Hình ảnh khó tin tại di tích nhà cụ Phan Bội Châu

Nằm trong Khu lưu niệm danh nhân Phan Bội Châu tại số 119 đường Phan Bội Châu, ngôi nhà của cụ Phan được xây dựng năm 1926 theo thiết kế của chính cụ. Công trình do cụ Võ Liêm Sơn - giáo viên Trường Quốc Học Huế, đứng ra chủ trì xây dựng.

Ngôi nhà có ba gian tượng trưng cho ba miền Bắc - Trung - Nam, kết cấu đơn giản với mái lợp tranh, vách đất cao và thoáng mát. Gian giữa có mặt bằng hình vuông, là nơi cụ Phan diễn thuyết, xung quanh bố trí các chái nhà làm không gian sinh hoạt riêng biệt.

Toàn cảnh Khu lưu niệm danh nhân Phan Bội Châu tại Huế nhìn từ trên cao - nơi lưu giữ nhiều dấu tích gắn với cuộc đời và những năm tháng cuối đời của cụ Phan.

Ngôi nhà ở của cụ Phan Bội Châu nằm trong khuôn viên Khu lưu niệm danh nhân Phan Bội Châu, hiện đóng cửa để chờ được tu bổ, sửa chữa.

Tấm bia kỷ niệm quan hệ giao lưu Việt - Nhật từ phong trào Đông Du nằm trong khuôn viên Khu lưu niệm.

Ngôi nhà ở của cụ Phan Bội Châu đã đóng cửa từ tháng 5/2025 để bảo quản định kỳ, nhưng vẫn chưa có dấu hiệu triển khai, do chờ hoàn tất các thủ tục đầu tư sửa chữa.

Trải qua thời gian, công trình bị hư hỏng và được phục hồi, tôn tạo vào năm 1997 trên nền nhà cũ. Từ đó, nơi đây trở thành địa chỉ sinh hoạt văn hóa, giáo dục truyền thống đối với người dân địa phương và du khách. Khu lưu niệm còn có lăng mộ, nhà thờ Phan Bội Châu, từ đường các liệt sĩ tiền bối, cùng tấm bia “Tự Minh” bằng chữ Hán do cụ Phan viết năm 1934.

Đáng chú ý, Khu lưu niệm danh nhân Phan Bội Châu được Bộ Văn hóa - Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) xếp hạng Di tích lịch sử cấp quốc gia theo Quyết định số 575/QĐ-VH ngày 14/5/1990.

Đây cũng là một trong những địa điểm mang ý nghĩa đặc biệt trong quan hệ Việt Nam - Nhật Bản. Tháng 3/2017, trong khuôn khổ chuyến thăm cấp nhà nước tới Việt Nam, Nhà vua Nhật Bản Akihito và Hoàng hậu Michiko đã đến thăm Khu lưu niệm danh nhân Phan Bội Châu. Sự kiện từng tạo sự chú ý và niềm tự hào đối với nhiều người dân Huế khi đây là một trong số ít địa chỉ được Hoàng gia Nhật Bản lựa chọn ghé thăm tại Cố đô.

Tuy nhiên, sau gần 30 năm kể từ lần phục hồi gần nhất, ngôi nhà đã xuống cấp nghiêm trọng. Đầu tháng 5/2025, Bảo tàng Lịch sử TP. Huế đặt biển thông báo tạm dừng đón khách tham quan để thực hiện công tác bảo quản định kỳ.

Dù vậy, hơn một năm sau khi đóng cửa, công trình vẫn chưa được sửa chữa. Ghi nhận của phóng viên cho thấy phần mái tranh đã bong tróc, mục nát nghiêm trọng. Từ bên trong ngôi nhà có thể nhìn thấy ánh nắng xuyên qua nhiều khoảng thủng trên hai phần mái rách nát.

Các hiện vật, vật dụng phục dựng như bộ phản gỗ dùng tiếp khách, tủ đựng tài liệu, ghế tựa, chõng tre của người giúp việc hay bộ bàn ghế phục vụ các buổi diễn thuyết của cụ đều phủ bụi, có dấu hiệu xuống cấp, hư hỏng do thời gian và thiếu sự bảo quản.

Không chỉ mái nhà, nhiều mảng tường bằng phên tre trát xi măng cũng hư hỏng nặng. Một số vị trí, các thanh phên tre đã bung khỏi kết cấu tường vách, tiềm ẩn nguy cơ hư hại thêm nếu không được xử lý kịp thời.

Chứng kiến tình trạng này, nhiều người dân và du khách không khỏi tiếc nuối trước sự xuống cấp của một di tích gắn với tên tuổi một trong những nhà yêu nước tiêu biểu của Việt Nam đầu thế kỷ XX.

Mái tranh của ngôi nhà bị bong rách, mục nát, nhiều khoảng thủng để ánh sáng xuyên qua.

Các thanh phên tre, vữa trát bung khỏi kết cấu tường vách, cho thấy tình trạng hư hỏng rõ rệt của công trình.

Chiếc chõng tre mô phỏng nơi nghỉ của người giúp việc cho cụ Phan trong tình trạng mục nát, chứa đầy rác bẩn.

Chiếc tủ gỗ, ghế tựa mô phỏng chỗ lưu giữ tài liệu và nơi ngồi nghỉ của cụ Phan nằm im trong căn nhà rách nát, bề mặt bám đầy bụi bẩn.

Nhiều vật dụng phục dựng bên trong ngôi nhà có dấu hiệu xuống cấp do thời gian và điều kiện bảo quản.

Trong bối cảnh Huế đang đầu tư nguồn lực lớn cho công tác bảo tồn, trùng tu di sản, hình ảnh một ngôi nhà tranh vách đất có giá trị lịch sử đặc biệt rơi vào cảnh xuống cấp, bỏ không trong thời gian dài khiến nhiều người không khỏi trăn trở.

Trao đổi với phóng viên ngày 22/8, lãnh đạo Sở Văn hóa và Thể thao TP. Huế cho biết trên cơ sở tờ trình của Bảo tàng Lịch sử thành phố, đơn vị đã thẩm định và hoàn thiện hồ sơ trình cấp có thẩm quyền xem xét từ tháng 5.

Theo ông Nguyễn Đức Lộc - Giám đốc Bảo tàng Lịch sử TP. Huế, hồ sơ bảo dưỡng, tôn tạo ngôi nhà hiện đang được Sở Tài chính lấy ý kiến của Sở Xây dựng. Sau khi hoàn tất các thủ tục liên quan, đơn vị sẽ triển khai công tác sửa chữa, bảo tồn công trình.

Ngọc Văn