Hội nghị 'Liên minh tự nguyện' tại Pháp: Châu Âu đẩy nhanh tự chủ chiến lược

Tăng cường năng lực phòng thủ

Hội nghị đạt được một số kết quả nổi bật. Đầu tiên, đại diện 37 quốc gia cùng Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đã nhất trí mở rộng quy mô hỗ trợ dành cho Kiev, từ tăng cường năng lực phòng không, không quân đến xây dựng cơ chế bảo đảm an ninh sau khi xung đột kết thúc.

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron khẳng định, các nước đồng minh sẽ hỗ trợ Ukraine “nhanh hơn và mạnh mẽ hơn”. Ông Macron cũng thông báo Lực lượng đa quốc gia hỗ trợ Ukraine, dự kiến được triển khai sau khi đạt thỏa thuận ngừng bắn, sẽ tiến hành các cuộc diễn tập tại các quốc gia láng giềng Ukraine trong những tháng tới nhằm kiểm chứng kế hoạch triển khai và nâng cao mức độ sẵn sàng tác chiến.

Kết quả đáng chú ý nữa của Hội nghị là việc 10 quốc gia đã tuyên bố thành lập Liên minh phòng thủ chống tên lửa đạn đạo tích hợp. Các nước tham gia gồm Đan Mạch, Pháp, Đức, Italy, Hà Lan, Na Uy, Tây Ban Nha, Thụy Điển, Anh và Ukraine đã cam kết kết hợp năng lực công nghiệp quốc phòng, nghiên cứu khoa học và kinh nghiệm tác chiến để hình thành hệ thống phòng thủ chung.

Theo tuyên bố chung, việc xây dựng một kiến trúc phòng thủ tên lửa tích hợp là yêu cầu cấp thiết trước các mối đe dọa an ninh ngày càng gia tăng. Tuy nhiên, về mục đích của sáng kiến này, các nước tham gia khẳng định liên minh được xây dựng không nhằm chống lại bất kỳ quốc gia nào mà chỉ mang tính “thuần túy phòng vệ”, phục vụ mục tiêu bảo vệ an ninh châu Âu.

Thể hiện tinh thần đoàn kết

Các kết quả trên cho thấy một châu Âu đoàn kết hơn trong việc bảo vệ an ninh của mình. Có nhiều nhân tố thúc đẩy tinh thần đoàn kết này của châu Âu. Thứ nhất, môi trường an ninh châu Âu đã thay đổi căn bản. Cuộc xung đột Nga - Ukraine kéo dài hơn bốn năm đã làm thay đổi nhận thức chiến lược của hầu hết các nước châu Âu.

Nếu trước đây nhiều quốc gia coi xung đột quy mô lớn là kịch bản khó xảy ra thì hiện nay, nguy cơ xung đột ngay tại lục địa châu Âu được đánh giá là hiện hữu. Gần 100 năm sau Thế chiến thứ hai, châu Âu không thể không đề phòng trước cho các tình huống xung đột, xung đột quy mô lớn có thể tái diễn tại châu lục này.

Thứ hai, châu Âu muốn gia tăng quyền tự chủ chiến lược trước Mỹ. Động lực quan trọng hơn nằm ở sự thay đổi trong quan hệ xuyên Đại Tây Dương. Trong những năm gần đây, đặc biệt sau khi Tổng thống Donald Trump trở lại Nhà Trắng, các nước châu Âu ngày càng lo ngại về mức độ cam kết lâu dài của Mỹ đối với an ninh châu Âu.

Washington liên tục yêu cầu các đồng minh NATO tăng chi tiêu quốc phòng và nhiều lần phát tín hiệu rằng châu Âu phải tự chịu trách nhiệm nhiều hơn đối với an ninh của chính mình. Điều này buộc các nước châu Âu phải xem xét lại mô hình phụ thuộc kéo dài hơn bảy thập kỷ vào “ô bảo trợ an ninh” của Mỹ.

Thứ ba, vai trò dẫn dắt của các cường quốc chủ chốt của châu Âu như Pháp, Anh và Đức ngày càng rõ nét. Đối với Pháp, đây là cơ hội khẳng định vai trò lãnh đạo chiến lược của Paris trong kiến tạo cấu trúc an ninh châu Âu. Tổng thống Emmanuel Macron từ nhiều năm qua luôn nhấn mạnh châu Âu cần xây dựng “quyền tự chủ chiến lược” và trở thành một cực quyền lực độc lập trong hệ thống quốc tế.

Việc chủ trì Hội nghị Liên minh tự nguyện và tổ chức lễ duyệt binh ngày 14/7 chào mừng Quốc khánh Pháp với sự tham gia của lực lượng các nước thành viên, Pháp đã thể hiện được vai trò then chốt trong Hội nghị lần này.

Về phía Anh, dù đã rời Liên minh châu Âu (Brexit), London vẫn khẳng định vị thế là một trong những cường quốc quân sự hàng đầu châu Âu. Trong khi đó, Đức đang từng bước chuyển đổi từ vai trò cường quốc kinh tế sang cường quốc an ninh, tham gia ngày càng tích cực hơn vào các sáng kiến phòng thủ chung của châu Âu.

Thay đổi tư duy chiến lược

Có thể nói, Hội nghị Liên minh tự nguyện được tổ chức tại Pháp vừa qua mang ý nghĩa quan trọng, đánh dấu sự thay đổi về tư duy chiến lược của châu Âu. Nếu trước đây an ninh châu Âu chủ yếu dựa trên NATO và vai trò của Mỹ thì nay các nước châu Âu đang chủ động xây dựng những cơ chế hợp tác riêng nhằm xử lý các thách thức an ninh trực tiếp.

Các sáng kiến về phòng thủ tên lửa, hợp tác công nghiệp quốc phòng, chia sẻ công nghệ và xây dựng lực lượng đa quốc gia cho thấy hợp tác quốc phòng châu Âu đang chuyển từ các tuyên bố chính trị sang những dự án cụ thể có khả năng triển khai thực tế.

Kết quả hội nghị đã phản ánh sự chuyển dịch của trật tự an ninh châu Âu từ mô hình phụ thuộc sang mô hình đề cao tự chủ chiến lược. Trong tương lai, nhiều khả năng NATO vẫn là nền tảng bảo đảm an ninh xuyên Đại Tây Dương, nhưng vai trò của các cơ chế hợp tác linh hoạt do chính các nước châu Âu dẫn dắt sẽ ngày càng gia tăng, bổ sung năng lực cho châu Âu khi Mỹ giảm mức độ can dự.

Những kết quả trên không chỉ có ý nghĩa đối với an ninh châu Âu mà còn có tác động đối với cục diện thế giới nói chung. Việc châu Âu tăng cường hợp tác quốc phòng, hình thành liên minh phòng thủ tên lửa sẽ kéo theo xu hướng tương tự ở các khu vực khác trên thế giới, có thể dẫn đến những cuộc chạy đua vũ trang mới, làm cho cục diện thế giới căng thẳng hơn. Đây sẽ là một trong những xu hướng quan trọng định hình cấu trúc an ninh châu Âu nói riêng, cũng như cục diện cạnh tranh chiến lược quốc tế nói chung trong những năm tới.

Đình Hùng