GS.TS Lê Anh Tuấn, Bí thư Đảng ủy Đại học Bách khoa Hà Nội: Đánh thức nguồn lực tri thức, mở nhịp bứt phá cho Thủ đô

GS.TS Lê Anh Tuấn, Ủy viên Ban Chấp hành Đảng bộ các trường đại học, cao đẳng Hà Nội, Bí thư Đảng ủy Đại học Bách khoa Hà Nội.

- Nghị quyết 02-NQ/TW đặt ra yêu cầu chuyển sang mô hình tăng trưởng dựa trên tri thức, khoa học công nghệ và nguồn nhân lực chất lượng cao. Theo Giáo sư, các trường đại học kỹ thuật cần tái định vị vai trò và chiến lược đào tạo - nghiên cứu như thế nào để thực sự trở thành lực lượng nòng cốt tạo ra tri thức, công nghệ, nguồn nhân lực chất lượng cao cho Thủ đô trong giai đoạn tới?

- Các cơ sở giáo dục đại học nói chung và cơ sở giáo dục đại học kỹ thuật, công nghệ nói riêng chính là lực lượng nòng cốt tạo ra tri thức, công nghệ, nguồn nhân lực chất lượng cao, góp phần hiện thực hóa các mục tiêu cốt lõi của Nghị quyết số 02-NQ/TW ngày 17-3-2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới. Trước đó, Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22-12-2024 của Bộ Chính trị và Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đã khẳng định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số là trụ cột chủ đạo cho tăng trưởng. Đây là nền tảng quan trọng để các cơ sở giáo dục đại học kỹ thuật thay đổi đột phá, coi khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo thực sự là một trụ cột chiến lược bên cạnh đào tạo và được tái cơ cấu, thay đổi đồng bộ hướng tới sứ mạng phụng sự quốc gia.

Trong đó cần chú trọng nâng cao tỷ lệ các ngành học STEM (khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán) và tỷ trọng các nội dung học STEM của chương trình đào tạo; tích hợp công nghệ số và trí tuệ nhân tạo vào các chương trình học; chú trọng năng lực thực hành, khả năng giải quyết các vấn đề của thực tiễn, kiến thức và tư duy khởi nghiệp. Đồng thời nâng cao tỷ trọng các chương trình đào tạo sau đại học (thạc sĩ, tiến sĩ) gắn với nghiên cứu khoa học. Đây là một quá trình chuyển đổi lớn từ quan điểm đào tạo truyền thống sang đào tạo tư duy sáng tạo, năng lực thực tiễn và gắn với định hướng chiến lược của quốc gia.

Đầu tư mạnh mẽ cho khoa học công nghệ thông qua mô hình hợp tác 3 nhà (nhà nước, nhà trường, doanh nghiệp) cùng với các chính sách thúc đẩy phát triển đột phá khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số có vai trò quan trọng trong chuyển dịch từ mô hình “đào tạo sinh viên” sang “sáng tạo tri thức, công nghệ”. Các trung tâm nghiên cứu xuất sắc, trung tâm chế thử liên ngành, trung tâm đổi mới sáng tạo cùng với hệ thống các phòng thí nghiệm nghiên cứu và phòng thí nghiệm đào tạo nguồn nhân lực chiến lược nhất định phải được xây dựng, thành lập tại các cơ sở giáo dục đại học hoặc tại các tổ hợp giáo dục đại học. Có như vậy thì cơ sở giáo dục đại học mới trở thành hạt nhân “cực sáng tạo” của Thủ đô, nơi hội tụ và thu hút nhân tài khoa học công nghệ, nơi triển khai thí điểm có kiểm soát các công nghệ, giải pháp công nghệ mới.

Môi trường làm việc, cơ sở vật chất hiện đại của Đại học Bách khoa Hà Nội đáp ứng nhu cầu nghiên cứu của giảng viên.

- Với định hướng xây dựng Hà Nội thành trung tâm đổi mới sáng tạo, công nghệ số, đặc biệt lấy Khu Công nghệ cao Hòa Lạc làm hạt nhân R&D, theo Giáo sư, đâu là những lĩnh vực công nghệ lõi mà nhà trường cần tập trung và cần cơ chế gì để thúc đẩy mạnh mẽ nghiên cứu gắn với chuyển giao, thương mại hóa?

- Theo tôi, nhà trường cần song song xây dựng các nhóm nghiên cứu mạnh kết hợp với việc đầu tư các trung tâm nghiên cứu xuất sắc hướng tới công nghệ lõi, công nghệ ưu tiên và kiến tạo cơ chế, môi trường thúc đẩy nghiên cứu, sáng tạo. Trên cơ sở tiềm lực về đội ngũ, cơ sở vật chất, khả năng thu hút nguồn lực, chiến lược phát triển khoa học, công nghệ, các bài toán lớn gắn với địa phương và quốc gia như 30 bài toán lớn của Hà Nội tại Quyết định số 1193/QĐ-UBND ngày 18-3-2026; các nhiệm vụ và dự án trọng điểm theo Kế hoạch hành động số 20-KH/BCĐ57 ngày 19-1-2026, các cơ sở giáo dục đại học định vị sản phẩm khoa học công nghệ lõi và ưu tiên để tập trung nguồn lực triển khai.

GS.TS Lê Anh Tuấn trình bày tham luận tại Hội nghị gặp mặt chuyên gia, nhà khoa học, các trường đại học, cao đẳng, doanh nghiệp trên địa bàn thành phố tháng 1-2026.

Các cơ sở giáo dục đại đã và đang sử dụng nguồn tài chính hợp pháp để khuyến khích công bố (bài báo, sáng chế, giải pháp hữu ích), thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW. Nguồn tài chính hợp pháp này cần được mở rộng để tài trợ cho sản phẩm nghiên cứu, hỗ trợ hoàn thiện, ươm tạo và thị trường hóa sản phẩm cũng như hỗ trợ thành lập doanh nghiệp khoa học công nghệ. Quỹ phát triển khoa học công nghệ và Quỹ đầu tư mạo hiểm hình thành từ nguồn thu hợp pháp của đại học, nguồn tài trợ, hợp tác từ doanh nghiệp, cựu sinh viên là hướng đi đúng để hiện thực hóa các nhiệm vụ ở trên.

Một số điểm nghẽn về cơ chế cần sớm được tháo gỡ như thông tư quy định chi tiết phương pháp, quy trình định giá sản phẩm, thực hiện Nghị định số 265/2025/NĐ-CP ngày 14-10-2025 quy định chi tiết cơ chế khoán chi, quản lý kinh phí, xử lý tài sản, thương mại hóa kết quả nghiên cứu sử dụng ngân sách nhà nước; cơ chế hợp tác công tư trong góp vốn, hình thành doanh nghiệp có sử dụng tài sản nhà nước cần sớm được ban hành. Các cơ chế này vừa là nền móng vừa là động lực để các cơ sở giáo dục đại học thúc đẩy khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Giảng viên trẻ của Đại học Bách khoa Hà Nội hướng dẫn sinh viên thực hành trong phòng thí nghiệm.

- Thực tế cho thấy liên kết 3 nhà vẫn còn nhiều điểm nghẽn. Từ góc nhìn của nhà trường, cần những thay đổi mang tính đột phá nào về thể chế, cơ chế hợp tác và mô hình vận hành để biến các kết quả nghiên cứu thành sản phẩm cụ thể, đóng góp trực tiếp cho tăng trưởng của Thủ đô?

- Nghị quyết số 35/2025/NQ-HĐND ngày 29-9-2025 của HĐND thành phố Hà Nội quy định cơ chế, chính sách về đầu tư, hỗ trợ phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp sáng tạo đã tạo tiền đề cho việc ra mắt Mạng lưới Đổi mới sáng tạo Hà Nội, Sàn Giao dịch công nghệ Hà Nội (HanoTEX) và Chợ Chuyển đổi số (DTMarket), Công ty Cổ phần Trung tâm Đổi mới sáng tạo Hà Nội. Cùng với Quỹ Đầu tư mạo hiểm Hà Nội (Nghị quyết số 30/2025/NQ-HĐND ngày 29-9-2025), chính sách thu hút nhân tài (Nghị quyết số 92/2026/NQ-HĐND ngày 27-1-2026) và sắp tới Quỹ Phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo được chính thức thành lập sẽ là hành lang pháp lý thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo của Thủ đô.

Theo tôi, hợp tác 3 nhà một cách thực chất và hiệu quả, cần được định hướng theo 2 nhóm mô hình hợp tác với chủ thể thực thi và mục tiêu khác nhau. Nhóm 1 hướng tới giải quyết các bài toán lớn, sản phẩm chiến lược, ưu tiên của Hà Nội, cần xuất phát từ doanh nghiệp, lấy doanh nghiệp làm nòng cốt, thành phố hỗ trợ bằng vốn mồi và chính sách, đại học tham gia bằng chất xám. Trung tâm nghiên cứu xuất sắc được hình thành theo mô hình này có thể đặt tại đại học để tận dụng khả năng hội tụ nhân tài.

Nhóm 2 hướng tới mục tiêu nghiên cứu cơ bản, ứng dụng và sáng tạo công nghệ, lấy đại học làm nòng cốt. Hà Nội hỗ trợ bằng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, quỹ đối ứng, doanh nghiệp tham gia thông qua hệ sinh thái, môi trường thử nghiệm và định hướng đầu ra sản phẩm.

Nhóm 1 có mục tiêu lớn và rõ ràng trong khi nhóm 2 hướng đến mục tiêu chính là phát triển tiềm lực khoa học công nghệ. Tất nhiên nhóm 2 cũng có thể hướng tới giải quyết mục tiêu của nhóm 1 nhưng đòi hỏi phải dựa trên nền tảng thu hút nhân tài mạnh mẽ và cam kết bền chặt với doanh nghiệp.

- Xin trân trọng cảm ơn Giáo sư!

Thu Hằng (thực hiện). Ảnh: Duy Thành