Nâng cao giá trị măng rừng

Khó khăn của cách làm truyền thống

Trước đây, măng rừng ở địa bàn miền núi, như: Măng tre, măng nứa, măng le, ngon nhất là măng A Ho với sản lượng khá lớn được thu hái quanh năm, vụ chính là từ tháng 4-12. Măng được người dân thu hái về, sơ chế bán măng tươi hoặc luộc chín, phơi nắng hoặc sấy bằng củi.

Phương pháp này phụ thuộc nhiều vào thời tiết nên khó nhất là khi mùa mưa kéo dài. Chỉ cần vài ngày không có nắng, măng dễ bị ẩm mốc, đổi màu, chất lượng không đồng đều. Bên cạnh đó, việc phơi ngoài trời khiến sản phẩm dễ nhiễm bụi bẩn, vi sinh vật, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn vệ sinh thực phẩm.

Nhiều hộ dân cho biết, có thời điểm măng làm ra phải bán với giá thấp vì khó bảo quản lâu, thương lái cũng e ngại chất lượng không ổn định. Điều này khiến nguồn lợi từ loại đặc sản núi rừng chưa tương xứng với công sức của người dân.

Trong khi đó, nhu cầu của thị trường ngày càng thay đổi. Người tiêu dùng không chỉ quan tâm đến hương vị mà còn đòi hỏi sản phẩm sạch, an toàn, có nguồn gốc rõ ràng. Đây chính là bài toán đặt ra cho việc nâng giá trị măng rừng ở các địa phương miền Tây Quảng Trị.

Công nghệ mở lối cho sản phẩm măng rừng

Xuất phát từ thực tiễn đó, Trung tâm Nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và Đổi mới sáng tạo thuộc Sở KH-CN đã triển khai đề tài “Nghiên cứu quy trình chế biến, sản xuất măng rừng khô chất lượng cao bằng công nghệ sấy bơm nhiệt”. Điểm cốt lõi của đề tài là ứng dụng công nghệ sấy bơm nhiệt-công nghệ hiện đại cho phép kiểm soát chính xác nhiệt độ, độ ẩm và luồng gió trong quá trình sấy. Nhờ đó, măng khô giữ được màu vàng tự nhiên, hương vị đặc trưng và cấu trúc nguyên bản, đồng thời hạn chế tối đa nguy cơ nhiễm nấm mốc.

Theo nhóm nghiên cứu, quy trình chế biến được xây dựng gồm nhiều bước chặt chẽ: Thu hái, chọn lọc nguyên liệu, gọt bỏ phần già, rửa sạch và luộc để giảm tới 99% độc tố tự nhiên trong măng. Sau đó, sản phẩm được sấy ở nhiệt độ khoảng 45°C trong 17 giờ, đạt độ ẩm dưới 12%-mức thích hợp cho bảo quản dài ngày. Không chỉ nâng cao chất lượng cảm quan, công nghệ sấy bơm nhiệt còn giúp kéo dài thời gian bảo quản từ 9-12 tháng mà không cần sử dụng chất bảo quản. Đây là yếu tố quan trọng để sản phẩm có thể tham gia vào hệ thống phân phối hiện đại.

Hiệu quả rõ rệt nhất của việc ứng dụng KH-CN là giá trị kinh tế của sản phẩm tăng lên đáng kể. Nếu trước đây măng tươi bán với giá thấp và phụ thuộc vào thương lái, thì măng khô sản xuất theo quy trình công nghệ có giá bán cao gấp nhiều lần.

Chế biến đảm bảo chất lượng góp phần nâng cao giá trị măng rừng - M.H

Anh Nguyễn Chính Trực, cán bộ kỹ thuật Trung tâm Nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và Đổi mới sáng tạo cho biết: Công nghệ sấy bơm nhiệt giúp tạo ra sản phẩm đồng đều, đạt tiêu chuẩn an toàn thực phẩm, thuận lợi đưa vào siêu thị, cửa hàng đặc sản và hướng tới xuất khẩu. Quan trọng hơn, sản phẩm măng rừng Quảng Trị bắt đầu hình thành thương hiệu riêng gắn với chất lượng cao và sản xuất bền vững.

Từ kết quả nghiên cứu, công nghệ đã được chuyển giao cho Hợp tác xã (HTX) Cà phê hữu cơ sinh thái Chân Mây-đơn vị triển khai dự án “Măng khô AHO” tại Hướng Hóa (cũ). Đây được xem là mô hình tiêu biểu trong việc kết hợp nguồn nguyên liệu bản địa với ứng dụng công nghệ hiện đại. Với dự án “Măng khô AHO”, HTX đã được trung tâm hỗ trợ tập huấn kỹ thuật, hướng dẫn vận hành hệ thống sấy và hoàn thiện quy trình sản xuất.

Măng A Ho là loại măng ngon nhất mà bà con khai thác với số lượng cao - M.H

Ông Lê Đình Phức, Giám đốc HTX Cà phê hữu cơ sinh thái Chân Mây cho biết: “Trước đây măng khô làm thủ công khó bảo quản và khó vào được các hệ thống bán lẻ. Sau khi áp dụng công nghệ sấy bơm nhiệt của Sở KH-CN hỗ trợ, sản phẩm giữ được hương vị tự nhiên, chất lượng ổn định và được người tiêu dùng tin tưởng hơn. Sản lượng năm 2025 là 5 tấn măng tươi chế biến được 1 tấn măng khô. Giá trị kinh tế tăng lên rõ rệt, giúp bà con có thêm thu nhập và ổn định đời sống”.

Không dừng lại ở khâu chế biến, Sở KH-CN còn hỗ trợ HTX xây dựng tiêu chuẩn cơ sở, thiết kế bao bì chuyên nghiệp và gắn mã QR truy xuất nguồn gốc. Từ một sản phẩm dân dã bán ở chợ địa phương, măng khô AHO nay đã có nhãn mác, thông tin sản phẩm rõ ràng và được phân phối tại các hội chợ, siêu thị mini cũng như trên các nền tảng thương mại điện tử.

Gắn phát triển kinh tế với bảo vệ rừng

Mô hình này không chỉ tạo giá trị kinh tế mà còn mang ý nghĩa xã hội và môi trường. HTX thu mua măng nguyên liệu của đồng bào Pa Kô, Vân Kiều với mức giá ổn định, giúp người dân yên tâm khai thác. Nhờ vậy, việc phát triển sản phẩm măng khô gắn liền với nâng cao ý thức bảo vệ tài nguyên rừng-nguồn sinh kế lâu dài của cộng đồng miền núi. Mô hình này cho thấy khi người dân được hưởng lợi trực tiếp từ giá trị của sản phẩm rừng, họ sẽ có thêm trách nhiệm trong việc gìn giữ và phát triển nguồn tài nguyên.

Tháng 10, tháng 11 là mùa cao điểm sản xuất măng để phục vụ Tết Nguyên đán - M.H

Thời gian tới, vấn đề quan trọng vẫn là kết nối thị trường để nâng cao năng suất, chất lượng từ đó nâng cao thu nhập cho người dân từ sản phẩm bản địa kết hợp với ứng dụng KH-CN. HTX Cà phê hữu cơ sinh thái Chân Mây đặt mục tiêu nâng công suất sản xuất lên khoảng 5.000 gói măng khô mỗi năm, phấn đấu đạt chứng nhận OCOP 4 sao trong thời gian tới và từng bước tiếp cận các thị trường trong nước và các nước trong khu vực.

Theo ông Nguyễn Hương, Phó Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và Đổi mới sáng tạo cho rằng “Quảng Trị có thế mạnh nông lâm nghiệp, nhưng khâu bảo quản sau thu hoạch vẫn còn hạn chế. Việc ứng dụng công nghệ sấy hiện đại sẽ giúp kéo dài thời gian bảo quản, giữ được hương vị, chất lượng nông sản, qua đó nâng cao giá trị và sức cạnh tranh trên thị trường. Đây cũng là định hướng quan trọng để phát triển nông nghiệp sạch, bền vững, mang thương hiệu Quảng Trị”.

Minh Hiển