và Iran vốn đã đề cập tới việc chấm dứt các hoạt động quân sự tại Lebanon, nhưng Israel vẫn giao tranh với Hezbollah - lực lượng vũ trang được Iran hậu thuẫn. Israel không tham gia thỏa thuận khung giữa Mỹ và Iran, đồng thời khẳng định sẽ tiếp tục tự vệ trước các mối đe dọa nào từ Hezbollah.

Các đợt bùng phát bạo lực tại Lebanon đã nhiều lần đe dọa làm chệch hướng tiến trình đàm phán Mỹ - Iran.

Bà Bassiri lưu ý rằng dù cơ chế giảm xung đột tại Lebanon có thể tạo ra những hàng rào an toàn giúp bảo vệ tiến trình đàm phán, nhưng nhóm công tác được thành lập vẫn có thể gặp khó khăn, bởi hai bên trực tiếp giao tranh là Israel và Hezbollah lại không cử đại diện tham gia cơ chế giảm xung đột.

An Hòa