Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - UAE: Cánh cửa để hàng Việt chinh phục thị trường Trung Đông

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều biến động, xu hướng bảo hộ thương mại gia tăng và các chuỗi cung ứng liên tục được tái cấu trúc, việc ký kết Hiệp định thương mại tự do (FTA) với UAE được đánh giá là bước đi mang ý nghĩa chiến lược, giúp doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận hiệu quả hơn thị trường Trung Đông, châu Phi và Nam Á.

Không giống nhiều hiệp định thương mại tự do trước đây, CEPA không chỉ hướng đến việc cắt giảm thuế quan mà còn tạo thuận lợi cho đầu tư, logistics, thương mại điện tử, dịch vụ và hợp tác chuỗi cung ứng. Điều này phản ánh xu hướng hội nhập thế hệ mới, trong đó năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp được quyết định không chỉ bởi giá thành mà còn bởi chất lượng dịch vụ, khả năng đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế và tốc độ giao thương.

UAE - "CỬA NGÕ VÀNG" CỦA KHU VỰC TRUNG ĐÔNG

Với dân số chỉ hơn 10 triệu người, UAE không phải là thị trường tiêu dùng lớn nếu xét riêng lẻ. Tuy nhiên, quốc gia này lại sở hữu vị trí địa chiến lược đặc biệt khi là trung tâm trung chuyển hàng hóa hàng đầu thế giới. Các cảng biển như Jebel Ali và hệ thống sân bay quốc tế tại Dubai, Abu Dhabi kết nối hàng trăm quốc gia, biến UAE thành đầu mối phân phối hàng hóa tới toàn bộ khu vực Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC), Trung Đông, Bắc Phi và một phần châu Âu.

Đây chính là giá trị lớn nhất của hiệp định. Khi hàng hóa Việt Nam có điều kiện tiếp cận thuận lợi hơn thị trường UAE, cơ hội mở rộng sang các quốc gia lân cận như Saudi Arabia, Qatar, Kuwait, Oman hay Bahrain cũng được mở rộng đáng kể.

Trong nhiều năm qua, UAE luôn nằm trong nhóm đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam tại Trung Đông. Kim ngạch thương mại song phương tăng trưởng tương đối ổn định, với nhiều mặt hàng xuất khẩu chủ lực như điện thoại, máy tính, linh kiện điện tử, dệt may, giày dép, thủy sản, hạt tiêu, hạt điều, cà phê và rau quả.

LỢI THẾ VỀ THUẾ CHỈ LÀ ĐIỀU KIỆN CẦN

Việc thuế nhập khẩu được cắt giảm sẽ giúp hàng hóa Việt Nam gia tăng sức cạnh tranh so với các đối thủ chưa có hiệp định thương mại với UAE. Tuy nhiên, lợi thế về thuế chỉ là điều kiện cần.

Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam - UAE: Cánh cửa để hàng Việt chinh phục thị trường Trung Đông

Thực tế cho thấy người tiêu dùng Trung Đông có yêu cầu rất cao về chất lượng sản phẩm, khả năng truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn an toàn thực phẩm và đặc biệt là các chứng nhận Halal - là giấy xác nhận sản phẩm hoặc dịch vụ tuân theo luật Hồi giáo (Shariah) đối với nhiều nhóm hàng. Nếu doanh nghiệp không đáp ứng được những tiêu chuẩn này thì mức thuế ưu đãi gần như không mang nhiều ý nghĩa.

Đây cũng là điểm yếu của không ít doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Việt Nam. Không ít đơn vị vẫn chủ yếu xuất khẩu thông qua trung gian, thiếu chiến lược xây dựng thương hiệu, chưa đầu tư đúng mức vào hệ thống kiểm soát chất lượng hay nghiên cứu thị trường. Chính vì vậy, với CEPA, sự cạnh tranh sẽ không chỉ đến từ doanh nghiệp nước ngoài mà ngay trong nội bộ doanh nghiệp Việt Nam cũng sẽ diễn ra mạnh mẽ.

Đặc biệt, UAE là thị trường coi trọng tính chuyên nghiệp trong giao dịch thương mại. Đối tác thường yêu cầu hợp đồng rõ ràng, năng lực cung ứng ổn định và khả năng giao hàng đúng tiến độ. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp Việt Nam phải thay đổi tư duy từ "bán được hàng" sang "xây dựng quan hệ kinh doanh lâu dài".

CƠ HỘI ĐỂ THU HÚT ĐẦU TƯ

Một khía cạnh đáng chú ý của CEPA là khả năng thu hút dòng vốn từ UAE vào Việt Nam. Các quỹ đầu tư và tập đoàn của UAE đang quản lý lượng vốn rất lớn trên phạm vi toàn cầu. Những lĩnh vực như hạ tầng logistics, cảng biển, năng lượng tái tạo, trung tâm dữ liệu, bất động sản, công nghệ tài chính và chế biến thực phẩm đều là những ngành mà nhà đầu tư UAE có nhiều kinh nghiệm và tiềm lực.

CEPA chính thức có hiệu lực từ ngày 3/2/2026. Với 18 chương cùng nhiều cam kết toàn diện về thương mại hàng hóa, thương mại dịch vụ, đầu tư, hải quan, quy tắc xuất xứ, hàng rào kỹ thuật trong thương mại (TBT), các biện pháp kiểm dịch động thực vật (SPS), sở hữu trí tuệ và nhiều lĩnh vực khác, CEPA thiết lập khuôn khổ hợp tác dài hạn, minh bạch và ổn định hơn cho cộng đồng doanh nghiệp. Một trong những điểm đáng chú ý là hiệp định xóa bỏ ngay thuế quan đối với hơn 95% số dòng hàng hóa đủ điều kiện xuất xứ của hai nước, đồng thời tạo lộ trình tiếp tục mở cửa thị trường đối với nhiều nhóm hàng còn lại. Bên cạnh ưu đãi thuế, CEPA còn đơn giản hóa thủ tục hải quan, tăng tính minh bạch trong quản lý thương mại và thúc đẩy hợp tác tạo thuận lợi thương mại.

Nếu tận dụng tốt hiệp định, Việt Nam không chỉ gia tăng xuất khẩu mà còn có cơ hội trở thành trung tâm sản xuất phục vụ thị trường Trung Đông. Điều này phù hợp với chiến lược đa dạng hóa chuỗi cung ứng của nhiều tập đoàn quốc tế trong bối cảnh địa chính trị thế giới diễn biến phức tạp.

Đồng thời, sự hiện diện của các nhà đầu tư UAE cũng có thể thúc đẩy quá trình hiện đại hóa hạ tầng logistics của Việt Nam – một trong những điểm nghẽn lớn làm giảm sức cạnh tranh của doanh nghiệp trong nhiều năm qua.

NHỮNG THÁCH THỨC KHÔNG THỂ XEM NHẸ

Bên cạnh cơ hội, CEPA cũng đặt ra nhiều yêu cầu mới đối với cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp.

Thứ nhất, quy tắc xuất xứ sẽ trở thành "tấm vé thông hành" để hưởng ưu đãi thuế quan. Nếu doanh nghiệp không đáp ứng đúng quy định về nguồn gốc nguyên liệu hoặc hồ sơ chứng minh xuất xứ, hàng hóa sẽ không được hưởng ưu đãi.

Thứ hai, nguy cơ gian lận thương mại, chuyển tải bất hợp pháp và lợi dụng xuất xứ Việt Nam có thể gia tăng khi dòng chảy thương mại mở rộng. Điều này đòi hỏi lực lượng Hải quan, Quản lý thị trường và các cơ quan chức năng phải tăng cường kiểm tra, giám sát nhằm bảo vệ uy tín hàng hóa Việt Nam.

Thứ ba là tiêu chuẩn xanh, phát triển bền vững và trách nhiệm xã hội ngày càng trở thành yêu cầu bắt buộc trong thương mại quốc tế. Doanh nghiệp muốn khai thác hiệu quả CEPA sẽ phải đầu tư vào công nghệ, giảm phát thải, sử dụng nguyên liệu bền vững và minh bạch trong toàn bộ chuỗi sản xuất.

CẦN SỰ CHỦ ĐỘNG CỦA DOANH NGHIỆP

Lịch sử hội nhập của Việt Nam cho thấy không phải hiệp định thương mại nào cũng tự động tạo ra tăng trưởng xuất khẩu, mà hiệu quả cuối cùng phụ thuộc vào khả năng tận dụng của doanh nghiệp.

Nhiều doanh nghiệp vẫn chưa có bộ phận chuyên trách về hội nhập quốc tế, chưa hiểu rõ cam kết trong các FTA, thiếu thông tin về quy định kỹ thuật của thị trường nhập khẩu. Nếu tình trạng này không được cải thiện, cơ hội từ CEPA có thể bị bỏ lỡ ngay trên sân chơi mà Việt Nam đã nỗ lực đàm phán.

Do đó, cùng với việc hoàn thiện khung pháp lý, các bộ, ngành cần tăng cường cung cấp thông tin thị trường, đào tạo về chứng nhận Halal, quy tắc xuất xứ, thương mại điện tử xuyên biên giới và kỹ năng xúc tiến thương mại cho doanh nghiệp. Hiệp hội ngành hàng cũng cần đóng vai trò là cầu nối, giúp doanh nghiệp tiếp cận đối tác, tham gia hội chợ quốc tế và xây dựng thương hiệu tại Trung Đông.

PHẢI CHUYỂN HÓA CÁC CAM KẾT TRÊN VĂN BẢN THÀNH NĂNG LỰC CẠNH TRANH

CEPA là một trong những hiệp định có ý nghĩa chiến lược trong quá trình đa dạng hóa thị trường xuất khẩu của Việt Nam. Trong bối cảnh các thị trường truyền thống như Mỹ, EU hay Đông Bắc Á ngày càng đặt ra nhiều rào cản kỹ thuật, việc mở rộng sang thị trường Trung Đông không chỉ giúp giảm phụ thuộc vào một số thị trường lớn mà còn tạo dư địa tăng trưởng mới cho nền kinh tế.

Tuy nhiên, lợi ích của hiệp định sẽ không đến từ những dòng cam kết trên văn bản, mà đến từ khả năng chuyển hóa các cam kết đó thành năng lực cạnh tranh thực chất của doanh nghiệp. Nếu biết tận dụng ưu đãi thuế quan, nâng cao chất lượng sản phẩm, đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế và đầu tư bài bản vào xây dựng thương hiệu, CEPA sẽ trở thành "tấm hộ chiếu" đưa hàng hóa Việt Nam tiến sâu hơn vào một trong những khu vực năng động nhất thế giới.

Ngược lại, nếu doanh nghiệp vẫn duy trì tư duy xuất khẩu ngắn hạn, thiếu đầu tư cho chất lượng và quản trị, thì cơ hội từ hiệp định sẽ nhanh chóng trôi qua. Trong kỷ nguyên hội nhập sâu rộng, chính năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp mới là yếu tố quyết định thành công, còn các FTA chỉ thực sự phát huy giá trị khi được biến thành lợi thế trên thị trường.

Theo ông Trương Xuân Trung, Tham tán Thương mại, Trưởng Thương vụ Việt Nam tại UAE: "UAE không chỉ là thị trường tiêu thụ mà còn là trung tâm trung chuyển của khu vực. Hàng hóa nhập khẩu vào một nước GCC (Các nước thuộc Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh) có thể tiếp tục lưu thông sang các nước GCC khác mà không phải nộp thuế lần thứ hai. Đây là lợi thế rất lớn để doanh nghiệp Việt Nam mở rộng thị trường nếu biết tận dụng hiệu quả CEPA”

Đình Hòa