Hội họa thời mạng xã hội: Những dịch chuyển trong không gian số

Ngày 5/5, tại Bảo tàng Hà Nội diễn ra tọa đàm Hội họa thời của mạng xã hội những dịch chuyển trong không gian số.

Tại tọa đàm, họa sĩ Nguyễn Đức Phương chia sẻ, các tác phẩm anh đưa lên không gian số, không gian mạng thường là những tác phẩm mang tính thời sự, trào phúng, phản ánh xã hội theo cách hóm hỉnh, hài hước. Đó cũng là một thông điệp, một cách nhìn để người xem cảm nhận rõ hơn về đời sống đương đại.

Các tác phẩm họa sĩ Nguyễn Đức Phương đưa lên không gian số.

Họa sĩ Nguyễn Đức Phương chia sẻ tại tọa đàm.

Tất cả tác phẩm của anh đều không đặt tên, bởi đó là một quá trình, một hành trình được hệ thống liên tục từ năm 2019 đến nay. Trong suốt thời gian ấy có rất nhiều dữ liệu và sự kiện khác nhau, vì vậy tác phẩm được phân chia theo từng thời kỳ, từng giai đoạn. Sau này, khi hệ thống lại, anh mới dùng những cụm từ hoặc cách gọi phù hợp để người xem dễ hình dung và nhận diện các giai đoạn sáng tác.

Ví dụ, trong giai đoạn đại dịch COVID-19, họa sĩ Đức Phương hệ thống hình ảnh bằng dữ liệu từ những con tem bưu chính, một phương tiện truyền tin ngày nay ít còn được sử dụng. Những con tem thủ công được tái hiện như một dạng thông điệp truyền tải thông tin, nhưng được đặt trong môi trường số hóa. Hiện anh đã tập hợp khoảng gần 100 hình ảnh tác phẩm để tiếp tục số hóa, đồng thời tìm kiếm và khai thác lại nguồn tư liệu tem bưu chính.

Theo họa sĩ Nguyễn Đức Phương, vấn đề bản quyền cũng là điều anh đặc biệt cân nhắc khi đưa tác phẩm lên môi trường số. Bởi khi một hình ảnh xuất hiện trên không gian mạng, nó có thể nhanh chóng được lưu trữ trong hệ thống dữ liệu của trí tuệ nhân tạo và bị sử dụng lại mà không còn kiểm soát bản quyền. Vì vậy, trước khi công bố một tác phẩm liên quan đến số hóa, anh luôn làm việc rất kỹ về nội dung và hình ảnh; dữ liệu chỉ xuất hiện sau khi mọi khâu chuẩn bị đã được cân nhắc cẩn trọng.

Họa sĩ, giám tuyển Nguyễn Thế Sơn, giảng viên Trường Đại học Khoa học Liên ngành và Nghệ thuật chia sẻ.

Họa sĩ, giám tuyển Nguyễn Thế Sơn, giảng viên Trường Đại học Khoa học Liên ngành và Nghệ thuật (Đại học Quốc gia Hà Nội) cho rằng, thời đại số đang mở ra nhiều cơ hội để nghệ sĩ mở rộng không gian thực hành sáng tạo.

Anh Nguyễn Thế Sơn cho biết, hiện nay có hai hướng tiếp cận chính. Thứ nhất là số hóa các tác phẩm truyền thống như tranh vẽ, biến những tác phẩm tĩnh thành hình ảnh động hoặc video. Thứ hai là sáng tác những tác phẩm mang bản chất số ngay từ đầu, sử dụng trực tiếp các công nghệ như: Video, nhiếp ảnh, thực tế ảo, hay các hình thức tương tác số…

Trong bối cảnh công nghệ phát triển mạnh mẽ, môi trường số tạo ra một không gian mở, giúp nghệ sĩ có thêm cơ hội thể hiện năng lực sáng tạo, đồng thời tiếp cận lượng công chúng rộng hơn. Anh Sơn nhận định đây là một thời kỳ “trăm hoa đua nở”, khi môi trường số trở thành cầu nối giúp sự sáng tạo của nghệ sĩ đến với công chúng nhanh chóng và trực diện hơn.

Những sáng tác ghi dấu ấn của họa sĩ Nguyễn Đức Phương.

Giám tuyển Nguyễn Thế Sơn cho rằng, thời đại số đang mở ra nhiều cơ hội để nghệ sĩ mở rộng không gian thực hành sáng tạo.

Khoảng hơn mười năm trở lại đây, nhiều nghệ sĩ đã sử dụng mạng xã hội như Facebook, Instagram như một công cụ quảng bá hiệu quả cho thực hành nghệ thuật. Không chỉ nghệ sĩ cá nhân mà cả các không gian nghệ thuật, bảo tàng, trung tâm văn hóa cũng coi mạng xã hội là kênh truyền thông nhanh để tiếp cận công chúng.

Theo giám tuyển Nguyễn Thế Sơn, họa sĩ Nguyễn Đức Phương đã tận dụng thông minh các nền tảng này khi biến hoạt động ký họa, ghi chép thường nhật thành những bức tranh động, những thước phim ngắn mang tính nghệ thuật. Đây có thể xem như một dạng nghệ thuật số trực tuyến, tạo tương tác tốt với công chúng và mở ra nhiều góc nhìn mới về các hiện tượng xã hội cũng như đời sống đương đại.

Giám tuyển Nguyễn Thế Sơn cũng nhấn mạnh, không gian nghệ thuật vật lý vẫn luôn có giá trị riêng bởi sự gắn kết mang tính trực tiếp, cảm xúc và trải nghiệm. Trong khi đó, môi trường số có thể giản lược nhiều yếu tố của sáng tạo truyền thống, nhưng lại đặc biệt phù hợp với những dự án mà chất liệu chính ngay từ đầu đã là công nghệ số.

Vì vậy, việc số hóa tác phẩm truyền thống hay lựa chọn sáng tác bằng chất liệu số ngay từ đầu hoàn toàn phụ thuộc vào chiến lược và định hướng sáng tạo của từng nghệ sĩ.

Hồng Phượng/ Báo Tin tức và Dân tộc