Chuyên mục: Kinh tế

Gỡ nút thắt phát triển thành viên hợp tác xã

58 phút trước

Nhiều hợp tác xã hoạt động hiệu quả nhưng vẫn khó kết nạp thành viên mới vì chưa xác định được giá trị thực tế của phần vốn góp. Trong khi đó, những mô hình chỉ có 7 thành viên chính thức nhưng liên kết với hàng trăm, thậm chí hàng nghìn hộ sản xuất đang cho thấy một hướng phát triển khác cho kinh tế tập thể.

Chiều 19/10, tại Sầm Sơn (Thanh Hóa), Liên minh Hợp tác xã Việt Nam tổ chức Hội thảo “Giải pháp phát triển thành viên chính thức và thành viên liên kết”, với sự tham gia của lãnh đạo Liên minh Hợp tác xã Việt Nam, đại diện các địa phương và các hợp tác xã.

Phát biểu khai mạc, Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã Việt Nam Cao Xuân Thu Vân đặt vấn đề về cách đánh giá hiệu quả phát triển hợp tác xã. Theo bà, các tổ chức quốc tế không chỉ xem xét doanh thu, lợi nhuận mà còn chú trọng số lượng thành viên và thu nhập thực tế của người tham gia.

Điều này đặt ra một câu hỏi hợp tác xã phát triển được bao nhiêu thành viên, và những người tham gia thực sự được hưởng lợi như thế nào?

Hội thảo đã tập trung phân tích những điểm nghẽn trong phát triển thành viên HTX, đề xuất giải pháp mở rộng quy mô, tăng cường liên kết và nâng cao hiệu quả hoạt động của khu vực KTTT, HTX.

Muốn kết nạp thành viên mới, phải giải được bài toán vốn góp

Một trong những vấn đề đáng chú ý nhất tại hội thảo là khó khăn trong xác định giá trị phần vốn góp khi hợp tác xã tiếp nhận thành viên mới.

Chủ tịch Cao Xuân Thu Vân dẫn ví dụ một hợp tác xã thành lập với 5-7 thành viên, mỗi người góp một triệu đồng. Sau hai hoặc ba năm hoạt động, khi hợp tác xã muốn kết nạp thêm thành viên, câu hỏi đặt ra là một triệu đồng vốn góp ban đầu hiện có giá trị bao nhiêu.

Giá trị đó có thể đã thay đổi do khấu hao máy móc, lợi nhuận tích lũy, tài sản hình thành trong quá trình hoạt động và cả giá trị thương hiệu.

Nếu không xác định được giá trị thực tế của phần vốn góp, hợp tác xã sẽ thiếu cơ sở để thỏa thuận mức góp vốn với thành viên mới. Đây là một trở ngại về tài chính và quản trị, không đơn thuần là vấn đề vận động người dân tham gia.

Chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam phát biểu khai mạc Hội thảo.

Theo bà Cao Xuân Thu Vân, nút thắt này góp phần lý giải vì sao một số hợp tác xã kinh doanh có hiệu quả nhưng số lượng thành viên chính thức vẫn không tăng.

Trong khi chờ giải pháp phù hợp về định giá vốn góp, bà đề xuất đẩy mạnh phát triển thành viên liên kết và nghiên cứu mô hình doanh nghiệp trong hợp tác xã.

Đặc biệt, việc thu hút doanh nghiệp tham gia với tư cách thành viên liên kết được xem là hướng đi giúp gắn kết lợi ích giữa các bên, thay vì chỉ duy trì quan hệ mua bán độc lập.

Bà cũng gợi mở việc thu hút những người có chuyên môn, như nhà khoa học, giáo viên, bác sĩ, tham gia hợp tác xã để bổ sung năng lực quản trị, công nghệ và tổ chức sản xuất.

Số liệu từ các địa phương cho thấy khoảng cách lớn giữa số lượng thành viên chính thức và thành viên liên kết.

Tại Lâm Đồng, theo ông Nguyễn Khải, Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã tỉnh, trong 735 hợp tác xã ngoài khối quỹ tín dụng nhân dân có 125.753 thành viên chính thức nhưng chỉ 4.833 thành viên liên kết. Bình quân mỗi hợp tác xã có 159 thành viên chính thức, song chỉ hơn 6 thành viên liên kết.

Tại Vĩnh Long, Chủ tịch Liên minh HTX tỉnh Thái Phước Lộc cho biết 505 hợp tác xã đang hoạt động có 81.328 thành viên chính thức, trong khi số thành viên liên kết là 4.585 người, gồm 1.324 thành viên góp vốn và 3.261 thành viên không góp vốn.

Ông Thái Phước Lộc, Chủ tịch Liên minh HTX tỉnh Vĩnh Long phát biểu tham luận tại Hội thảo.

Tuy nhiên, một số hợp tác xã đã phát triển theo mô hình có ít thành viên góp vốn nhưng xây dựng được mạng lưới liên kết sản xuất rộng lớn.

Điển hình là Hợp tác xã Sản xuất - Thương mại - Dịch vụ Bình Minh, xã Đắk Wil. Đơn vị này chỉ có 7 thành viên góp vốn nhưng có tới 1.720 thành viên liên kết, tổ chức sản xuất hồ tiêu hữu cơ với 668 nông hộ tham gia các chương trình chứng nhận quốc tế Rainforest Alliance, FSA và Grown For Good.

Đến ngày 15/10/2026, doanh thu của hợp tác xã đạt trên 65 tỷ đồng.

Tương tự, Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp tổng hợp Vườn nhà - Đà Lạt có 7 thành viên chính thức và 225 thành viên liên kết là các hộ nông dân có hợp đồng tiêu thụ sản phẩm.

Mỗi ngày, hợp tác xã tiêu thụ khoảng 3 tấn nông sản tươi, đạt doanh thu 18 tỷ đồng mỗi năm, tạo việc làm thường xuyên cho hơn 40 lao động với thu nhập từ 8-12 triệu đồng/người/tháng.

Những mô hình này cho thấy việc mở rộng quy mô sản xuất, thị trường và khả năng tiêu thụ không nhất thiết phải phụ thuộc hoàn toàn vào số lượng thành viên góp vốn. Mạng lưới thành viên liên kết cũng có thể đóng vai trò quan trọng trong tổ chức vùng nguyên liệu và chuỗi cung ứng.

Thu hút thành viên bằng lợi ích, không chỉ bằng vận động

Bên cạnh những mô hình có kết quả tích cực, hội thảo cũng chỉ ra sự khác biệt giữa quy mô doanh thu và hiệu quả kinh tế.

Hợp tác xã Thanh long sạch Hòa Lê, xã Hàm Thuận, có 22 thành viên chính thức, 30 thành viên liên kết, sở hữu 17 sản phẩm OCOP 3 sao và một sản phẩm OCOP 4 sao.

Dù doanh thu năm 2025 đạt 45 tỷ đồng, lợi nhuận của hợp tác xã chỉ khoảng 400 triệu đồng.

Giám đốc hợp tác xã Nguyễn Hoàng Thư Hương cho biết một trong những khó khăn khi phát triển thành viên là tâm lý hoài nghi của người dân về sự khác biệt giữa mô hình hợp tác xã hiện nay và mô hình trước đây.

Theo ông Nguyễn Khải, muốn thu hút thành viên, hợp tác xã phải chứng minh được lợi ích cụ thể thông qua dịch vụ, thu nhập và cơ chế phân phối minh bạch.

Ông Nguyễn Khải, Chủ tịch Liên minh HTX tỉnh Lâm Đồng phát biểu tham luận tại Hội thảo.

Ông cảnh báo, bộ máy quản trị yếu kém, tài chính thiếu minh bạch và kế hoạch sản xuất không rõ ràng sẽ làm suy giảm niềm tin của người dân.

Ở góc độ liên kết thị trường, ông Mùi Anh Tiến, Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã tỉnh Sơn La, cho rằng nhiều quan hệ giữa hợp tác xã và doanh nghiệp vẫn dừng ở khâu thu mua, chưa mở rộng sang hỗ trợ kỹ thuật, tiêu chuẩn chất lượng, bảo quản và phát triển sản phẩm.

Ông Mùi Anh Tiến, Chủ tịch Liên minh HTX tỉnh Sơn La phát biểu tham luận tại Hội nghị.

Không ít hợp tác xã còn phụ thuộc vào một người mua hoặc một thị trường, khiến khả năng thương lượng hạn chế và dễ bị động khi đối tác thay đổi kế hoạch kinh doanh.

Đối với chuyển đổi số, ông Tiến lưu ý việc đưa sản phẩm lên sàn thương mại điện tử hay lập tài khoản mạng xã hội mới chỉ là bước đầu. Hợp tác xã còn phải quản lý tồn kho, xử lý đơn hàng, tổ chức giao nhận và đánh giá hiệu quả bán hàng.

Tại Thanh Hóa, địa phương có 1.361 hợp tác xã với 252.260 thành viên, ông Nguyễn Đình Tuấn, Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã tỉnh, cho biết số thành viên hiện mới tương đương 12,7% tổng lao động trong các ngành kinh tế và 43% lao động nông nghiệp trên địa bàn.

Phần lớn hợp tác xã vẫn có quy mô nhỏ và siêu nhỏ, một số đơn vị chỉ có từ 5-10 thành viên.

Ông Nguyễn Đình Tuấn, Chủ tịch Liên minh HTX tỉnh Thanh Hoá phát biểu tham luận tại Hội thảo.

Theo ông Tuấn, để phát triển bền vững, cần “chuyển từ vận động theo số lượng sang thu hút bằng hiệu quả hoạt động, lợi ích thiết thực và chất lượng dịch vụ của hợp tác xã”.

Quan điểm này cũng được thể hiện trong thảo luận về cách đo lường hiệu quả hợp tác xã. Thay vì chỉ tập trung vào số lượng đơn vị thành lập mới hoặc doanh thu, cần xem xét khả năng tạo việc làm, nâng thu nhập và cải thiện vị thế kinh tế của thành viên.

Hội thảo góp phần hoàn thiện giải pháp phát triển thành viên, củng cố liên kết và nâng cao hiệu quả hoạt động của HTX.

Kết luận hội thảo, Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã Việt Nam Cao Xuân Thu Vân đề nghị ban chủ nhiệm đề tài tiếp thu đầy đủ ý kiến, tập trung làm rõ những điểm chưa thống nhất giữa quy định pháp luật và thực tiễn hoạt động.

Bà nhấn mạnh nghiên cứu phải có tính khả thi, hướng đến giải quyết những khó khăn cụ thể; việc hỗ trợ hợp tác xã cần có trọng tâm, triển khai đến đâu đánh giá rõ kết quả đến đó.

Từ câu chuyện định giá một triệu đồng vốn góp đến những mô hình liên kết hàng nghìn hộ sản xuất, hội thảo đặt ra vấn đề cốt lõi đối với phát triển kinh tế tập thể. Muốn tăng thành viên, trước hết hợp tác xã phải tạo ra lợi ích đủ rõ ràng, minh bạch và bền vững để người dân, doanh nghiệp lựa chọn tham gia.