'Hệ thống di tích thuộc phòng tuyến sông Như Nguyệt' hướng tới xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Bắc Ninh Lê Xuân Lợi phát biểu khai mạc Hội thảo

Sáng 14.8, tại Trung tâm Văn hóa Kinh Bắc, Sở VHTTDL tỉnh Bắc Ninh tổ chức Hội thảo khoa học với chủ đề "Bảo tồn và phát huy hệ thống di tích thuộc phòng tuyến sông Như Nguyệt".

Tham dự Hội thảo có  Phó Chủ tịch UBND tỉnh Bắc Ninh Lê Xuân Lợi; đại diện lãnh đạo Hội đồng Di sản văn hóa Quốc gia, Viện Sử học, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, Viện Khảo cổ học, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, Đại học Hồng Đức; lãnh đạo các Sở, ban, ngành, địa phương liên quan; các chuyên gia, nhà khoa học, nhà nghiên cứu.

Phát biểu khai mạc Hội thảo, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lê Xuân Lợi cho biết, lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam là bản anh hùng ca về lòng yêu nước, ý chí độc lập, tự cường và khát vọng hòa bình. Trong tiến trình lịch sử ấy, cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Tống (1075 - 1077) dưới sự chỉ huy của Anh hùng dân tộc, Thái úy Lý Thường Kiệt là một mốc son chói lọi, thể hiện đỉnh cao của nghệ thuật quân sự Đại Việt, khẳng định bản lĩnh, trí tuệ và sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Giữ vai trò quyết định trong thắng lợi vĩ đại đó là phòng tuyến sông Như Nguyệt - một công trình quân sự phòng ngự quy mô lớn được khởi dựng trên cơ sở tận dụng địa hình tự nhiên kết hợp tài thao lược của người cầm quân và sức mạnh chiến đấu kiên cường của quân dân Đại Việt.

Các đại biểu chủ trì Hội thảo

Chiến thắng trên sông Như Nguyệt không chỉ bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền của Tổ quốc mà còn mở ra thời kỳ phát triển thịnh vượng của quốc gia Đại Việt dưới triều Lý, để lại những bài học vô giá về tư duy chiến lược và nghệ thuật quân sự bảo vệ đất nước.

Đối với Bắc Ninh - vùng đất địa linh nhân kiệt, giàu truyền thống lịch sử và văn hóa, quê hương của Vương triều Lý, hệ thống di tích gắn với phòng tuyến sông Như Nguyệt có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Trải qua gần một thiên niên kỷ, trên địa bàn tỉnh cùng các địa phương liên quan hiện còn lưu giữ nhiều di tích, địa điểm lịch sử, dấu tích khảo cổ, cùng hệ thống di sản văn hóa phi vật thể phong phú.

Đây là nguồn tư liệu lịch sử - văn hóa vô giá, phản ánh sinh động cuộc kháng chiến chống quân Tống năm 1077, góp phần bồi đắp truyền thống yêu nước, ý chí quật cường và bản sắc văn hóa đặc sắc của vùng đất Kinh Bắc.

PGS.TS. Đặng Văn Bài, Phó Chủ tịch Hội đồng Di sản văn hóa Quốc gia tham luận tại Hội thảo

Những di tích này không chỉ mang giá trị về lịch sử, quân sự, khảo cổ học mà còn chứa đựng giá trị nổi bật về văn hóa, tín ngưỡng, kiến trúc nghệ thuật, gắn liền với đời sống cộng đồng dân cư ven sông Cầu.

Đây là nguồn tài nguyên văn hóa đặc biệt để giáo dục truyền thống, nghiên cứu khoa học, phục vụ phát triển du lịch văn hóa và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững của địa phương.

Bên cạnh những kết quả đạt được, dưới tác động của quá trình đô thị hóa, phát triển hạ tầng và điều kiện tự nhiên, công tác quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị hệ thống di tích sông Như Nguyệt đang đứng trước không ít khó khăn, thách thức.

Một số di tích đã bị xuống cấp; nhiều dấu tích chưa được nghiên cứu toàn diện; việc kết nối các điểm di tích thành không gian lịch sử - văn hóa thống nhất còn hạn chế. Nhận diện đầy đủ quy mô phòng tuyến, không gian các trận đánh và giá trị nổi bật của di sản vẫn cần tiếp tục được làm sáng tỏ dưới góc độ khoa học.

Vì vậy, việc tổ chức Hội thảo hôm nay có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc. Đây là diễn đàn khoa học quan trọng để các nhà khoa học, chuyên gia, nhà quản lý tập trung trao đổi, bổ sung tư liệu, đánh giá toàn diện các giá trị của phòng tuyến sông Như Nguyệt. Từ đó đề xuất giải pháp bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị hệ thống di tích một cách bài bản, đồng bộ và bền vững.

Để hội thảo đạt được mục tiêu yêu cầu đề ra, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lê Xuân Lợi đề nghị các nhà khoa học, các chuyên gia và các đại biểu tập trung nghiên cứu, bổ sung tư liệu lịch sử, khảo cổ học nhằm nhận diện đầy đủ, chính xác quy mô, cấu trúc và giá trị nổi bật của phòng tuyến sông Như Nguyệt.

Đánh giá toàn diện hiện trạng hệ thống di tích, phân tích những điểm nghẽn trong công tác quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản vật thể, phi vật thể liên quan. Đề xuất giải pháp bảo tồn, tu bổ, tôn tạo và phát huy giá trị hệ thống di tích theo hướng bền vững; tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số; gắn bảo tồn di sản với phát triển du lịch văn hóa, giáo dục truyền thống và nâng cao đời sống nhân dân.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lê Xuân Lợi cùng các đại biểu tham quan các tư liệu trưng bày tại Hội thảo

Hội thảo thu hút 45 bài tham luận của các nhà nghiên cứu, tiếp cận vấn đề từ nhiều góc độ lịch sử, quân sự, khảo cổ học, địa lý, di sản văn hóa, văn học, văn nghệ dân gian...

Tại Hội thảo, các chuyên gia, nhà khoa học, nhà nghiên cứu cùng các đại biểu tập trung phân tích làm rõ thêm về Vương triều Lý - Vương triều xây dựng và phát triển nền văn minh Đại Việt; cuộc kháng chiến chống Tống năm 1076 - 1077 và phòng tuyến sông Như Nguyệt, những trận đánh tiêu biểu; vai trò của Thái úy Lý Thường Kiệt với Vương triều Lý và cuộc kháng chiến chống Tống năm 1076 - 1077; vị trí chiến lược, vai trò của quân - dân vùng Kinh Bắc, nhất là người dân tộc thiểu số trong kháng chiến chống Tống xâm lược…

Nhiều tham luận đi vào phân tích, làm rõ vị trí, vai trò lịch sử tại các điểm di tích thuộc phòng tuyến sông Như Nguyệt như: Đền Xà - Ngã ba Xà, đền Vọng Nguyệt, chùa Bồ Vàng (xã Tam Giang); di tích đền, chùa Phấn Động (xã Tam Đa); đền Núi (xã Văn Môn); trại Kim Sơn (phường Kinh Bắc)… Đồng thời, đề cập bài học kinh nghiệm từ chiến thắng chống Tống của quân - dân nhà Lý đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam hiện nay; bảo tồn, phát huy giá trị hệ thống di tích thuộc phòng tuyến sông Như Nguyệt, kết nối với hệ thống các di tích trên địa bàn tỉnh…

Toàn cảnh Hội thảo

Hội thảo là diễn đàn quan trọng để các nhà khoa học, chuyên gia, nhà quản lý tập trung trao đổi, bổ sung tư liệu, đánh giá toàn diện các giá trị của phòng tuyến sông Như Nguyệt. Từ đó đề xuất giải pháp bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị hệ thống di tích một cách bài bản, đồng bộ và bền vững. Kết quả của Hội thảo sẽ là cơ sở khoa học quan trọng để tỉnh Bắc Ninh tiếp tục hoàn thiện hồ sơ đề nghị xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt, đồng thời phục vụ hiệu quả công tác quy hoạch, quản lý, bảo tồn di sản gắn với phát triển văn hóa, du lịch giai đoạn mới.

Trong khuôn khổ Hội thảo, Sở VHTTDL Bắc Ninh tổ chức trưng bày ảnh: "Phòng tuyến sông Như Nguyệt - niềm tự hào của quốc gia Đại Việt" với 40 hình ảnh tư liệu tiêu biểu được lựa chọn từ 25 địa điểm di tích nhằm đánh giá vị thế, vai trò chiến lược của phòng tuyến sông Như Nguyệt trong cuộc kháng chiến chống Tống (1076 - 1077).

THANH NHÀN - TUẤN ANH