Mỹ chỉ cần một đòn tập kích để phơi bày cách Iran triển khai tên lửa S-200

Dù CENTCOM không nêu rõ loại khí tài bị phá hủy, các chuyên gia phân tích hình ảnh cho rằng mục tiêu trong đoạn video nhiều khả năng là một bệ phóng S-200 đã được nạp sẵn tên lửa và đặt trong trận địa kiên cố. Nếu đánh giá này chính xác, đây sẽ là một trong những cuộc tấn công trực tiếp nhằm vào hệ thống phòng không tầm xa của Iran.

Mỹ tấn công tên lửa S-200 của Iran. (Ảnh: AR)

Đường ray đặc biệt hé lộ danh tính của trận địa S-200

Các chuyên gia nhận định nhiều chi tiết trong đoạn phim trùng khớp với cấu trúc đặc trưng của hệ thống S-200 do Liên Xô phát triển, còn được NATO gọi là SA-5 Gammon.

Hình ảnh cho thấy một quả tên lửa cỡ lớn đặt trên bệ phóng kiểu 5P72, cùng một tuyến đường ray hẹp chạy thẳng vào khu vực phóng. Đây không phải đường sắt thông thường mà là hệ thống chuyên dụng dùng để vận chuyển tên lửa từ khu vực cất giữ đến bệ phóng.

Chính đặc điểm này giúp các chuyên gia nhận diện mục tiêu là một trận địa S-200, bởi hệ thống phòng không này sử dụng thiết bị vận chuyển 5Yu24 chạy trên đường ray để đưa tên lửa lên bệ phóng theo quy trình bán tự động.

Do tên lửa S-200 có kích thước rất lớn, dài khoảng 10,7 m và nặng gần 7 tấn khi phóng, việc sử dụng đường ray chuyên dụng là yêu cầu bắt buộc. Mỗi tên lửa còn được trang bị bốn động cơ đẩy nhiên liệu rắn có thể tách rời kết hợp với động cơ nhiên liệu lỏng, khiến toàn bộ hệ thống có quy mô đồ sộ hơn nhiều so với các tổ hợp phòng không hiện đại.

Lá chắn phòng không thời Chiến tranh Lạnh vẫn được Iran duy trì

S-200 được Liên Xô phát triển từ thập niên 1960 nhằm bảo vệ các mục tiêu chiến lược trước máy bay ném bom, máy bay trinh sát và các mục tiêu bay ở độ cao lớn.

Qua nhiều lần nâng cấp, các biến thể Vega của S-200 có thể tiêu diệt mục tiêu ở khoảng cách từ 200 đến 300 km, sử dụng radar điều khiển hỏa lực 5N62 "Square Pair" cùng cơ chế dẫn đường radar bán chủ động.

Iran tiếp nhận các tổ hợp S-200 từ đầu những năm 1990 và duy trì chúng như lớp phòng không tầm xa quan trọng trong mạng lưới phòng không nhiều tầng của nước này.

Những hình ảnh lưu trữ từ thời Chiến tranh Lạnh cũng cho thấy cách bố trí của các trận địa S-200 gần như giống cấu trúc xuất hiện trong video của CENTCOM, từ đường ray vận chuyển, bệ phóng chìm cho đến vị trí đặt tên lửa.

Một số trận địa của Iran được cho là sử dụng cấu hình thu gọn với một radar 5N62 điều khiển hai bệ phóng, thay vì triển khai nhiều bệ như mô hình tiêu chuẩn của Liên Xô.

Vì sao Mỹ lại nhắm vào S-200?

Việc đánh trúng một bệ phóng khi tên lửa đã được nạp sẵn có thể loại bỏ cùng lúc cả trận địa và tên lửa đánh chặn đắt tiền. Do tên lửa S-200 sử dụng lượng lớn nhiên liệu cùng đầu đạn phân mảnh cỡ lớn, vụ nổ sau khi bị tập kích cũng có thể gây thiệt hại dây chuyền cho khu vực xung quanh. Tuy nhiên, đoạn video chưa đủ để xác định liệu đầu đạn của tên lửa có phát nổ hay không.

Dù vậy, phá hủy một bệ phóng không đồng nghĩa toàn bộ tổ hợp S-200 bị vô hiệu hóa. Một khẩu đội hoàn chỉnh còn phụ thuộc vào radar điều khiển hỏa lực, trung tâm chỉ huy, hệ thống liên lạc, nguồn điện và các bệ phóng còn lại.

Không giống các hệ thống phòng không hiện đại như S-300, S-400 hay Patriot có thể nhanh chóng cơ động sau khi khai hỏa, S-200 chủ yếu được triển khai tại các trận địa cố định.

Đường ray vận chuyển, bệ phóng, hầm chứa và radar tạo ra những dấu hiệu rất dễ bị phát hiện qua vệ tinh và các phương tiện trinh sát hiện đại. Khi vị trí đã bị xác định, toàn bộ trận địa sẽ trở thành mục tiêu thuận lợi cho các cuộc tấn công chính xác.

Nếu Mỹ thực sự đã phá hủy một trận địa S-200, điều này có thể giúp giảm đáng kể nguy cơ đối với các máy bay chiến đấu, máy bay tiếp dầu, máy bay cảnh báo sớm và các nền tảng trinh sát điện tử hoạt động gần không phận Iran.

Ngoài ra, việc loại bỏ một mắt xích trong mạng lưới phòng không còn có thể tạo ra khoảng trống tạm thời để tiến hành các đợt không kích tiếp theo nhằm vào cơ sở tên lửa, căn cứ UAV hoặc các mục tiêu quân sự khác.

Sau những cuộc tấn công như vậy, Iran nhiều khả năng sẽ phải tăng cường ngụy trang, sử dụng mồi nhử, hạn chế thời gian bật radar và phụ thuộc nhiều hơn vào các hệ thống phòng không cơ động để giảm nguy cơ bị phát hiện.

Do S-200 được thiết kế theo mô hình phòng thủ cố định từ thời Chiến tranh Lạnh, những hạn chế về cấu trúc khiến hệ thống này khó có thể đạt được mức độ sống sót tương đương các tổ hợp phòng không hiện đại.

Xuân Minh