Hành lang pháp lý mới phát triển nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo trong cơ sở GDĐH

Giảng viên, sinh viên Trường ĐH Thủy Lợi.

Thông tư mới được xây dựng thay thế cho Thông tư số 15/2024/TT-BGDĐT ngày 20/11/2024 (Thông tư số 15) trong bối cảnh triển khai mạnh mẽ Nghị quyết 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo năm 2025.

Mở rộng phạm vi bao gồm các cơ sở giáo dục đại học tư thục

Khác với Thông tư số 15, dự thảo Thông tư mới quy định quản lý nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, tạo hành lang pháp lý mới cho hoạt động phát triển nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo trong các cơ sở giáo dục đại học, bao gồm tài trợ, đặt hàng, thẩm định, giao nhiệm vụ, quản lý, tổ chức thực hiện, chấm dứt, thanh lý và đánh giá nhiệm vụ. Phạm vi này áp dụng không chỉ với các đơn vị trực thuộc Bộ mà còn với các cơ sở giáo dục đại học tư thục, tổ chức và cá nhân có liên quan.

Điểm mới này cho thấy định hướng chuyển từ cách tiếp cận thiên về quản lý một “đề tài” sang quản lý một quy trình rộng hơn, bao quát từ nghiên cứu, phát triển công nghệ đến đổi mới sáng tạo và đưa kết quả vào thực tiễn.

Nếu Thông tư số 15 tập trung vào đề tài khoa học và công nghệ cấp bộ, dự thảo Thông tư mới đã bổ sung thêm nhiệm vụ đổi mới sáng tạo. Đây là một loại hình nhiệm vụ mới nhằm đổi mới công nghệ; phát triển quyền sở hữu trí tuệ, nâng cao năng suất, chất lượng; hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo qua đó nâng cao khả năng ứng dụng, chuyển giao và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Hướng đến ứng dụng và thương mại hóa kết quả nghiên cứu

Điểm mới của dự thảo Thông tư là phân loại cụ thể các loại hình nhiệm vụ khoa học công nghệ, trong đó các sản phẩm cũng quy định tương ứng.

Đối với nghiên cứu cơ bản, yêu cầu sản phẩm phải có công bố khoa học trên tạp chí quốc tế có uy tín và hỗ trợ đào tạo nghiên cứu sinh.

Đối với nghiên cứu ứng dụng, phát triển công nghệ, yêu cầu nhấn mạnh công nghệ, quy trình, sản phẩm, giải pháp, mô hình có khả năng ứng dụng, chuyển giao hoặc thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Đây là một trong yêu cầu bắt buộc trong nghiên cứu khoa học của các cơ sở giáo dục đại học.

Giờ thực hành tại Trường Cao đẳng Vĩnh Long.

Đối với nhiệm vụ đổi mới sáng tạo, Hội đồng xét tài trợ, đặt hàng và Tổ thẩm định có thể có doanh nghiệp, nhà đầu tư, chuyên gia về đổi mới sáng tạo; đồng thời dự thảo ưu tiên những nhiệm vụ có sự tham gia của doanh nghiệp, tổ chức, nhà đầu tư, quỹ đầu tư hoặc chuyên gia có kinh nghiệm về ứng dụng, chuyển giao và thương mại hóa kết quả nghiên cứu, công nghệ.

Cách tiếp cận này nhằm tăng cường hiệu quả mô hình hợp tác giữa nhà trường - nhà khoa học - doanh nghiệp - nhà đầu tư, hạn chế tình trạng kết quả nghiên cứu dừng lại trong phạm vi phòng thí nghiệm hoặc công bố khoa học.

Quy định cơ chế chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu

Dự thảo xác định những nội dung phải điều chỉnh và những nội dung tổ chức chủ trì có thể chủ động quyết định và chịu trách nhiệm, hạn chế mọi thay đổi trong quá trình nghiên cứu đều phải thực hiện trong một quy trình hành chính.

Theo đó, các nội dung lớn như chủ nhiệm, mục tiêu, nội dung và kết quả cuối cùng, thời gian, tổng kinh phí, quyền sở hữu trí tuệ... thuộc nhóm phải thực hiện thủ tục điều chỉnh.

Với những nội dung khác không thuộc nhóm này, tổ chức chủ trì được chủ động quyết định, đồng thời phải giải trình và cập nhật thông tin trên nền tảng số hoặc báo cáo cơ quan quản lý trong thời hạn 7 ngày.

Dự thảo cũng quy định về việc rủi ro dẫn đến kết quả không đạt mục tiêu đề ra được chấp nhận trong thực hiện nhiệm vụ.

Đây là điểm có ý nghĩa đặc biệt đối với nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo. Cơ chế chấp nhận rủi ro theo quy định sẽ tạo cơ sở để khuyến khích nghiên cứu mới, nghiên cứu có tính thử nghiệm và các hoạt động đổi mới sáng tạo, đồng thời phân biệt rủi ro khoa học với vi phạm trong quản lý, tổ chức thực hiện.

Dự thảo cũng đẩy mạnh số hóa, quản lý trên nền tảng số và công khai kết quả. Theo đó, quy định hồ sơ đăng ký có thể được gửi thông qua cổng dịch vụ công trực tuyến/nền tảng số quản lý khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia.

Tổ chức chủ trì cũng có trách nhiệm cập nhật tình hình triển khai trên nền tảng số, số hóa hồ sơ và công khai quy trình, kết quả thực hiện nhiệm vụ trên trang thông tin điện tử của đơn vị.

Hải Bình