Đổi mới tư duy hợp tác xã, tạo động lực nâng tầm giá trị và phát triển bền vững

Đại hội Liên minh Hợp tác xã Việt Nam. Ảnh: Chu Khôi.

Ngày 25/8/2026, tại Hà Nội, Liên minh Hợp tác xã Việt Nam tổ chức Đại hội lần thứ VII, nhiệm kỳ 2026-2031.

Dự Đại hội có ông Nguyễn Hồng Diên, Phó Chủ tịch Quốc hội; GS.TS Nguyễn Thị Doan, nguyên Phó Chủ tịch nước, Chủ tịch Hội Khuyến học Việt Nam; bà Hà Thị Nga, Phó Chủ tịch - Tổng Thư ký Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, cùng lãnh đạo các ban, bộ, ngành Trung ương.

Đại hội cũng có sự tham dự của đại diện các cơ quan ngoại giao, Liên hợp quốc, tổ chức quốc tế, tổ chức hợp tác xã và đối tác phát triển quốc tế. Đặc biệt, 400 đại biểu chính thức, đại diện cho hơn 35.000 hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã, cộng đồng kinh tế tập thể và 7,1 triệu thành viên trên cả nước tham dự Đại hội.

HẠT NHÂN TỔ CHỨC LẠI SẢN XUẤT VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN HIỆN ĐẠI

Phát biểu khai mạc Đại hội, bà Cao Xuân Thu Vân, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã Việt Nam nhấn mạnh trong bối cảnh khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và thị trường quốc tế mở ra nhiều cơ hội mới, Đại hội cần nhận diện các nguồn lực, định hình tương lai của kinh tế tập thể và hợp tác xã Việt Nam.

Bà Cao Xuân Thu Vân: "Hợp tác xã cần giữ vững bản chất". Ảnh: Chu Khôi.

"Hợp tác xã không chỉ là nơi tập hợp người sản xuất mà phải trở thành phương thức giúp người sản xuất nhỏ tiếp cận cơ hội lớn, kết nối tri thức, công nghệ, thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh", bà Vân khẳng định; đồng thời yêu cầu dù công nghệ và thị trường thay đổi, hợp tác xã cần giữ vững bản chất, trong đó thành viên là chủ thể, hợp tác tự nguyện là nền tảng và lợi ích của thành viên là thước đo phát triển.

Ông Võ Văn Hưng, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cho biết đến tháng 4/2026, cả nước có khoảng 23.289 hợp tác xã nông nghiệp; hơn 2.600 hợp tác xã ứng dụng công nghệ cao, 2.573 hợp tác xã là chủ thể OCOP và gần 4.700 hợp tác xã tham gia liên kết chuỗi giá trị.

Thứ trưởng Võ Văn Hưng: "Hợp tác xã nông nghiệp là công cụ hiệu quả để tổ chức lại nền sản xuất nhỏ lẻ". Ảnh: Chu Khôi.

"Hợp tác xã nông nghiệp là công cụ hiệu quả để tổ chức lại nền sản xuất nhỏ lẻ, manh mún theo hướng hàng hóa, hiện đại, gắn với thị trường. Thông qua hợp tác xã, nông dân có thể liên kết sản xuất theo quy trình thống nhất, tiếp cận vật tư với chi phí hợp lý, ứng dụng khoa học công nghệ, nâng cao năng suất, chất lượng và hình thành quy mô sản xuất lớn, đồng thời bảo đảm quyền sử dụng đất", Thứ trưởng Võ Văn Hưng nhận định.

Hiện nay, các hợp tác xã đã từng bước áp dụng VietGAP, GlobalGAP, sản xuất hữu cơ, nông nghiệp tuần hoàn và giảm phát thải khí nhà kính. Đồng thời đang trở thành “hạt nhân chuyển đổi số” ở nông thôn, giúp tập hợp nguồn lực, chia sẻ chi phí đầu tư công nghệ và hỗ trợ nông dân tiếp cận các giải pháp quản trị hiện đại. Khi thị trường carbon nông nghiệp hình thành, hợp tác xã có thể trở thành đầu mối tổ chức sản xuất, đo lường, xác nhận và chia sẻ lợi ích từ tín chỉ carbon cho nông dân.

Nhiều nông sản OCOP của các hợp tác xã trưng bày bên lề Đại hội. Ảnh: Chu Khôi.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, Thứ trưởng Võ Văn Hưng cũng chỉ rõ: khu vực hợp tác xã vẫn hạn chế về quy mô, năng lực quản trị, vốn, hạ tầng và nhân lực chất lượng cao; chuyển đổi số và liên kết chuỗi giá trị chưa đồng đều. Do đó, cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, phát triển hợp tác xã gắn với vùng nguyên liệu và chuỗi giá trị, đồng thời thúc đẩy chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, tăng cường tín dụng, hạ tầng và đào tạo nhân lực.

ĐỔI MỚI HỢP TÁC XÃ ĐỂ NÂNG GIÁ TRỊ NÔNG SẢN

Tại Đại hội hàng chục đại biểu là các hợp tác đã chia sẻ những mô hình, cách làm hiệu quả trong phát triển hợp tác xã, tập trung vào liên kết chuỗi giá trị, xây dựng sản phẩm OCOP, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và mở rộng thị trường.

Ông Đỗ Xuân Trường, Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã tỉnh Ninh Bình, cho biết toàn tỉnh hiện có 1.468 hợp tác xã và quỹ tín dụng nhân dân. Trong đó, có 129 hợp tác xã và 1 tổ hợp tác sở hữu hơn 250 sản phẩm OCOP từ 3 sao trở lên. Một số mô hình tiêu biểu đã kết hợp sản xuất với du lịch, phát triển sản phẩm hữu cơ, xây dựng thương hiệu và phục hồi giống cây bản địa.

Ký kết chương trình phối hợp giữa Liên Minh Hợp tác xã Việt Nam và Hội Chữ thập đỏ Việt Nam. Ảnh: Chu Khôi.

Tại Vĩnh Long, ông Thái Phước Lộc, Chủ tịch Liên minh hợp tác xã tỉnh nhấn mạnh phát triển chuỗi giá trị cung ứng - tiêu thụ là giải pháp chiến lược. Toàn tỉnh có 645 hợp tác xã. Trong nông nghiệp, hơn 107 hợp tác xã đã liên kết sản xuất, tiêu thụ với doanh nghiệp; nhiều đơn vị áp dụng VietGAP, GlobalGAP, truy xuất nguồn gốc và chuyển đổi số. Các chuỗi lúa gạo, cây ăn trái, khoai lang, rau màu, thủy sản và OCOP đang từng bước hình thành.

Chia sẻ về mô hình đã mang lại kết quả trên thực tế, ông Trịnh Văn Cường, Chủ tịch HĐQT kiêm Giám đốc Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp Vĩnh Cường (xã Vĩnh Mỹ, tỉnh Cà Mau), cho biết hợp tác xã đã áp dụng các giải pháp canh tác bền vững như giảm lượng giống gieo sạ, tưới ngập khô xen kẽ, quản lý dịch hại tổng hợp và sử dụng thuốc bảo vệ thực vật sinh học. Qua đó, nông dân giảm 2,5-3 triệu đồng/ha chi phí sản xuất, đồng thời giảm phát thải và nâng cao chất lượng hạt gạo.

Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp Vĩnh Cường được thành lập năm 2016, đến nay đã có 485 thành viên chính thức và hơn 10.000 thành viên liên kết. Giai đoạn 2024-2025, Hợp tác xã đăng ký thực hiện 9.800 ha trong Đề án phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp; trong đó hơn 2.700 ha đạt tiêu chuẩn SRP và 7.000 ha được cấp mã vùng truy xuất nguồn gốc. Năm 2026, diện tích tham gia tiếp tục tăng lên hơn 10.100 ha.

Ông Trịnh Văn Cường, Chủ tịch HĐQT kiêm Giám đốc Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp Vĩnh Cường

Đến từ Thành phố Cần Thơ, bà Nguyễn Kim Thùy, Giám đốc Hợp tác xã Kỳ Như, cho biết hợp tác xã lựa chọn hướng đi là chế biến sâu và xuất khẩu. Đến nay Kỳ Như có 11 sản phẩm OCOP, trong đó 10 sản phẩm đạt 4 sao và 1 sản phẩm đạt 5 sao cấp quốc gia. Sản phẩm thủy sản của Hợp tác xã đã được xuất khẩu sang Hoa Kỳ và Hàn Quốc. Hợp tác xã cũng đầu tư hơn 10,3 tỷ đồng cho nhà xưởng, dây chuyền chế biến, cấp đông, kho lạnh và đóng gói.

Nhiều sản phẩm OCOP của các hợp tác xã được giới thiệu bên lề Đại hội. Ảnh: Chu Khôi.

Ông Phạm Văn Dũng, Chủ tịch HĐQT kiêm Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp, sản xuất và kinh doanh dịch vụ tổng hợp Hồng Xuân ở phường Chũ, tỉnh Bắc Ninh, chia sẻ đơn vị đã đưa vải thiều trở thành sản phẩm OCOP 5 sao nhờ chuẩn hóa quy trình sản xuất, xây dựng vùng nguyên liệu, truy xuất nguồn gốc, đầu tư sơ chế, bảo quản và phát triển thương hiệu. Hợp tác xã  hiện có 5 sản phẩm OCOP, toàn bộ sản phẩm chủ lực được chứng nhận VietGAP, GlobalGAP và có tem truy xuất nguồn gốc.

Là hợp tác xã đã lựa chọn tập trung vào công nghệ cao và chế biến sâu, ông Đào Minh Cường, Giám đốc Hợp tác xã Nho Evergreen Ninh Thuận, cho biết đơn vị đang quản lý hơn 30 ha nho, cung cấp khoảng 900 tấn sản phẩm mỗi năm và phát triển 14 dòng sản phẩm chế biến, trong đó 8 sản phẩm đạt OCOP 3-4 sao.

Chu Khôi