Góc nhìn văn hóa: 'Không bao giờ quên những người đã hy sinh vì đất nước'

Bởi vậy, việc Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chiều 17/7/2026 đến dâng hương, dâng hoa tưởng niệm các Anh hùng liệt sĩ và thăm lực lượng đang thực hiện nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại Công viên Lê Thị Riêng (TP Hồ Chí Minh) không chỉ mang ý nghĩa của một hoạt động tri ân trước thềm Ngày Thương binh - Liệt sĩ 27/7, mà còn gửi đi một thông điệp sâu sắc về văn hóa và trách nhiệm của quốc gia đối với lịch sử.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm thực hiện nghi thức tại Nhà quàn hài cốt các liệt sĩ. Ảnh: TTXVN.

Lòng biết ơn trở thành sức mạnh văn hóa của dân tộc

Đứng trên mảnh đất từng ghi dấu những trận chiến ác liệt của cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm xúc động khẳng định: "Đảng, Nhà nước và Nhân dân ta không bao giờ quên những người đã hy sinh vì đất nước, vì dân tộc". Đó không đơn thuần là một lời tri ân, mà là sự khẳng định một nguyên tắc đạo lý xuyên suốt trong hành trình dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam.

Những người lính đã nằm lại lòng đất Sài Gòn gần sáu thập niên trước không kịp chứng kiến ngày đất nước thống nhất, càng không thể hình dung một Việt Nam hôm nay đang phát triển, Hội nhập và vươn mình mạnh mẽ. Nhưng chính sự hy sinh của họ đã tạo nên nền móng cho hòa bình, cho độc lập và cho tương lai. Như lời Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh, các anh, các chị "không kịp nhìn thấy ngày đất nước hoàn toàn thống nhất, nhưng chính sự hy sinh ấy đã làm nên ngày thống nhất". Đó là cách lịch sử được viết bằng máu xương và được gìn giữ bằng lòng biết ơn.

Ở góc nhìn văn hóa, việc tìm kiếm hài cốt liệt sĩ không chỉ là thực hiện một nhiệm vụ chính trị hay chính sách đối với người có công. Đó còn là hành trình đưa những người con của Tổ quốc trở về trong vòng tay gia đình và quê hương, trả lại sự trọn vẹn cho ký ức dân tộc. Mỗi hài cốt được tìm thấy không chỉ là kết quả của công tác chuyên môn mà còn là sự trở về của một phần lịch sử, của một câu chuyện còn dang dở và của một lời hứa chưa bao giờ bị lãng quên.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đến thị sát khu vực các lực lượng chức năng đang ngày đêm tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại Công viên Lê Thị Riêng. Ảnh: TTXVN.

Trong văn hóa Việt Nam, người đã khuất luôn có vị trí thiêng liêng trong đời sống tâm linh. Vì thế, việc quy tập, xác định danh tính và đưa các liệt sĩ trở về quê hương không chỉ xoa dịu nỗi đau của thân nhân mà còn giúp cộng đồng hoàn thiện ký ức lịch sử, khép lại những khoảng trống mà chiến tranh để lại. Chính sự kiên trì ấy đã làm cho tinh thần "Không bao giờ quên" trở thành một giá trị sống chứ không chỉ là một khẩu hiệu.

Tri ân bằng trái tim và bằng cả trí tuệ của thời đại

Điều đáng chú ý trong thông điệp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là sự kết hợp hài hòa giữa truyền thống và hiện đại. Nếu đạo lý "Uống nước nhớ nguồn" là nền tảng văn hóa thì trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ ADN, chuyển đổi số, địa vật lý và cơ sở dữ liệu số lại trở thành những công cụ mới để thực hiện đạo lý ấy một cách hiệu quả hơn.

Đó là một cách tiếp cận rất đáng suy ngẫm. Công nghệ không làm giảm đi giá trị nhân văn của công tác tri ân, mà ngược lại đang góp phần hiện thực hóa khát vọng đưa các liệt sĩ trở về với tên tuổi, quê hương và gia đình. Khi trí tuệ nhân tạo hỗ trợ phân tích dữ liệu, ADN giúp xác định danh tính, dữ liệu số kết nối thông tin từ nhiều nguồn, còn các tư liệu lịch sử trong và ngoài nước được khai thác đồng bộ, thì mỗi bước tiến của khoa học đều trở thành một bước tiến của lòng biết ơn.

Đề nghị của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước về việc mở rộng hợp tác quốc tế, khai thác bản đồ, hồ sơ chiến tranh, hình ảnh và nhân chứng từ các quốc gia từng tham chiến cho thấy tư duy mới trong công tác tìm kiếm liệt sĩ. Lịch sử không chỉ được lưu giữ trong ký ức của một dân tộc mà còn nằm trong nhiều kho tư liệu trên thế giới. Kết nối những nguồn dữ liệu ấy chính là cách để trả lại sự thật lịch sử và trả lại tên cho những người đã hy sinh.

Ý nghĩa nhân văn ấy càng trở nên cấp thiết khi những con số vẫn còn khiến chúng ta day dứt. Cả nước hiện có khoảng 1,2 triệu liệt sĩ; hơn 900.000 hài cốt đã được quy tập về hơn 3.200 nghĩa trang liệt sĩ cùng hàng nghìn công trình ghi công trên cả nước. Tuy nhiên, vẫn còn khoảng 175.000 liệt sĩ chưa tìm thấy hài cốt và gần 300.000 ngôi mộ chưa xác định được đầy đủ thông tin. Đó không chỉ là những con số thống kê, mà là hàng trăm nghìn gia đình vẫn đang chờ đợi một tin tức, một cái tên, một nén hương được thắp đúng nơi người thân yên nghỉ.

Chính vì thế, Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập hài cốt và xác định danh tính liệt sĩ (từ ngày 15/3/2026 đến 27/7/2027) mang ý nghĩa như một cuộc chạy đua với thời gian và trách nhiệm. Mục tiêu quy tập khoảng 7.000 hài cốt, lấy mẫu giám định ADN khoảng 18.000 mẫu không chỉ thể hiện quyết tâm của Đảng, Nhà nước và Quân đội mà còn phản ánh khát vọng chung của toàn xã hội: không để bất cứ người con nào của Tổ quốc tiếp tục vô danh trong lòng đất mẹ.

Trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới, văn hóa tri ân càng cần được bồi đắp bằng những hành động cụ thể. Đó là gìn giữ các địa điểm lịch sử, kể lại những câu chuyện cảm động về hành trình tìm kiếm liệt sĩ, giáo dục thế hệ trẻ về giá trị của hòa bình và trách nhiệm với quá khứ. Khi một dân tộc biết cúi đầu trước sự hy sinh của cha ông, dân tộc ấy sẽ có đủ bản lĩnh để ngẩng cao đầu bước tới tương lai.

Lòng biết ơn vì thế không chỉ hướng về quá khứ. Đó còn là sức mạnh tinh thần nuôi dưỡng hiện tại và mở đường cho tương lai. Thông điệp "không bao giờ quên những người đã hy sinh vì đất nước" mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm gửi đi từ Công viên Lê Thị Riêng không chỉ vang lên giữa không gian thiêng liêng của một địa danh lịch sử, mà còn nhắc nhở mỗi người Việt Nam rằng: một quốc gia chỉ thật sự bền vững khi sự phát triển luôn được nâng đỡ bởi ký ức, lòng biết ơn và những giá trị văn hóa đã làm nên cốt cách của dân tộc.

Chiều 17/7/2026, Bộ Tư lệnh TP.HCM cho biết, trong ngày, lực lượng tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tiếp tục mở rộng phạm vi khai quật tại Công viên Lê Thị Riêng (phường Hòa Hưng, TP.HCM). Quá trình làm nhiệm vụ, lực lượng phát hiện và cất bốc được 3 bộ hài cốt liệt sĩ, không có di vật kèm theo.

Tính đến hết ngày 17/7, Bộ Tư lệnh TP.HCM đã tìm kiếm, quy tập được 96 bộ hài cốt liệt sĩ và 2 bộ hài cốt tập thể tại Công viên Lê Thị Riêng.

Hiện lực lượng tìm kiếm đang tiếp tục mở rộng phạm vi khai quật tại Công viên Lê Thị Riêng. Hướng mở rộng mới tập trung về khu vực gần ao để xác minh thêm các dấu vết, thông tin liên quan đến những rãnh mộ tập thể sau cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968.

V.X.B

Vũ Xuân Bân