Hậu kiểm phải theo kịp cải cách

Thực tế cho thấy, thời gian qua dù đã có những kết quả tích cực về cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính nhưng ở lĩnh vực này, lĩnh vực kia thủ tục vẫn còn bất cập, rườm rà gây khó cho người dân, doanh nghiệp. Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cũng chỉ ra một thực tế, vừa qua, doanh nghiệp xuất khẩu phải đối mặt với “ma trận” thủ tục kiểm soát từ nhiều đầu mối.

Khi thủ tục hành chính còn rườm rà, chồng chéo cũng đồng nghĩa với doanh nghiệp, người dân phải gánh chịu nhiều chi phí: chi phí về thời gian, chi phí về cơ hội. Và sâu xa hơn ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, năng lực cạnh tranh quốc gia, ảnh hưởng đến phát triển kinh tế - xã hội.

Nhằm thực hiện yêu cầu cải cách, phân quyền, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh; tạo lập môi trường kinh doanh lành mạnh, công bằng, dự thảo luật đã quy định kéo dài thời hạn cấp, gia hạn giấy chứng nhận đăng ký thuốc bảo vệ thực vật từ 5 lên 10 năm; bỏ thủ tục cấp lại giấy chứng nhận đủ điều kiện buôn bán thuốc bảo vệ thực vật; và phân quyền cho cấp tỉnh kiểm tra chất lượng thuốc bảo vệ thực vật nhập khẩu... Điều này đã thể hiện rõ bước chuyển trong tư duy quản lý nhà nước từ tiền kiểm - cấp phép sang quản trị dựa trên rủi ro và đề cao trách nhiệm của chủ thể thực hiện.

Chuyển đổi số trong cải cách hành chính. Ảnh: Thái Thuần/TTXVN

Khi Nhà nước giảm tiền kiểm, đồng nghĩa với việc giảm sự can thiệp hành chính, giảm việc “xin phép”, chuyển sang hậu kiểm. Điều này tạo thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp, giảm chi phí tuân thủ không cần thiết.

Cần nhấn mạnh rằng, giảm xin cấp phép không có nghĩa là buông lỏng, thả nổi “thủ tục đầu vào”. Nếu tiền kiểm giúp sàng lọc trước khi hoạt động diễn ra thì hậu kiểm chính là cơ chế bảo đảm mọi hoạt động sau khi được triển khai vẫn tuân thủ đúng quy định pháp luật. Thực tế cho thấy, nếu công tác hậu kiểm thực hiện không tốt, không nghiêm thì việc cắt giảm thủ tục có thể bị lợi dụng để hợp thức hóa các hành vi vi phạm. Do đó, yêu cầu đặt ra là, cải cách luôn đi cùng trách nhiệm hậu kiểm. Càng giảm tiền kiểm thì yêu cầu đối với hậu kiểm càng phải chặt chẽ, khoa học và hiệu quả hơn.

Mục tiêu của hậu kiểm là bảo đảm những chủ thể tuân thủ pháp luật được hoạt động thông suốt. Do đó, công tác hậu kiểm phải bảo đảm công khai, minh bạch và có trọng tâm trọng điểm, tránh việc biến hậu kiểm thành những cuộc thanh tra, kiểm tra chồng chéo gây phát sinh chi phí không đáng có cho doanh nghiệp.

Để hậu kiểm phát huy hiệu quả, cần bảo đảm quản lý dựa trên dữ liệu và đánh giá rủi ro. Muốn vậy, tăng cường ứng dụng công nghệ trong công tác hậu kiểm. Đối với những lĩnh vực có nguy cơ cao về môi trường, đất đai, khoáng sản... cần được giám sát thường xuyên bằng hệ thống dữ liệu số, tăng cường kết nối giữa các cơ quan quản lý, kết hợp với công nghệ quan trắc sớm phát hiện các dấu hiệu vi phạm để ngăn chặn kịp thời, tránh ảnh hưởng sức khỏe con người và gây thiệt hại cho môi trường và cho nền kinh tế. Do đó, công tác hậu kiểm cần gắn trách nhiệm với từng cơ quan, cá nhân, địa phương có liên quan trong thực hiện. Phải xử lý nghiêm trách nhiệm của người đứng đầu nếu để xảy ra vi phạm trong thực hiện nhiệm vụ hậu kiểm.

Mỗi thủ tục, điều kiện kinh doanh bất hợp lý được cắt giảm là một cơ hội phát triển mới được mở ra. Do đó, việc cắt giảm, đơn giản thủ tục không còn là nhiệm vụ của riêng bộ, ngành, địa phương nào, mà cần có sự chung tay của tất cả các chủ thể có liên quan. Không gian pháp lý phát triển mới không thể có tình trạng “bình mới rượu cũ”, cắt thủ tục này lại "mọc" thủ tục khác, đã cắt giảm ở cấp trên nhưng lại phát sinh các thủ tục mới ở cấp dưới hoặc trong nội bộ của bộ, ngành, địa phương.

Cải cách thể chế vì thế không dừng lại ở việc chúng ta đã cắt giảm được bao nhiêu thủ tục, mà phải hướng tới mục tiêu lớn hơn là xây dựng một môi trường đầu tư minh bạch, thông thoáng nhưng vẫn bảo đảm kỷ cương pháp luật. Chỉ khi cắt giảm thủ tục đi cùng với một hệ thống hậu kiểm hiện đại, dựa trên dữ liệu, công nghệ và trách nhiệm giải trình, thì những cải cách mới thực sự tạo không gian phát triển mới, trở thành động lực cho tăng trưởng bền vững. Và người dân, doanh nghiệp được hưởng lợi thực chất từ việc cắt giảm, đơn giản thủ tục này.

Song Hà