Góc nhìn văn hóa: 'Hợp đồng sở hữu kỳ nghỉ' - Cái bẫy lừa đảo nhắm vào người yếu thế - Phải nghiêm trị

Điều đáng nói, đây không phải là một vụ lừa đảo theo kiểu truyền thống. Những đối tượng phạm tội không dùng vũ lực, không cướp giật công khai. Chúng khoác lên mình bộ áo của những doanh nghiệp du lịch, những hội thảo sang trọng, những lời mời nhận quà miễn phí và những lời hứa về một tuổi già an nhàn, hạnh phúc. Chính sự tinh vi đó đã biến lòng tin của nhiều người thành món hàng bị khai thác.

Cơ quan Cảnh sát điều tra (Công an thành phố Hà Nội) ra Quyết định khởi tố 21 vụ án, Quyết định khởi tố 187 bị can liên quan đến hành vi lừa đảo thông qua hoạt động mua bán, chuyển nhượng "sở hữu kỳ nghỉ du lịch". Ảnh: TTXVN phát

Khi tuổi già trở thành "thị trường" của sự thao túng cảm xúc

Theo thông tin từ cơ quan điều tra, phần lớn nạn nhân là người cao tuổi. Họ được mời tham dự các hội nghị, hội thảo, được tặng voucher du lịch miễn phí, quà tặng chăm sóc sức khỏe và được cam kết rằng không phải mua bất cứ thứ gì. Nhưng khi bước vào không gian được dàn dựng công phu với những lời giới thiệu hấp dẫn về "sở hữu kỳ nghỉ", về khả năng sinh lời, về cơ hội tận hưởng cuộc sống tuổi già, không ít người đã xuống tiền từ vài trăm triệu đến gần một tỷ đồng.

Nếu chỉ nhìn ở góc độ pháp luật, đây là hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Nhưng dưới góc nhìn văn hóa xã hội, vụ việc còn phản ánh một thực tế đáng lo ngại hơn: Những kẻ lừa đảo đã nghiên cứu rất kỹ tâm lý của người cao tuổi để biến họ thành "con mồi" lý tưởng.

Trong xã hội truyền thống Việt Nam, người cao tuổi thường sống trong các gia đình nhiều thế hệ, có sự gắn kết thường xuyên với con cháu và cộng đồng. Tuy nhiên, quá trình đô thị hóa, nhịp sống hiện đại và sự dịch chuyển lao động đã khiến không ít người già rơi vào trạng thái cô đơn ngay trong chính ngôi nhà của mình.

Nhiều nghiên cứu tâm lý chỉ ra rằng cô đơn không đơn thuần là sống một mình, mà là cảm giác thiếu vắng sự sẻ chia, lắng nghe và kết nối có ý nghĩa. Một người vẫn sống cùng con cháu nhưng nếu không được quan tâm, trò chuyện, họ vẫn có thể cảm thấy bị bỏ quên.

Đó chính là khoảng trống mà các đối tượng lừa đảo khai thác.

Những cuộc điện thoại hỏi han ân cần, những lời chúc sức khỏe, những lời mời tham dự hội thảo, những món quà nhỏ tưởng như vô hại lại mang đến cho nhiều người cao tuổi cảm giác được quan tâm và tôn trọng. Trong khi con cháu bận rộn với công việc, những "nhân viên tư vấn" lại xuất hiện như những người biết lắng nghe và thấu hiểu.

Không phải ngẫu nhiên mà các đối tượng thường chọn người hưu trí làm mục tiêu. Đây là nhóm thường có khoản tiền tích lũy sau nhiều năm lao động, có thời gian rảnh rỗi và đặc biệt là nhu cầu được khẳng định giá trị bản thân. Họ muốn chứng minh mình vẫn minh mẫn, vẫn có khả năng đưa ra các quyết định tài chính độc lập mà không cần phụ thuộc vào con cháu.

Chính vì thế, khi được giới thiệu về những kỳ nghỉ dưỡng đẳng cấp, về cơ hội đầu tư sinh lời hay về món quà dành cho gia đình, nhiều người dễ dàng tin tưởng. Họ không chỉ mua một sản phẩm du lịch. Thực chất, họ đang mua một giấc mơ về tuổi già hạnh phúc, về sự quan tâm và về cảm giác mình vẫn là người có ích.

Bi kịch nằm ở chỗ, những giấc mơ ấy lại được dựng lên bằng những kịch bản lừa đảo được thiết kế rất bài bản.

Vì vậy, có thể nói vụ án "hợp đồng sở hữu kỳ nghỉ" không chỉ là một vụ lừa đảo kinh tế. Nó còn là biểu hiện của một dạng "săn mồi cảm xúc", trong đó nạn nhân bị đánh trúng vào những nhu cầu rất con người như được yêu thương, được tôn trọng và được sống vui vẻ trong những năm tháng cuối đời.

Hồi chuông cảnh báo về văn hóa bảo vệ người yếu thế

Một chi tiết đáng chú ý trong vụ án là số lượng bị hại được xác định hiện mới chỉ là phần nổi của tảng băng. Công an Hà Nội cho biết có khoảng 17.000 hợp đồng liên quan nhưng mới làm việc được với gần 500 người bị hại.

Điều này cho thấy vẫn còn rất nhiều nạn nhân chưa lên tiếng.

Sự im lặng ấy cũng mang màu sắc văn hóa. Không ít người cao tuổi cảm thấy xấu hổ khi thừa nhận mình bị lừa. Nhiều người sợ con cháu trách móc, sợ bị đánh giá là thiếu hiểu biết hoặc mất năng lực tự quyết. Một số khác vẫn nuôi hy vọng có thể lấy lại tiền nên tiếp tục nghe theo những lời hứa hẹn "gỡ vốn" từ chính các đối tượng lừa đảo.

Đó là lý do cuộc chiến chống loại tội phạm này không thể chỉ trông chờ vào cơ quan điều tra.

Gia đình cần trở thành "hàng rào bảo vệ" đầu tiên cho người cao tuổi. Việc dành thời gian trò chuyện, lắng nghe và đồng hành với cha mẹ, ông bà không chỉ là trách nhiệm đạo đức mà còn là biện pháp phòng ngừa hữu hiệu trước các chiêu trò lừa đảo tinh vi.

Ở cấp độ cộng đồng, các hội người cao tuổi, tổ dân phố và các tổ chức xã hội cần tăng cường hoạt động tuyên truyền, phổ biến kiến thức pháp luật và kỹ năng nhận diện rủi ro. Trong thời đại mà các thủ đoạn lừa đảo ngày càng chuyên nghiệp, khả năng tự bảo vệ của người dân cần được nâng cao tương ứng.

Về phía cơ quan quản lý, vụ việc cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết phải hoàn thiện hành lang pháp lý đối với loại hình sở hữu kỳ nghỉ. Bản thân mô hình này không phải là bất hợp pháp. Trên thế giới, đây là sản phẩm du lịch phổ biến và có thể mang lại lợi ích cho khách hàng nếu được quản lý minh bạch. Tuy nhiên, khoảng trống pháp luật đã tạo điều kiện để một số doanh nghiệp biến tướng mô hình này thành công cụ huy động tiền và lừa đảo.

Cuối cùng, bài học lớn nhất từ vụ án có lẽ nằm ở một nguyên tắc rất giản dị: Không có bữa ăn nào miễn phí. Những món quà tặng, những chuyến du lịch miễn phí, những khoản lợi nhuận hấp dẫn hay những lời hứa hẹn dễ dàng làm giàu luôn cần được nhìn nhận bằng sự tỉnh táo.

Nhưng sâu xa hơn, xã hội cũng cần nhìn lại cách chúng ta đang đối xử với người cao tuổi. Bởi khi một người già sẵn sàng đặt niềm tin vào người lạ chỉ vì vài lời hỏi han ân cần, đó không chỉ là câu chuyện của tội phạm. Đó còn là lời nhắc nhở rằng ở đâu đó, những nhu cầu rất căn bản về sự quan tâm, kết nối và sẻ chia vẫn chưa được đáp ứng đầy đủ.

Và khi sự cô đơn trở thành mảnh đất màu mỡ cho những cuộc săn mồi, thì việc bảo vệ người cao tuổi không chỉ là nhiệm vụ của pháp luật, mà còn là trách nhiệm văn hóa của toàn xã hội. trong việc chăm sóc đời sống tinh thần người cao tuổi.

Vụ lừa đảo "Hợp đồng sở hữu kỳ nghỉ" nhằm vào người cao tuổi, là hành vi phạm tội đối với người già yếu...(người từ đủ 70 tuổi trở lên hoặc người dưới 70 tuổi nhưng đau yếu, không tự chủ được hành vi) là tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự. Do đó, cần phải nghiêm trị để răn đe, giáo dục chung.

Sáng 19/6/2026, Công an TP Hà Nội tổ chức hội nghị thông tin báo chí về một số vụ án, vụ việc điển hình về lĩnh vực kinh tế, môi trường trên địa bàn thành phố. Trong đó có vụ lừa đảo chiếm đoạt tài sản dưới hình thức mua bán, chuyển nhượng kỳ nghỉ du lịch xảy ra trên địa bàn thành phố.

Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an Thành phố Hà Nội đã ra các quyết định khởi tố 21 vụ án, khởi tố 187 bị can về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản liên quan đến vụ án lừa đảo ‘hợp đồng kỳ nghỉ’.

Tính đến ngày 18/6/2026, Cơ quan Cảnh sát điều tra CATP Hà Nội đã tiến hành khám xét 193 địa điểm là nơi ở, nơi làm việc của các đối tượng; tạm giữ 11 xe ô tô, các con dấu công ty, 19 giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, nhiều hợp đồng mua bán kỳ nghỉ du lịch, 3 sổ tiết kiệm trị giá 12 tỷ đồng, hơn 17 tỷ đồng tiền mặt, phong tỏa hơn 60 tỷ đồng trong tài khoản của các đối tượng trong vụ án. Bước đầu Cơ quan CSĐT CATP Hà Nội ước tính số tiền liên quan đến hành vi phạm tội của các đối tượng là trên 2.600 tỷ đồng.

V.X.B

Vũ Xuân Bân