Hà Nội thời vắng khách Tây và nay qua cùng góc ảnh

Nhiếp ảnh gia, du khách người Đức Hans-Peter Grumpe đến Việt Nam 3 lần trong giai đoạn 1991-1993. Ngoài Indonesia, đây là quốc gia ông dành nhiều thời gian khám phá nhất. Theo ông, những chuyến đi diễn ra đúng thời điểm ngành du lịch Việt Nam mới ở giai đoạn sơ khai. Trong ký ức của Hans-Peter Grumpe, Hà Nội là "thành phố đẹp nhất Việt Nam", mang vẻ đẹp rất riêng với nhịp sống yên bình, chậm rãi hơn TP.HCM thời bấy giờ. Trong ảnh là khung cảnh sáng Chủ nhật, người dân và học sinh xếp hàng vào viếng Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh. Ngày nay, Mỗi tuần có hơn 15.000 người đến viếng thăm Lăng Bác. Ảnh: Hans-Peter Grumpe, Việt Hùng.

Hans-Peter Grumpe nhận thấy người dân Việt Nam thời điểm đầu thập niên 1990 vẫn chưa quen với khách du lịch phương Tây. Theo thống kê, năm 1991 cả nước chỉ đón khoảng 300.000 lượt khách quốc tế. Ông kể có nơi người dân ngạc nhiên đến mức bỏ chạy khi thấy mình bước xuống xe, trong khi ở nhiều địa phương khác, trẻ em lại tò mò kéo tay hoặc chạm vào bộ râu của vị du khách Đức. Trong những ngày ở Hà Nội, nam du khách thường dành thời gian cuối tuần dạo quanh phố cổ và ghé qua Nhà hát Lớn. Từ ngày 31/1/2026, công trình tạm đóng cửa để trùng tu, bảo tồn và nâng cấp tổng thể trong khoảng 2 năm. Ảnh: Hans-Peter Grumpe, Đinh Hà.

Nối bờ hồ Hoàn Kiếm với đảo Ngọc Sơn, cầu Thê Húc sơn màu đỏ, làm bằng gỗ với nhiều hàng trụ liên tiếp. Hiện cây cầu gần như không thay đổi sau hơn 30 năm. Cầu được xây dựng năm 1865, tên gọi mang ý nghĩa "nơi đậu ánh sáng Mặt Trời buổi sớm" hay "ngưng tụ hào quang". Qua nhiều lần tu sửa, cầu vẫn giữ dáng cong đặc trưng và 16 hàng cọc như thiết kế ban đầu, trong khi các dầm ngang, dọc được thay bằng bê tông để tăng độ bền. Ảnh: Hans-Peter Grumpe, Đinh Hà.

Nằm gần hồ Hoàn Kiếm, Nhà khách Chính phủ tại số 12 Ngô Quyền là một trong những công trình lịch sử của Hà Nội. Tòa nhà được xây dựng năm 1918 trên nền chùa Báo Ân xưa, mang phong cách kiến trúc cổ điển Pháp với mặt bằng, mặt đứng cân xứng cùng các chi tiết kiến trúc châu Âu đặc trưng. Năm 1945, công trình mang tên Bắc Bộ Phủ, nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh làm việc sau Cách mạng Tháng Tám. Trải qua các cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, tòa nhà hiện là nơi diễn ra các hoạt động lễ tân đối ngoại của Đảng, Nhà nước và Bộ Ngoại giao, đón tiếp hàng trăm đoàn khách quốc tế mỗi năm. Ảnh: Hans-Peter Grumpe, Đinh Hà.

Nhiếp ảnh gia người Đức từng chia sẻ hồ Hoàn Kiếm là nơi ông yêu thích nhất ở Hà Nội. Hầu như ngày nào trong những lần lưu lại thành phố, ông cũng đến đây để quan sát nhịp sống và trò chuyện với người dân. Trong ký ức của ông, hồ Hoàn Kiếm khi ấy chỉ có mặt nước phẳng lặng soi bóng những hàng cây cổ thụ. Buổi sáng, người dân đến tập thể dục, đọc báo giấy, trẻ em chạy đuổi chim bồ câu. Không gian yên ả với nhiều khoảng lặng, thỉnh thoảng mới vang lên tiếng xe máy cũ chạy ngang. Ảnh: Hans-Peter Grumpe, Đinh Hà.

Hơn 3 thập kỷ trôi qua, con phố Tràng Tiền vẫn giữ nét duyên vốn có, hướng tầm mắt về Nhà hát Lớn Hà Nội với kiến trúc Pháp đặc trưng và phần mái tam giác nổi bật. Ảnh: Hans-Peter Grumpe, Châu Sa.

Đầu thập niên 1990, xe đạp, xích lô và xe phân khối nhỏ là những phương tiện phổ biến trên đường phố Hà Nội. Du khách Hans-Peter Grumpe kể một trong những kỷ niệm đáng nhớ nhất là lần đi xích lô muốn đến chợ. Tuy nhiên, do tiếng Việt có nhiều thanh điệu, tài xế hiểu nhầm nên chở ông đi khắp nơi, ngoại trừ đúng điểm đến mong muốn. Ngày nay, xích lô chủ yếu phục vụ du khách trong và ngoài nước, hoạt động tại khu phố cổ Hà Nội. Theo thống kê, phường Hoàn Kiếm hiện có khoảng 80 xích lô của 4 doanh nghiệp du lịch được cấp phép, đưa khách tham quan phố cổ và hồ Gươm. Mỗi xe đều có giấy đăng ký, giấy phép lưu hành và biển kiểm soát do Công an TP. Hà Nội cấp. Ảnh: Hans-Peter Grumpe, Đinh Hà.

Chợ Đồng Xuân năm 1992 mang đậm nhịp sống Hà Nội thời kỳ đầu đổi mới. Mặt tiền vẫn nổi bật với kiến trúc Pháp gồm các vòm cong, ô cửa thông gió hoa văn và mái ngói cũ. Phía trước chợ, người dân tấp nập qua lại, xen lẫn các tiểu thương đội nón lá, đi dép nhựa, gánh hàng bằng quang gánh hoặc bao tải. Hiện nay, Đồng Xuân là chợ đầu mối chủ yếu phục vụ bán buôn, nhưng người mua vẫn có thể tìm thấy nhiều quầy bán lẻ bên trong. Chợ gồm ba tầng, bày bán đa dạng các mặt hàng thiết yếu. Ảnh: Hans-Peter Grumpe, Đinh Hà.

Đầu những năm 1990, cầu Long Biên chỉ dành cho tàu hỏa, người đi bộ và các phương tiện hai bánh, trong khi ôtô lưu thông qua cầu Chương Dương. Hans-Peter Grumpe mô tả cây cầu như "một bản vá khổng lồ" sau nhiều lần được sửa chữa. Cầu được khởi công năm 1899, hoàn thành năm 1902, dài hơn 1.691 m với 19 nhịp dàn thép. Sau hơn 120 năm khai thác và trải qua chiến tranh, nhiều hạng mục đã xuống cấp, một số nhịp cầu cũ được thay thế bằng kết cấu mới. Cuối năm 2025, cầu Long Biên tạm dừng lưu thông hai tháng để sửa chữa và thông xe trở lại vào tháng 1/2026. Ảnh: Hans-Peter Grumpe, Trần Hiền.

Trong những ngày ở Hà Nội, vị khách Đức dành nhiều thời gian khám phá từng ngóc ngách của 36 phố phường. Ông ấn tượng với những quán ăn vỉa hè luôn tấp nập người dân ngồi ăn uống, trò chuyện. Quán bia hơi có mặt khắp nơi, mọi người quây quần quanh những chiếc bàn thấp, ngồi ghế đẩu, trên bàn là các cốc thủy tinh thổi thủ công màu xanh mờ đựng bia hơi, tạo nên bầu không khí sôi động. Đầu thập niên 1990, một cốc bia hơi có giá khoảng 1.600-2.000 đồng. Ngày nay, thưởng thức bia hơi Hà Nội vẫn là một thói quen và nét đặc trưng trong đời sống văn hóa của người dân Thủ đô. Ảnh: Hans-Peter Grumpe, Nhật Sinh.

Châu Sa