Hoàn thiện pháp luật về định danh và xác thực điện tử

Bộ Công an vừa hoàn thành hồ sơ dự án Luật Định danh và xác thực điện tử để lấy ý kiến góp ý của các cơ quan, tổ chức và cá nhân.

Tại dự thảo tờ trình dự án luật, Bộ Công an cho biết, sau hơn 3 năm triển khai Nghị định số 59/2022/NĐ-CP và Nghị định số 69/2024/NĐ-CP của Chính phủ quy định về định danh và xác thực điện tử bước đầu đã đạt được những kết quả quan trọng, từng bước hình thành nền tảng nhận diện số cho người dân, phục vụ quá trình chuyển đổi số quốc gia. Tuy nhiên, qua thực tiễn tổ chức triển khai vẫn bộc lộ một số khó khăn, vướng mắc chưa được giải quyết triệt để.

Cụ thể, phạm vi điều chỉnh của nghị định chủ yếu tập trung vào định danh và xác thực điện tử trong nước, trong khi thực tiễn phát sinh nhu cầu sử dụng tài khoản định danh điện tử, ứng dụng VNeID và các dịch vụ, tiện ích số trên môi trường xuyên biên giới. Nghị định chưa có quy định đầy đủ về quản lý, kết nối, chia sẻ và sử dụng dữ liệu định danh điện tử trong các hoạt động xuyên biên giới, dẫn đến khó khăn trong tổ chức thực hiện và hợp tác quốc tế.

Thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội phạm trên không gian mạng cho thấy tình trạng sử dụng thông tin giả mạo, mua bán, cho thuê tài khoản ngân hàng, ví điện tử, SIM thuê bao và tài khoản trên các nền tảng số vẫn diễn biến phức tạp. Trong khi đó, Nghị định số 69/2024/NĐ-CP chưa có quy định về định danh đối với một số nền tảng số, nền tảng mạng xã hội có lượng người dùng lớn, đặc biệt là các nền tảng cung cấp dịch vụ xuyên biên giới, dẫn đến khó khăn trong xác thực danh tính người sử dụng, truy vết, xử lý vi phạm và phòng ngừa tội phạm.

Một hội nghị về ứng dữ liệu dân cư, căn cước, định danh và xác thực điện tử phục vụ phát triển đất nước do Cục Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội, Bộ Công an tổ chức.

Sự phát triển nhanh của công nghệ số, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI) đã làm xuất hiện các phương thức giả mạo danh tính bằng công nghệ Deepfake, Deepvoice và các hình thức giả mạo sinh trắc học khác với mức độ ngày càng tinh vi. Trong khi đó, các quy định hiện hành chưa tạo cơ sở pháp lý đầy đủ cho việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật, yêu cầu xác thực nâng cao và cơ chế quản lý rủi ro phù hợp đối với các phương thức giả mạo mới này.

Bên cạnh đó, với tính chất là văn bản quy định chi tiết thi hành luật, Nghị định số 69/2024/NĐ-CP chưa tạo cơ sở pháp lý đầy đủ cho việc mở rộng phạm vi, đối tượng và mô hình định danh, xác thực điện tử đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế số, xã hội số và chuyển đổi số quốc gia. Thực tiễn đó đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc xây dựng văn bản quy phạm pháp luật có hiệu lực pháp lý cao hơn.

Ngoài ra, trên cơ sở nghiên cứu pháp luật quốc tế, có thể thấy rằng, có một số kinh nghiệm của quốc tế có thể tham khảo cho Việt Nam khi xây dựng Luật Định danh và xác thực điện tử. Cụ thể, nghiên cứu xây dựng cơ chế định danh sản phẩm tương thích để doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam không bị loại khỏi chuỗi cung ứng của Liên minh Châu Âu; nghiên cứu đối với định danh tài sản số; nghiên cứu và tham khảo mô hình Singpass (Singapore)- định danh số quốc gia là cổng truy cập duy nhất cho cả khu vực công và khu vực tư, mô hình X-Road của Estonia theo kiến trúc liên thông phi tập trung, không tập trung dữ liệu, mỗi cơ quan tự quản lý cơ sở dữ liệu của mình nhưng kết nối qua chuẩn chung...

Cũng theo Bộ Công an, mặc dù là văn bản dưới luật, nhưng Nghị định số 69/2024/NĐ-CP là cơ sở thực tiễn quan trọng nhất để hình thành nên Luật Định danh và xác thực điện tử. Đây là lần đầu tiên các thành tố của danh tính điện tử của cá nhân và danh tính điện tử của cơ quan, tổ chức được định nghĩa rõ ràng. Việc nâng lên thành luật là để đảm bảo tính ổn định lâu dài và thẩm quyền cưỡng chế cao hơn so với một nghị định của Chính phủ.

Nguyễn Hương