Hàng loạt trạm dừng nghỉ vẫn… trên giấy

Cao tốc đã hoàn thành nhưng chưa có trạm dừng nghỉ. Ảnh: N.Lộc

Chậm trễ và thiếu đồng bộ

Theo Quyết định số 938/QĐ-BGTVT ngày 31/7/2023 của Bộ Giao thông vận tải (nay là Bộ Xây dựng), trên tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông có 36 trạm dừng nghỉ.

Trong đó, 7 trạm đã hoàn thành và khai thác và 29 trạm đầu tư mới để khai thác đồng bộ trên cao tốc gồm: 3 trạm do địa phương quản lý (Hữu Nghị - Chi Lăng, Lạng Sơn - Bắc Giang, Trung Lương - Mỹ Thuận); 2 trạm do Tổng công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam (VEC) quản lý (Đà Nẵng - Quảng Ngãi, Long Thành - Bến Lức), đang thực hiện các thủ tục đầu tư; 24 trạm do Bộ Xây dựng là cơ quan chủ quản.

Đối với 24 trạm do Bộ Xây dựng là cơ quan chủ quản, Bộ đã giao Cục Đường bộ Việt Nam và các Ban Quản lý dự án lựa chọn Nhà đầu tư theo hình thức xã hội hóa, hiện đã ký hợp đồng đầu tư xây dựng 21 trạm và 3 trạm đang triển khai thủ tục đầu tư.

Đối với 21 trạm đã ký hợp đồng, hiện đã triển khai thi công 20 trạm, còn trạm Vĩnh Hảo - Phan Thiết Km144 chưa thi công do chưa được bàn giao đủ mặt bằng. 2 trạm đã hoàn thành đưa vào khai thác (Mai Sơn - QL45, Vĩnh Hảo - Phan Thiết Km205), 18 trạm đang triển khai thi công, trong đó có tới 9 trạm chưa hoàn thành các công trình dịch vụ công thiết yếu, chậm tiến độ theo hợp đồng từ 3 - 6 tháng.

Theo Cục Đường bộ Việt Nam, hiện có 7 trạm dừng nghỉ thuộc các dự án thành phần từ Quảng Ngãi đến Khánh Hòa đang được theo dõi đặc biệt về tiến độ, gồm các trạm trên các đoạn Quảng Ngãi - Hoài Nhơn, Hoài Nhơn - Quy Nhơn, Quy Nhơn - Chí Thạnh, Vân Phong - Nha Trang, Nha Trang - Cam Lâm và Cam Lâm - Vĩnh Hảo.

Thông tin cụ thể về vấn đề này, lãnh đạo Cục Đường bộ Việt Nam cho biết, cơ quan này đã ký kết hợp đồng đầu tư, kinh doanh các trạm dừng nghỉ với các nhà đầu tư trên toàn tuyến. Tuy nhiên, tiến độ triển khai hiện nay chưa đạt yêu cầu.

Liên quan đến vấn đề này, đại diện một số nhà đầu tư trạm dừng nghỉ cho biết, theo hợp đồng, thời gian xây dựng được tính từ thời điểm nhà đầu tư nhận được mặt bằng đủ điều kiện thi công. Tuy nhiên, thực tế triển khai cho thấy việc bàn giao mặt bằng tại nhiều dự án chậm, không đồng bộ hoặc đã bàn giao theo ranh giới nhưng chưa đủ điều kiện pháp lý để thi công toàn bộ. Điển hình như các trạm dừng nghỉ Hoài Nhơn - Quy Nhơn; Vĩnh Hảo - Phan Thiết; Cam Lâm - Vĩnh Hảo…

“Đây là những nguyên nhân cơ bản khiến việc thi công dự án chưa thể hoàn thành và nhà đầu tư đã có kiến nghị điều chỉnh hợp đồng đã ký kết” - đại diện một nhà đầu tư cho biết.

Không chỉ chậm tiến độ tổng thể, nhiều trạm dù đã khai thác bước đầu nhưng vẫn thiếu đồng bộ. Cụ thể, đường ra vào trạm, bãi đỗ xe chưa hoàn thiện theo thiết kế; nhiều trạm chưa hoàn thành cây xăng, trạm sạc điện, gây bất tiện cho người dân và phương tiện khi lưu thông trên cao tốc.

“Ngoài nguyên nhân khách quan, việc chậm trễ trong triển khai các trạm dừng nghỉ còn xuất phát từ yếu tố chủ quan của một số nhà đầu tư” - lãnh đạo Cục cho biết.

Nhiều hệ lụy…

Nhận định về tình trạng chậm trễ trong xây dựng trạm dừng nghỉ, PGS,TS. Nguyễn Hồng Thái (Trường Đại học Giao thông Vận tải) cho rằng,đây không chỉ là câu chuyện về tiến độ xây dựng một hạng mục công trình mà còn là vấn đề liên quan trực tiếp đến hiệu quả đầu tư và hiệu quả khai thác của toàn bộ hệ thống đường cao tốc. Trong nhiều năm qua, Nhà nước đã dành nguồn lực rất lớn để đầu tư phát triển mạng lưới đường bộ cao tốc nhằm hình thành các hành lang vận tải chiến lược, thúc đẩy liên kết vùng và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Tuy nhiên, nếu chỉ hoàn thành phần tuyến mà chưa hoàn thiện hệ thống công trình dịch vụ đi kèm thì giá trị đầu tư của dự án chưa được phát huy đầy đủ.

Trạm dừng nghỉ là nơi giúp lái xe phục hồi thể lực sau một quãng đường dài, giảm nguy cơ mất tập trung và tai nạn do mệt mỏi. Ảnh: Cục Đường bộ

Đối với người tham gia giao thông, trạm dừng nghỉ là nơi giúp lái xe phục hồi thể lực sau một quãng đường dài, giảm nguy cơ mất tập trung và tai nạn do mệt mỏi. Đồng thời, đây cũng là nơi tiếp nhiên liệu, kiểm tra kỹ thuật phương tiện, xử lý các tình huống khẩn cấp và tiếp cận các dịch vụ thiết yếu trong điều kiện lưu thông tốc độ cao. Khi các chức năng này chưa được đáp ứng, người điều khiển phương tiện buộc phải rời khỏi cao tốc để tìm kiếm dịch vụ hoặc dừng đỗ tại những vị trí không phù hợp, làm giảm tính liên tục và an toàn của hành trình.

Do đó, “việc chậm trễ trong triển khai, cũng như triển khai thiếu đồng bộ, hệ thống trạm dừng không đạt tiêu chuẩn sẽ để lại nhiều hệ lụy lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến Nhà nước, người dân tham gia giao thông và cần phải được quyết liệt chấn chỉnh” - PGS,TS. Nguyễn Hồng Thái nhấn mạnh.

PGS,TS.Trần Chủng -- Chủ tịch Hiệp hội các nhà đầu tư công trình giao thông cho rằng, ngoài việc nghỉ ngơi cho lái xe, trạm dừng nghỉ còn phục vụ kỹ thuật, cung cấp xăng, thay lốp để đảm bảo an toàn cho phương tiện.

Do đó, theo vị chuyên gia, việc trống vắng hạ tầng hậu cần nghỉ ngơi trên một cung đường dài là rất khó chấp nhận. Tài xế gặp sự cố đột xuất phải đỗ xe ngay trên làn khẩn cấp, đối diện với nguy cơ mất an toàn giao thông, chậm trễ lộ trình.

Tập trung gỡ vướng, đẩy nhanh triển khai các trạm dừng nghỉ

Từ việc nhận diện thực trạng vừa qua, Bộ Xây dựng xác định, việc hoàn thành các trạm dừng nghỉ là nhiệm vụ cấp thiết, không chỉ phục vụ nhu cầu thiết yếu của người dân mà còn là một trong những điều kiện quan trọng để triển khai thu phí các tuyến cao tốc do Nhà nước đầu tư trong thời gian tới.

Trong động thái quyết liệt, Cục Đường bộ Việt Nam đã nêu đích danh một số chủ đầu tư do chưa quyết liệt triển khai, thủ tục đầu tư chậm hoàn thiện, thi công cầm chừng, thiếu quyết tâm dẫn đến chưa thể hoàn thành các trạm dừng nghỉ theo yêu cầu. Đồng thời, Cục yêu cầu các nhà đầu tư thực hiện nghiêm túc nghĩa vụ theo hợp đồng đã ký; khẩn trương tăng cường nhân lực, máy móc, vật tư, bổ sung mũi thi công; tận dụng điều kiện thời tiết thuận lợi để tổ chức thi công tăng ca, tăng kíp.

“Nếu vi phạm các nghĩa vụ theo hợp đồng và quy định pháp luật, các nhà đầu tư sẽ phải chịu hoàn toàn trách nhiệm và bị xem xét xử lý theo quy định” - đại diện Cục Đường bộ cũng cảnh báo.

Trên cơ sở nhận diện rào cản, vướng mắc, nhằm đẩy nhanh tiến độ triển khai các trạm dừng nghỉ, Bộ Xây dựng cho biết sẽ tiếp tục làm việc với địa phương, nhà đầu tư để giải quyết dứt điểm theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại Thông báo số 129/TB-VPCP ngày 17/3/2026, khẩn trương bàn giao mặt bằng và hoàn thành các thủ tục cho nhà đầu tư (vướng mắc về mặt bằng).

Đối với các trạm chưa đưa vào khai thác, Bộ sẽ tiếp tục kiểm tra tiến độ thực hiện hàng tuần, đôn đốc nhà đầu tư tăng cường nguồn lực, bổ sung mũi thi công, tăng ca, tăng kíp để đẩy nhanh tiến độ, hoàn thành công trình dịch vụ công, các trạm cung cấp nhiên liệu, trạm sạc, các công trình dịch vụ khác nhằm phục vụ nhu cầu của người và phương tiện tham gia giao thông.

Bộ Xây dựng đặt quyết tâm hoàn thiện công trình dịch vụ công thiết yếu, đưa vào khai thác trước ngày 15/7/2026 để phục vụ nhu cầu thiết yếu của người dân và đáp ứng điều kiện, thời gian thu phí cao tốc; hoàn thành toàn bộ 18 trạm dừng nghỉ trước ngày 15/12/2026, trong đó có 6/18 trạm hoàn thành trong tháng 10/2026.

Đồng thời, tăng cường kiểm tra việc tuân thủ quy trình, tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về đường bộ cao tốc, trạm dừng nghỉ, quy định của hồ sơ thiết kế để đảm bảo chất lượng công trình.

Việc hoàn thành các trạm dừng phải được giám sát, đảm bảo hoàn thành cao tốc là có trạm dừng nghỉ. Ảnh: Huy Vũ

Cục Đường bộ Việt Nam cho biết, Cục sẽ kiên quyết xử lý trách nhiệm theo quy định của hợp đồng đối với các nhà đầu tư vi phạm; yêu cầu nhà đầu tư cam kết và có thời hạn khắc phục các chậm trễ; trường hợp tiếp tục vi phạm, không có giải pháp khắc phục sẽ xem xét giảm trừ thời gian kinh doanh, vận hành khai thác trạm hoặc chấm dứt hợp đồng.

Việc giảm trừ thời gian kinh doanh, vận hành khai thác trạm sẽ làm giảm hiệu quả của nhà đầu tư, do đó, nhà đầu tư phải có giải pháp quyết liệt đẩy nhanh tiến độ triển khai trạm dừng nghỉ để sớm hoàn thành đưa vào khai thác.

PGS,TS. Nguyễn Hồng Thái cho rằng, trạm dừng nghỉ cần được nhìn nhận là một cấu phần chức năng của hệ thống đường cao tốc chứ không phải một công trình phụ trợ.

Trong quy hoạch hiện đại, trạm dừng nghỉ thực hiện đồng thời nhiều chức năng: bảo đảm an toàn giao thông, cung cấp dịch vụ cho người sử dụng, hỗ trợ vận hành tuyến đường, tạo nguồn thu từ khai thác dịch vụ và hình thành các cực phát triển kinh tế dọc hành lang giao thông. Nói cách khác, đây là điểm kết nối giữa hạ tầng giao thông với các hoạt động thương mại, logistics, du lịch và dịch vụ.

Việc hoàn thiện các trạm dừng nghỉ, vì thế không nên chỉ được xem là hoàn thành một hạng mục xây dựng mà cần được nhìn nhận là giải pháp nâng cao hiệu quả đầu tư công, nâng cao hiệu quả khai thác tài sản hạ tầng và tạo ra chuỗi giá trị kinh tế mới trên các tuyến cao tốc. Đây cũng là tiêu chí quan trọng để đánh giá mức độ thành công của các dự án đầu tư kết cấu hạ tầng giao thông trong giai đoạn hiện nay./.

NGUYỄN LỘC