Để các anh mãi trở về

Nhà bia tưởng niệm 13 liệt sĩ tại thôn Nại Cửu, xã Triệu Phong - Ảnh: N.V

Nhà bia tưởng niệm không chỉ là công trình tri ân các anh hùng liệt sĩ mà còn là dấu nối của một hành trình nghĩa tình kéo dài hơn 50 năm, bắt đầu từ sự tri ân âm thầm của một gia đình nông dân giữa những năm tháng chiến tranh.

Vào thời điểm đó, chiến dịch giải phóng Quảng Trị và cuộc chiến đấu bảo vệ Thành Cổ Quảng Trị năm 1972 trong Chiến dịch tiến công chiến lược xuân-hè 1972 là dấu mốc đặc biệt của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Trên mảnh đất Quảng Trị, hàng vạn cán bộ, chiến sĩ đã chiến đấu kiên cường, góp phần tạo nên bước ngoặt chiến lược, đóng góp vào thắng lợi trên bàn đàm phán Hiệp định Paris và sự nghiệp giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.

Trong tháng 8/1972, khu vực phía Bắc thôn Nại Cửu trở thành tuyến phòng ngự bảo vệ vòng ngoài Thành Cổ Quảng Trị. Bom đạn địch trút xuống dữ dội. Trong các ngày 15 và 16/8/1972, 10 cán bộ, chiến sĩ Tiểu đoàn 2, Trung đoàn Bộ binh 27 cùng 3 chiến sĩ trinh sát pháo binh thuộc Trung đoàn 164 đã anh dũng hy sinh.

Đặc biệt, ngày 15/8/1972, hầm Ban Chỉ huy Tiểu đoàn 2, Trung đoàn 27 bị bom địch đánh phá ác liệt. Sáu cán bộ, chiến sĩ đã chiến đấu đến hơi thở cuối cùng, quyết giữ trận địa, góp phần bảo vệ Thành Cổ trong thời điểm khốc liệt nhất của cuộc chiến.

Giữa mưa bom bão đạn, nghĩa tình của người dân Nại Cửu đã trở thành điểm tựa để những người lính hy sinh không bị lãng quên. Chứng kiến sự hy sinh của các cán bộ, chiến sĩ ngay trên quê hương mình, gia đình ông Trần Bích cùng bà con địa phương đã tìm kiếm, quy tập thi thể các anh, đưa về an táng trong khu vườn của gia đình. Một ngôi mộ chung được hình thành giữa những ngày chiến tranh khốc liệt.

Sau ngày đất nước thống nhất, chính quyền địa phương đã quy tập hài cốt 13 liệt sĩ về các nghĩa trang liệt sĩ trên địa bàn. Tuy nhiên, khu vườn năm xưa vẫn luôn là nơi lưu giữ ký ức thiêng liêng về những người lính đã nằm lại. Suốt hơn nửa thế kỷ, dù hài cốt các liệt sĩ đã được quy tập, gia đình ông Trần Bích vẫn duy trì việc hương khói vào các dịp lễ, Tết và ngày 27/7.

Nhà bia ghi tên 13 liệt sĩ hy sinh trên mảnh đất thôn Nại Cửu - Ảnh: N.V

Bà Trần Thị Thu Thủy, đại diện gia đình ông Trần Bích, xúc động chia sẻ: "Từ ngày ấy đến nay, gia đình vẫn luôn hương khói cho các anh. Dù các anh đã được đưa về nghĩa trang liệt sĩ, nhưng trong lòng gia đình tôi và bà con nơi đây, các anh vẫn luôn hiện diện trên mảnh đất này".

Khi Thường trực Liên Chi Hội Chiến sĩ Thành Cổ Quảng Trị năm 1972 TP. Hồ Chí Minh và các tỉnh miền Đông Nam Bộ cùng các cựu chiến binh đề xuất xây dựng Nhà bia tưởng niệm, gia đình ông Trần Bích đã xin hiến gần 100m² đất để công trình được xây dựng ngay trên khu đất gắn với sự hy sinh của các anh hùng liệt sĩ. "Gia đình chỉ mong nơi đây sẽ mãi là nơi để đồng đội, Nhân dân và con cháu đến thắp hương tưởng nhớ các anh. Đó cũng là cách để các anh mãi trở về với quê hương", bà Trần Thị Thu Thủy nói.

Ước nguyện của gia đình ông Trần Bích cũng là tâm nguyện của những người lính từng chiến đấu tại Thành Cổ Quảng Trị năm 1972. Nhiều năm qua, mỗi lần trở lại chiến trường xưa, các cựu chiến binh đều tìm về thôn Nại Cửu, thắp hương nơi từng là ngôi mộ chung của 13 đồng đội.

Thời gian và thiên tai khiến khu mộ cũ xuống cấp. Thường trực Liên Chi Hội Chiến sĩ Thành Cổ Quảng Trị năm 1972 TP. Hồ Chí Minh và các tỉnh miền Đông Nam Bộ đã vận động hội viên, đồng đội cùng các nhà hảo tâm chung tay xây dựng Nhà bia tưởng niệm 13 liệt sĩ. Ngày 1/6/2026, Nhà bia tưởng niệm chính thức được khánh thành trong không khí trang nghiêm, xúc động.

Các đại biểu và đại diện gia đình ông Trần Bích chụp ảnh lưu niệm tại lễ khánh thành Nhà bia tưởng niệm 13 liệt sĩ - Ảnh: N.V

Ông Lê Sửu, Trưởng thôn Nại Cửu cho biết, địa phương rất phấn khởi khi công trình được xây dựng trên chính mảnh đất từng được gia đình ông Trần Bích gìn giữ, hương khói cho các liệt sĩ. Sau khi công trình hoàn thành, địa phương sẽ phối hợp với gia đình ông Trần Bích và các tổ chức đoàn thể chăm sóc khuôn viên, tổ chức dâng hương vào các dịp lễ, Tết, Ngày Thương binh-Liệt sĩ 27/7. Nhà bia sẽ trở thành "địa chỉ đỏ" giáo dục truyền thống cách mạng, lòng yêu nước và đạo lý "Uống nước nhớ nguồn" cho thế hệ trẻ hôm nay và mai sau.

Cựu chiến binh Trịnh Trọng Dung, quê tỉnh Nghệ An, xúc động nói: "Hôm nay nhìn thấy nhà bia được dựng lên ngay nơi các anh từng hy sinh, tôi thấy lòng mình nhẹ đi rất nhiều. Đồng đội của chúng tôi đã có một nơi để Nhân dân và các thế hệ sau tìm về tưởng nhớ. Và từ nơi đây, các anh đã thực sự trở về với đồng đội, với Nhân dân".

Nguyễn Vinh