HĐBA họp về eo biển Hormuz, Iran, Nga, Mỹ, Ukraine... tranh cãi gay gắt 'toan tính, cướp biển'

Ngày 27-4, Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc (HĐBA LHQ) đã tổ chức cuộc họp về an ninh hàng hải tại trụ sở LHQ ở New York (Mỹ).

Tại cuộc họp, các đại biểu lên án việc sử dụng eo biển Hormuz như một “quân bài mặc cả”, coi đây là hành động tấn công trái phép vào tàu thuyền, thủy thủ và nền kinh tế toàn cầu, theo trang web của LHQ.

Yêu cầu mở lại eo biển Hormuz

Tổng thư ký LHQ Antonio Guterres nói với HĐBA rằng trước tình trạng đình trệ trong đàm phán, tổ chức này nên ủng hộ một khuôn khổ khẩn cấp do Tổ chức Hàng hải Quốc tế đề xuất.

Người đứng đầu LHQ cảnh báo về hậu quả nếu chậm trễ xử lý “sự gián đoạn chuỗi cung ứng nghiêm trọng nhất kể từ đại dịch COVID-19 và cuộc chiến tại Ukraine”.

Tổng thư ký LHQ Antonio Guterres phát biểu tại cuộc họp ngày 27-4. Ảnh: Angela Weiss/AFP

“Tác động kinh tế đã xảy ra ngay lập tức, và tất cả mọi người đều phải trả giá” - ông Guterres nói, nhấn mạnh tầm quan trọng then chốt của eo biển Hormuz đối với kinh tế toàn cầu.

“Tôi kêu gọi các bên: hãy mở eo biển; để tàu thuyền đi lại; không thu phí, không phân biệt đối xử; để thương mại được nối lại; để kinh tế toàn cầu được hồi phục” - ông nói, lưu ý rằng “sự gián đoạn kéo dài có nguy cơ châm ngòi cho một cuộc khủng hoảng lương thực toàn cầu, đẩy hàng triệu người, đặc biệt ở châu Phi và Nam Á, vào cảnh đói nghèo”.

Tại cuộc họp, Tổng Thư ký Tổ chức Hàng hải Quốc tế Arsenio Dominguez nói rằng hành lang hàng hải tại eo biển Hormuz, được thiết lập từ năm 1968 và do Oman cùng Iran vận hành, là “cơ chế bắt buộc” theo Công ước quốc tế về an toàn sinh mạng trên biển.

“Tất cả những gián đoạn đối với vận tải biển đều ảnh hưởng an ninh năng lượng và lương thực toàn cầu” - ông Dominguez nói.

Trong phần thảo luận, nhiều đại biểu, bao gồm Bahrain, Mỹ, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) và Anh, đã lên án hành động của Iran và yêu cầu mở lại eo biển hoàn toàn, vô điều kiện.

“Nhu cầu bảo đảm an ninh hàng hải chưa bao giờ cấp thiết như hiện nay” - Ngoại trưởng Bahrain, ông Abdullatif bin Rashid al Zayani, nói, đồng thời cho rằng sự im lặng của cộng đồng quốc tế trước các hành vi trái pháp luật của Tehran chỉ khiến bên gây hấn thêm táo bạo.

Đại diện Mỹ cho rằng thế giới đang phải trả giá cho “toan tính” của Iran nhằm phục vụ “tham vọng hạt nhân phi pháp”.

“Các tuyến hàng hải quan trọng của thế giới không phải là công cụ mặc cả của bất kỳ quốc gia nào” - phía Mỹ nói, đồng thời cáo buộc Iran vi phạm Nghị quyết 2817 của LHQ khi tấn công tàu và đe dọa thu phí.

Ngoại trưởng UAE Khalifa Shaheen Al Marar nhấn mạnh rằng Tehran phải bồi thường mọi thiệt hại do các hành động trái pháp luật gây ra.

“Quyền tự do hàng hải nghĩa là phải được tự do thực sự” - Thứ trưởng Ngoại giao Anh Stephen Doughty nhấn mạnh, đồng thời cho biết ổn định toàn cầu phụ thuộc vào nỗ lực chung.

Đại sứ Pakistan tại LHQ - ông Asim Iftikhar Ahmad cảnh báo rằng các gián đoạn đối với các tuyến hàng hải toàn cầu, đặc biệt là việc đóng cửa eo biển Hormuz, gây ra mối đe dọa nghiêm trọng đối với hòa bình quốc tế, ổn định kinh tế và các quốc gia đang phát triển.

“Không gian hàng hải toàn cầu là một đấu trường địa chiến lược then chốt, nơi các thách thức của thế kỷ 21 hội tụ. Đây là mạch sống của thương mại toàn cầu, đồng thời là thước đo tình trạng môi trường Trái Đất” - ông Ahmad nói.

Philippines, thay mặt Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), kêu gọi bảo đảm an toàn cho thủy thủ, nhấn mạnh đây là lực lượng quan trọng của ngành hàng hải toàn cầu.

Nga, Iran chỉ trích hành vi cướp biển

Toàn cảnh cuộc họp Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc ngày 27-4. Ảnh: UN PHOTO

Trong khi đó, Đại sứ Nga tại LHQ Vassily Nebenzia cáo buộc các nước phương Tây đạo đức giả, cho rằng Iran hoàn toàn có quyền hạn chế hoạt động qua lại tại eo biển Hormuz.

“Có một nỗ lực nhằm đổ toàn bộ trách nhiệm lên Iran, như thể chính Iran là bên tấn công các nước láng giềng và cố tình cản trở hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz” - ông Nebenzia nói.

“Trong thời chiến, một quốc gia ven biển đang bị tấn công có thể hạn chế hoạt động hàng hải trong vùng biển thuộc chủ quyền của mình vì mục đích an ninh” - nhà ngoại giao Nga nói thêm.

Ông Nebenzia ví các nước phương Tây như cướp biển. Ông cũng lên án các cuộc tấn công của Ukraine bằng UAV tầm xa trên không và trên biển nhằm vào các tàu chở dầu có liên hệ với Nga ở Địa Trung Hải, cũng như việc châu Âu ủng hộ các đòn tấn công của Ukraine nhằm vào tàu thương mại của Nga tại Biển Đen.

“Khác với những tên cướp biển treo cờ đen có hình đầu lâu và xương chéo trên tàu, các nước phương Tây đang tìm cách che giấu các hành động phi pháp của mình bằng cách viện dẫn các biện pháp cưỡng chế đơn phương” - ông Nebenzia nói.

Đại diện Ukraine tại cuộc họp đã phản bác lập luận của Nga, cho rằng Moscow đã liên tục tấn công hạ tầng cảng và tàu thương mại, thậm chí gài mìn trên biển, gây nguy hiểm cho vận tải.

Về phần mình, Đại sứ Iran tại LHQ - ông Amir Saeid Iravani cho rằng Tehran cần các bảo đảm rằng sẽ không xảy ra thêm một cuộc tấn công nào từ Mỹ và Israel trước khi có thể bảo đảm an ninh tại vùng Vịnh.

“Ổn định và an ninh lâu dài tại Vịnh Ba Tư và khu vực rộng lớn hơn chỉ có thể đạt được khi các hành động gây hấn nhằm vào Iran chấm dứt một cách bền vững và lâu dài, đi kèm với các bảo đảm đáng tin cậy rằng sẽ không tái diễn, đồng thời tôn trọng đầy đủ các quyền và lợi ích chủ quyền hợp pháp của Iran” - ông Iravani phát biểu tại phiên họp.

Sau đó, khi trao đổi với báo chí, ông Iravani phàn nàn rằng các nước chỉ trích Iran nhưng không lên án việc Mỹ áp đặt phong tỏa hải quân.

“Mỹ đang hành xử như cướp biển và khủng bố, nhắm vào các tàu thương mại bằng cách cưỡng ép và đe dọa, gieo rắc nỗi sợ cho thủy thủ đoàn, bắt giữ tàu trái phép và bắt con tin là các thành viên thủy thủ đoàn” - nhà ngoại giao Iran nhấn mạnh.

“Nhưng không ai trong số những nước bày tỏ quan ngại về tự do hàng hải dám nhắc tới hoặc lên án hành động mang tính khủng bố này tại cuộc họp hôm nay” - ông Iravani nói thêm.

Mỹ chưa bình luận về phát ngôn của ông Iravani.

THẢO VY