Hà Tĩnh định hình chuỗi giá trị sản xuất từ cây dó bầu

Từ lợi thế tự nhiên đến yêu cầu tổ chức lại sản xuất

Vùng trồng cây dó bầu chủ yếu tập trung tại các xã Phúc Trạch, Hương Đô, Hương Khê...

Toàn tỉnh hiện có hơn 2.100 ha với hơn 6,1 triệu cây dó bầu, sản lượng ước đạt trên 4.000 tấn/năm, tập trung tại các xã Phúc Trạch, Hương Đô, Hương Khê... Nghiên cứu do Trường Đại học Lâm nghiệp, Hội Trầm hương Việt Nam phối hợp với các tổ chức trong và ngoài nước thực hiện tại Hà Tĩnh năm 2020 cho thấy, dó bầu Hà Tĩnh có khả năng tạo trầm hương với chất lượng thuộc top đầu thế giới.

Nhiều cơ sở, hợp tác xã đã đầu tư thiết bị, đa dạng hóa sản phẩm như nhang trầm, hương trầm, tinh dầu, đồ mỹ nghệ...

Hiện nay, xã Phúc Trạch là vùng trồng dó bầu trọng điểm của tỉnh với khoảng 400 ha. Trên nền tảng vùng nguyên liệu sẵn có, địa phương đang từng bước nâng cao giá trị cây dó bầu thông qua đẩy mạnh chế biến và đa dạng hóa sản phẩm. Ông Lê Nguyễn Kiên Cường - Phó Chủ tịch UBND xã Phúc Trạch cho biết: "Nhiều cơ sở, hợp tác xã đã đầu tư thiết bị, đa dạng hóa sản phẩm như nhang trầm, hương trầm, tinh dầu, đồ mỹ nghệ. Các sản phẩm Hương trầm Đinh Gia, Hương trầm Hiền Linh, Hương trầm Thọ Nga… đã được công nhận OCOP 3 sao, từng bước tạo chỗ đứng trên thị trường".

Tuy nhiên, có tiềm năng lớn chưa đồng nghĩa với việc hình thành được một ngành hàng mạnh, có sức cạnh tranh. Theo đánh giá của Sở NN&MT Hà Tĩnh, sản xuất cây dó bầu còn phân tán, một số nơi phát triển tự phát; kỹ thuật tạo trầm chưa đồng đều, chủ yếu bằng phương pháp khoan đục cơ học nên khó bảo đảm chất lượng tinh dầu đồng nhất. Việc sử dụng chế phẩm hóa học không rõ nguồn gốc, thiếu quy trình kiểm soát ảnh hưởng đến quá trình thực hiện kiểm định các chỉ tiêu độc tính và kim loại nặng.

Hiện nay, kỹ thuật tạo trầm chưa đồng đều, chủ yếu bằng phương pháp khoan đục cơ học nên khó bảo đảm chất lượng tinh dầu đồng nhất.

Ông Hoàng Quốc Huấn - Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm Hà Tĩnh cho biết: “Phần lớn sản lượng cây dó bầu sau thu hoạch vẫn được bán dưới dạng nguyên liệu thô cho các thị trường ngoài tỉnh; kỹ thuật chế biến sâu chưa đồng đều và chưa hình thành được chuỗi liên kết tiêu thụ ổn định. Người trồng phụ thuộc nhiều vào thương lái, hạn chế khả năng quyết định giá và nâng cao giá trị sản phẩm”.

Việc hình thành chuỗi liên kết sản xuất từ trồng, chế biến đến tiêu thụ còn hạn chế.

Thực tế này đặt ra yêu cầu tổ chức lại sản xuất, chuyển từ phát triển tự phát, phân tán sang hình thành vùng nguyên liệu tập trung; liên kết các khâu trồng, tạo trầm, chế biến và tiêu thụ. Theo ông Trần Quang Bảo - Cục trưởng Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm, Hà Tĩnh có nhiều tiềm năng, lợi thế để phát triển cây dó bầu trở thành ngành hàng có giá trị kinh tế cao. Tuy nhiên, để khai thác hiệu quả tiềm năng này, địa phương cần tổ chức phát triển theo hướng bài bản; xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn chất lượng; tăng cường liên kết giữa người trồng, doanh nghiệp, cơ sở chế biến và các đơn vị nghiên cứu. Đây là những yếu tố then chốt để hình thành chuỗi giá trị bền vững.

Người dân xã Phúc Trạch khai thác dó bầu.

Mở hướng phát triển bền vững với giá trị cao cho cây dó bầu

Ngày 5/6/2026, Chủ tịch UBND tỉnh Hà Tĩnh Phan Thiên Định ký Quyết định số 1479/QĐ-UBND thành lập Tổ công tác liên ngành hỗ trợ phát triển cây dó bầu trên địa bàn tỉnh. Đây được xem là bước đột phá nhằm tháo gỡ đồng bộ những “nút thắt” từ kỹ thuật, pháp lý, nguồn gốc lâm sản, sở hữu trí tuệ đến chế biến, thương mại và sinh kế, tạo nền tảng tổ chức lại sản xuất theo hướng bài bản.

Các sản phẩm chế tác từ trầm hương của Hà Tĩnh ngày càng đa dạng.

Đặc biệt, nhu cầu trầm hương trên thị trường thế giới khá lớn và tiếp tục tăng, mở ra dư địa xuất khẩu cho sản phẩm trầm hương Hà Tĩnh. Tuy nhiên, để tiếp cận thị trường này, một trong những yêu cầu quan trọng là sản phẩm phải bảo đảm và chứng minh được nguồn gốc hợp pháp vì cây dó bầu thuộc phạm vi quản lý của Công ước về thương mại quốc tế các loài động, thực vật hoang dã nguy cấp (Công ước CITES).

Vì vậy, tổ công tác của tỉnh lần này có sự hỗ trợ của Cơ quan thẩm quyền quản lý CITES Việt Nam, nhằm hướng dẫn thực hiện truy xuất nguồn gốc, hoàn thiện các thủ tục liên quan, đáp ứng quy định của thị trường xuất khẩu.

Cây dó bầu thuộc phạm vi quản lý của Công ước về thương mại quốc tế các loài động, thực vật hoang dã nguy cấp (Công ước CITES).

Sau khi thành lập, tổ công tác đã kiện toàn tổ giúp việc; chỉ đạo các địa phương, đơn vị chủ rừng khảo sát, đánh giá thực trạng phát triển cây dó bầu trên địa bàn tỉnh (về sản xuất, kinh doanh cây giống; quy mô diện tích, cây có tuổi đời từ 20 năm trở lên; tình hình trồng, chăm sóc, tác động tạo trầm, khai thác, chế biến và tiêu thụ sản phẩm,…). Kết quả rà soát là cơ sở quan trọng để Hà Tĩnh xác định quy mô vùng nguyên liệu, nhu cầu chế biến và định hướng phát triển phù hợp trong giai đoạn tới.

Tổ công tác liên ngành hỗ trợ phát triển cây dó bầu trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh trao đổi một số nội dung với các cơ quan trung ương, chuyên gia, nhà khoa học.

Hà Tĩnh cũng đang phối hợp với Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm, Trường Đại học Lâm nghiệp, các đơn vị liên quan,… đề xuất Bộ NN&MT hỗ trợ triển khai các nhóm nhiệm vụ trọng tâm, toàn diện như: xây dựng cơ sở dữ liệu, số hóa vùng trồng; cấp mã số cơ sở trồng cây dó bầu; lập hồ sơ công nhận nguồn giống (cây trội) cây dó bầu để sản xuất cây giống đảm bảo chất lượng; xây dựng chỉ dẫn địa lý cho sản phẩm; lập bản đồ quy hoạch vùng trồng cây Dó bầu trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2027-2035, định hướng đến năm 2050;…

Vừa qua, tại cuộc làm việc của Tổ công tác liên ngành hỗ trợ phát triển cây dó bầu trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh với các cơ quan trung ương, chuyên gia, nhà khoa học, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hà Tĩnh Hồ Huy Thành - Tổ trưởng Tổ công tác liên ngành đề nghị các sở, ngành liên quan tiếp tục hoàn thiện kế hoạch và các giải pháp phát triển cây dó bầu trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2026-2030; phối hợp với các đơn vị của Bộ NN&MT trong quá trình triển khai, bảo đảm các nhiệm vụ được thực hiện đồng bộ, hiệu quả, góp phần hình thành vùng nguyên liệu ổn định, phát triển chuỗi giá trị và nâng cao giá trị, thương hiệu sản phẩm.

Thái Oanh - Văn Chung