Hoàn thiện cơ sở dữ liệu hộ tịch, tăng tính minh bạch hoạt động công chứng

Quang cảnh phiên họp tại tổ 14. Ảnh: Mạnh Hưng

Cần bảo đảm thống nhất, giảm gánh nặng thủ tục cho người dân

Tham gia thảo luận tại Tổ 14 về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng, Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ninh Quản Minh Cường chỉ rõ những “lỗ hổng” trong hoạt động công chứng hiện nay, đặc biệt là tình trạng “mượn danh” công chứng viên do thiếu hệ thống liên thông điện tử, dẫn đến một công chứng viên có thể đứng tên tại nhiều tổ chức, thậm chí ở nhiều địa phương.

Thực tế cho thấy, nhiều vụ án kinh tế, đất đai có sai phạm liên quan đến công chứng, cá biệt có trường hợp người đã qua đời nhiều năm vẫn phát sinh giao dịch. Do đó, đại biểu nhấn mạnh cần tăng cường quản lý nhà nước gắn với chuyển đổi số, sớm triển khai hệ thống liên thông và kiểm soát công chứng điện tử nhằm bảo đảm tính minh bạch, chính xác của văn bản công chứng.

Đồng thời, đề nghị duy trì mỗi tỉnh từ 1–2 phòng công chứng nhà nước trực thuộc Sở Tư pháp làm “chuẩn mực” định hướng hoạt động, tránh xã hội hóa hoàn toàn gây khó khăn cho quản lý.

Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ninh Quản Minh Cường phát biểu. Ảnh: Mạnh Hưng

Cùng với đó, các đại biểu cũng đề nghị rà soát quy định về “điểm chỉ” theo hướng phù hợp hơn với thực tế; tránh lạm dụng công chứng đối với các thủ tục không bắt buộc. Việc quy định các giao dịch phải công chứng cần căn cứ vào luật chuyên ngành; đồng thời, nghiên cứu bổ sung quy định về công chứng từ xa và mở rộng thẩm quyền chứng thực cho cấp xã, phường nhằm tạo thuận lợi cho người dân.

Đồng tình với ý kiến trên, ĐBQH Trần Thị Kim Nhung (Quảng Ninh) cũng tập trung vào yêu cầu hoàn thiện quy định theo hướng linh hoạt, giảm thủ tục và chi phí cho người dân. Cụ thể, về phạm vi các giao dịch phải công chứng, đại biểu cho rằng không nên liệt kê cứng các loại giao dịch ngay trong Luật Công chứng. Thay vào đó, việc xác định giao dịch nào bắt buộc công chứng cần giao cho các luật chuyên ngành như Luật Đất đai, Luật Nhà ở quy định, phù hợp với tính chất quan hệ xã hội trong từng giai đoạn.

ĐBQH Trần Thị Kim Nhung (Quảng Ninh) phát biểu. Ảnh: Mạnh Hưng

Bên cạnh đó, đại biểu cũng chỉ ra sự chưa thống nhất trong dự thảo Luật khi một mặt liệt kê các giao dịch phải công chứng, mặt khác lại dẫn chiếu thực hiện theo luật chuyên ngành, dễ dẫn đến cách hiểu chồng chéo, làm phát sinh thủ tục không cần thiết cho người dân.

Liên quan đến công chứng đối với người hạn chế về thể chất, đại biểu không đồng tình với quy định bắt buộc công chứng di chúc trong mọi trường hợp. Theo đó, nếu người lập di chúc vẫn minh mẫn, có đầy đủ năng lực nhận thức thì cần bảo đảm quyền tự quyết tài sản; việc bắt buộc công chứng thay vì cho phép chứng thực tại UBND cấp xã có thể làm phát sinh thủ tục và chi phí không cần thiết. Về tổ chức xã hội – nghề nghiệp, đại biểu băn khoăn với quy định bắt buộc công chứng viên phải gia nhập và duy trì tư cách thành viên của Hiệp hội công chứng.

Theo đại biểu, cần cân nhắc kỹ để bảo đảm quyền tự do hiệp hội, đồng thời tránh phát sinh chi phí hội viên, gián tiếp làm tăng chi phí dịch vụ cho người dân.

Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ninh tại phiên thảo luận Tổ 14. Ảnh: Mạnh Hưng

Đối với quy tắc đạo đức hành nghề công chứng, đại biểu đề nghị nên do Bộ trưởng Bộ Tư pháp ban hành nhằm bảo đảm tính thống nhất và hiệu lực quản lý nhà nước. Đại biểu cũng nhấn mạnh yêu cầu cắt giảm các thủ tục không cần thiết, nhất là trong những trường hợp giá trị tài sản nhỏ nhưng chi phí công chứng lại cao, gây bất hợp lý. Trong bối cảnh đã có các cơ sở dữ liệu quốc gia và định danh điện tử, cần đơn giản hóa quy trình xác minh, giảm hoặc bãi bỏ yêu cầu công chứng bắt buộc đối với một số giao dịch đơn giản.

Về lâu dài, đại biểu đề nghị nghiên cứu xu hướng chuyển dần từ công chứng bắt buộc sang công chứng theo nhu cầu, khi hệ thống dữ liệu về đất đai, tài sản được hoàn thiện, qua đó vừa bảo đảm quản lý nhà nước, vừa bảo vệ quyền lợi và giảm chi phí cho người dân.

Hoàn thiện quy định về hộ tịch theo hướng đồng bộ, hiện đại

Góp ý dự thảo Luật Hộ tịch (sửa đổi), các ĐBQH tổ 14 tập trung vào việc bảo đảm tính thống nhất và khả thi của quy định.

ĐBQH Phạm Văn Hòa (Đồng Tháp) phát biểu tại tổ 14. Ảnh: Mạnh Hưng

ĐBQH Phạm Văn Hòa (Đồng Tháp) chỉ ra sự chưa thống nhất giữa các điều khoản liên quan đến quyền khai thác thông tin của người chưa thành niên và đề nghị điều chỉnh theo hướng tạo điều kiện để người chưa thành niên trong trường hợp bình thường được tự khai thác dữ liệu hộ tịch cá nhân. Đại biểu cũng kiến nghị cho phép ủy quyền ký giấy tờ hộ tịch nhằm giảm áp lực cho lãnh đạo UBND cấp xã.

Liên quan đến chế định giám hộ, đại biểu đề nghị quy định chặt chẽ việc thay đổi người giám hộ để tránh phát sinh tranh chấp, khiếu kiện, đặc biệt trong các trường hợp liên quan đến tài sản; đồng thời rà soát để bảo đảm thống nhất với Bộ luật Dân sự. Về nơi đăng ký giám sát giám hộ, cần quy định theo hướng gắn với nơi cư trú để thuận lợi cho quản lý.

Đối với cơ sở dữ liệu hộ tịch, các ĐBQH đề nghị bổ sung, hoàn thiện quy định theo hướng đa dạng hóa nguồn dữ liệu, đồng thời xác định rõ vai trò của UBND cấp xã trong quản lý, vận hành hệ thống, bên cạnh Bộ Tư pháp.

Phó trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ninh Nguyễn Thị Thu Hà phát biểu. Ảnh: Mạnh Hưng

Theo Phó trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Nguyễn Thị Thu Hà, cần tăng cường liên thông dữ liệu, trong đó cần quy định rõ trách nhiệm của Bộ Y tế trong việc cung cấp dữ liệu khai sinh, khai tử từ các cơ sở y tế.

Đại biểu cho rằng, hiện nay các cơ sở y tế là nơi phát sinh dữ liệu gốc như giấy chứng sinh. Đại biểu cũng chỉ ra sự chưa đồng bộ về từ ngữ giữa Khoản 4 Điều 26 và Khoản 3 Điều 4 khi sử dụng hai khái niệm khác nhau – “người đại diện hợp pháp” và “người đại diện theo pháp luật” – đối với cùng một nhóm đối tượng.

Về xử lý vi phạm, đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà đề xuất bổ sung hình thức kỷ luật đối với cán bộ, công chức vi phạm bên cạnh xử phạt hành chính và truy cứu trách nhiệm hình sự, nhằm phù hợp với Nghị định của Chính phủ.

Bên cạnh đó, cơ chế miễn trừ trách nhiệm là cần thiết để bảo vệ cán bộ tư pháp hộ tịch cấp xã, đặc biệt khi dữ liệu đầu nguồn từ liên ngành hoặc cơ quan khác chuyển đến bị sai, giúp giảm áp lực cho người trực tiếp xử lý tại địa phương.

Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Tháp tại phiên thảo luận Tổ 14. Ảnh: Mạnh Hưng

Đối với việc thay đổi thông tin hộ tịch (Điều 19), đại biểu nhấn mạnh cần giải quyết thấu đáo các trường hợp trẻ em bị bỏ rơi nay xác định được cha mẹ, hoặc các trường hợp thay đổi thông tin sau khi có kết quả xét nghiệm ADN hoặc quyết định của Tòa án về việc không nhận cha con.

Đồng thời, đại biểu đề nghị rà soát, bổ sung nhóm trẻ em sinh ra ở nước ngoài, đã đăng ký khai sinh nhưng chưa ghi quốc tịch, có cha hoặc mẹ là người Việt Nam, nhằm bảo đảm quyền lợi đăng ký sổ hộ tịch khi có nhu cầu.

Hải Thanh