Gọi dậy miền văn hóa bên dòng Thu Bồn

Quế Phước có cảnh sắc thanh bình bên dòng sông mẹ Thu Bồn. Ảnh: PHAN VINH

Mang bình yên đón khách

Ở thôn Tứ Nhũ, sông Thu Bồn chảy sát những khu vườn rồi mở ra Hòn Kẽm - Đá Dừng, địa danh đi vào ký ức.

Khách vẫn tìm về, ngồi thuyền nhìn những vách đá dựng bên dòng nước rồi rời đi, trong khi nhu cầu ăn uống, nghỉ ngơi, trải nghiệm chưa được đáp ứng tại chỗ. Vẻ đẹp đã có từ lâu, song đời sống người dân quanh danh thắng vẫn chủ yếu dựa vào nông nghiệp.

Ông Nguyễn Đình Mỹ, Trưởng thôn Tứ Nhũ cho biết, thôn có 188 hộ với 738 nhân khẩu, lao động trẻ phần lớn đi làm xa, số còn lại bám làng. Sau nhiều năm đưa khách đi thuyền, người dân nhận ra dòng sông có thể mở thêm sinh kế nếu hoạt động đón khách tổ chức căn cơ, an toàn, giữ được nếp sống vốn có.

“Tứ Nhũ còn nguyên cảnh quan sông nước, người dân hiền hòa, mến khách, có cá ngạnh, tôm sông, gà vườn cùng những món ăn theo mùa. Bà con mong được hướng dẫn để tổ chức đón khách, làm ẩm thực, lưu trú, kể chuyện làng, tạo việc làm tại quê nhà. Người dân hiểu mình phải trực tiếp làm, cùng giữ cảnh quan và chịu trách nhiệm với chất lượng dịch vụ”, ông Mỹ nói.

Thôn đã tính đến việc cải tạo trường mẫu giáo cũ làm nơi đón khách, lựa chọn khoảng 10 nhà vườn để phát triển lưu trú, khai thác các bãi sông cho hoạt động cắm trại.

Tứ Nhũ hiện có năm thuyền chở khách, đều có áo phao, người dân cần được đào tạo nghiệp vụ, có tổ hợp tác hoặc hợp tác xã điều phối. Mỗi gia đình có thể góp một phần việc: chèo thuyền, cung cấp rau cá, nấu ăn, biểu diễn văn nghệ, giữ vệ sinh môi trường.

Cách Tứ Nhũ không xa, thôn Bình Yên có một dáng vẻ khác. Sau khi sáp nhập thêm thôn Dùi Chiêng, địa bàn có 492 hộ, 1.862 nhân khẩu, trải dài trên 8.771ha.

Quốc lộ 14H chạy qua làng, phía dưới là sông Thu Bồn với Bãi Bà, Bãi Dùi Chiêng. Sâu bên trong còn có Suối Huỳnh - Đá Đen, Dinh Ông, dấu tích địa đạo Bình Yên cùng những vùng trồng trụ lông, bưởi da xanh.

Ông Bùi Văn Thuấn, Trưởng thôn Bình Yên cho rằng, du lịch của làng có thể bắt đầu từ những khu vườn và ký ức nghề nông. Khách đi theo tuyến Hội An - Mỹ Sơn - Đông Trường Sơn có thể dừng lại hái quả, ăn món quê, xuống bãi sông cắm trại hoặc tìm hiểu nghề trồng dâu nuôi tằm, nấu đường bát từng gắn bó với làng.

“Bà con mong giữ được cảm giác bình yên của một làng quê ven sông. Các vườn cây, bãi cát, Dinh Ông, địa đạo hay nghề nấu đường đều cần được khảo sát kỹ, sắp xếp thành từng trải nghiệm vừa sức. Khi người dân được tập huấn và có một tổ chức chung để điều phối, mỗi nhà vườn có thể là một điểm đón khách, mỗi món ăn, mùa quả hay nghề cũ đều góp thêm một câu chuyện cho làng”, ông Thuấn chia sẻ.

Danh thắng Hòn Kẽm - Đá Dừng ở Quế Phước là một lợi thế lớn để khai thác văn hóa sông nước làm du lịch. Ảnh: MINH THÔNG

Kể chuyện bằng tài nguyên

Từ Tứ Nhũ và Bình Yên, câu chuyện du lịch Quế Phước mở rộng theo dòng Thu Bồn. Tại tọa đàm “Định hướng phát triển du lịch trên địa bàn xã Quế Phước, giai đoạn 2026 - 2031” vừa tổ chức vào cuối tháng 7, nhà nghiên cứu Tôn Thất Hướng đề xuất hình thành tour sông nước nối Hội An, Điện Bàn, Duy Xuyên, Nông Sơn với vùng thượng nguồn, trong đó mỗi làng góp vào hành trình một lớp văn hóa riêng.

Dòng sông từng chuyên chở hàng hóa, cư dân và những cuộc giao lưu. Vì vậy, du lịch hôm nay có thể lần theo ký ức ấy để tạo nên hành trình có chiều sâu.

Theo ông Hướng, Quế Phước cần nghiên cứu kỹ dấu tích Chămpa, đời sống sông nước quanh Hòn Kẽm - Đá Dừng, văn hóa vườn ở Bình Yên và nghề nấu đường tại Nông Sơn.

Không gian trồng mía, nấu đường có thể phục dựng thành điểm trải nghiệm. Trên sông, người dân có thể tổ chức kéo lưới, chế biến cá tại chỗ, phục dựng bến thuyền, mở đêm trại, đua thuyền và sinh hoạt văn nghệ dân gian.

Ông Lê Quốc Việt, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Điểm đến xứ Quảng cho rằng, Quế Phước cần sớm chọn một điểm hạt nhân đủ sức tạo nhận diện. Hòn Kẽm - Đá Dừng có lợi thế về tên tuổi, cảnh quan và khả năng kết nối. Từ đây, có thể mở rộng sang cầu treo Quế Lâm, các bãi cát, bãi cuội, khu bảo tồn voi và tuyến Trường Sơn Đông.

“Địa phương cần nghiên cứu khai thác cây dầu rái, ghe bầu như những dấu nối với lịch sử thương hồ, tổ chức trải nghiệm đánh bắt cá, hái quả, nấu đường, tìm hiểu trầm hương, đi rừng, quan sát chim và săn mây. Mỗi sản phẩm cần có người hướng dẫn và đầu mối chịu trách nhiệm”, ông Việt nói.

Du khách trải nghiệm vườn cây ăn trái ở Quế Phước. Ảnh: MINH THÔNG

Bà Tào Thị Tố Điểm, Chủ tịch UBND xã Quế Phước cho biết, địa phương có không gian tự nhiên, văn hóa rộng, thuận lợi kết nối Mỹ Sơn, Cổng trời Đông Giang và thượng nguồn Thu Bồn.

Quế Phước hiện chưa có cơ sở lưu trú, sản phẩm còn ít, nhân lực chưa qua đào tạo, doanh nghiệp và lữ hành bắt đầu tiếp cận. Địa phương sẽ tiếp thu các đề xuất để hoàn thiện đề án phát triển du lịch giai đoạn 2026 - 2031, lựa chọn sản phẩm đặc trưng, bảo vệ tài nguyên và tạo sinh kế cho cộng đồng.

Ông Văn Bá Sơn, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố Đà Nẵng nhìn nhận, Quế Phước có cảnh quan, lịch sử, làng quê và cánh rừng để tạo thành sản phẩm. Việc cần làm bây giờ là trả lời rõ khách đến đây sẽ làm gì, xem gì, nghe gì và ở lại bằng dịch vụ nào.

“Khi câu chuyện điểm đến được xây dựng mạch lạc, người dân có thể tham gia và sản phẩm được tổ chức chu đáo, sở sẽ đồng hành cùng địa phương trong đào tạo, quảng bá, khảo sát tour tuyến và kết nối doanh nghiệp”, ông Sơn nói.

PHAN VINH - MINH THÔNG