Gỡ nút thắt lúa gạo ĐBSCL để giữ vững sinh kế nông dân

Trong bối cảnh ngành lúa gạo Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) đang chịu nhiều sức ép từ chi phí đầu vào, thị trường xuất khẩu và cạnh tranh quốc tế, những đề xuất chính sách kịp thời được xem là “đòn bẩy” quan trọng để bảo vệ nông dân và giữ nhịp tăng trưởng. Bên lề hội nghị thúc đẩy xuất khẩu gạo năm 2026, phóng viên đã có cuộc trao đổi với ông Trần Quốc Tuấn, Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Vĩnh Long, về các giải pháp gỡ khó cho ngành hàng chiến lược này.

Ông Trần Quốc Tuấn, Giám đốc Sở Công thương tỉnh Vĩnh Long - Ảnh: Văn Kim Khanh

- Thưa ông, ông từng nhắc đến hình ảnh người nông dân thu hoạch lúa trong nỗi lo giá cả và đầu ra. Điều này phản ánh thực trạng gì của ngành lúa gạo hiện nay?

- Ông Trần Quốc Tuấn: Đó là một thực tế rất đáng suy nghĩ. Trong khi chúng ta đang bàn giải pháp ở hội trường thì ngoài đồng, nông dân vẫn đang tất bật thu hoạch nhưng tâm lý lại không yên tâm. Nỗi lo lớn nhất là giá lúa bấp bênh, đầu ra thiếu ổn định.

Có thể nói, đây là thời điểm “nước rút” của vụ Đông Xuân, nếu không có những chính sách kịp thời thì công sức của người nông dân sẽ bị ảnh hưởng đáng kể. Chính vì vậy, việc Chính phủ ban hành các chỉ đạo điều hành vào lúc này mang ý nghĩa rất lớn, không chỉ về kinh tế mà còn là sự sẻ chia với người sản xuất.

- Dù vậy, ông đánh giá thế nào về những chuyển biến tích cực của ngành lúa gạo Vĩnh Long thời gian qua?

- Ông Trần Quốc Tuấn: Điểm đáng ghi nhận là chúng ta đã chuyển từ tư duy sản lượng sang tư duy chất lượng. Dù năm 2025 gặp nhiều bất lợi về thời tiết, năng suất có giảm nhẹ nhưng Vĩnh Long vẫn duy trì sản lượng ổn định.

Quan trọng hơn, cơ cấu giống lúa đã thay đổi rõ rệt. Các giống chất lượng cao, gạo thơm như OM 5451, OM 18, ST24, ST25 chiếm tỷ lệ lớn. Điều này giúp nâng giá trị hạt gạo và đáp ứng tốt hơn yêu cầu của thị trường xuất khẩu.

Bên cạnh đó, mô hình sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp cũng cho thấy hiệu quả rõ ràng khi vừa giảm chi phí, vừa tăng lợi nhuận và bảo vệ môi trường. Đây là hướng đi rất phù hợp trong bối cảnh hiện nay.

Lúa ở ĐBSCL đang thu hoạch rầm rộ - Ảnh: Trung Chánh

- Tuy nhiên, ông cũng đề cập đến nhiều “cơn gió ngược”. Những khó khăn lớn nhất hiện nay là gì?

- Ông Trần Quốc Tuấn: Hiện nay, ngành lúa gạo đang chịu áp lực từ nhiều phía.

Trước hết là chi phí logistics tăng mạnh do giá nhiên liệu biến động, kéo theo chi phí vận chuyển tăng cao. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận của doanh nghiệp và giá thu mua lúa.

Tiếp đến là giá vật tư nông nghiệp như phân bón, thuốc bảo vệ thực vật tăng đáng kể, khiến chi phí sản xuất của nông dân bị đội lên.

Một vấn đề rất đáng lo nữa là tín dụng. Lãi suất vay tăng cao, trong khi hạn mức tín dụng bị siết chặt, khiến doanh nghiệp gặp khó trong việc thu mua lúa cho nông dân.

Ngoài ra, thị trường xuất khẩu cũng đang có dấu hiệu chững lại. Một số quốc gia nhập khẩu lớn điều chỉnh chính sách, khiến sản lượng xuất khẩu giảm, tạo áp lực lên toàn bộ chuỗi giá trị.

Xăng dầu tăng cao trong khi lúa gạo không tăng giá - Ảnh: Lê Sơn

- Trước những khó khăn đó, ông đề xuất những giải pháp nào để tháo gỡ?

- Ông Trần Quốc Tuấn: Chúng tôi đề xuất một số giải pháp mang tính cấp bách và dài hạn.

Trước hết, cần có chính sách thu mua tạm trữ lúa gạo đủ mạnh để ổn định thị trường trong thời điểm thu hoạch rộ. Đây là “phao cứu sinh” giúp giữ giá lúa, tránh tình trạng rớt giá.

Thứ hai, cần hỗ trợ tín dụng cho doanh nghiệp thu mua, bao gồm lãi suất ưu đãi và mở rộng hạn mức vay. Khi doanh nghiệp có nguồn lực tài chính, họ mới có thể thu mua kịp thời cho nông dân.

Thứ ba là mở rộng thị trường xuất khẩu. Chúng ta không thể phụ thuộc vào một vài thị trường truyền thống mà cần đẩy mạnh xúc tiến thương mại, tìm kiếm thị trường mới.

Thứ tư là tăng cường kết nối tiêu thụ trong nước, đưa gạo chất lượng cao vào hệ thống phân phối hiện đại, từ đó nâng cao giá trị sản phẩm.

Cuối cùng, cần có giải pháp kiểm soát hợp lý gạo nhập khẩu giá rẻ, đảm bảo cạnh tranh công bằng cho gạo trong nước.

Lúa chất lượng cao ở Viện Lúa ĐBSCL - Ảnh: Văn Kim Khanh

- Về phía địa phương, Vĩnh Long đã triển khai những biện pháp cụ thể nào?

- Ông Trần Quốc Tuấn: Chúng tôi đã chủ động vào cuộc rất sớm. Lực lượng quản lý thị trường được tăng cường kiểm tra, giám sát hoạt động thu mua lúa gạo.

Đồng thời, Sở cũng làm việc trực tiếp với các doanh nghiệp, hợp tác xã và thương lái để nắm tình hình và yêu cầu có cam kết cụ thể trong thu mua.

Quan điểm của chúng tôi là phải bảo vệ quyền lợi chính đáng của nông dân, không để xảy ra tình trạng ép giá hay trục lợi trong thời điểm nhạy cảm này.

- Theo ông, đâu là hướng đi căn cơ để ngành lúa gạo ĐBSCL phát triển bền vững?

- Ông Trần Quốc Tuấn: Về lâu dài, chúng ta phải xây dựng một hệ sinh thái lúa gạo bền vững.

Trong đó, nông dân là trung tâm, doanh nghiệp đóng vai trò dẫn dắt thị trường, còn Nhà nước tạo khung chính sách và đầu tư hạ tầng.

Sản xuất phải hướng đến chất lượng cao, thân thiện môi trường và đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế. Đồng thời, cần xây dựng thương hiệu gạo Việt Nam đủ mạnh để cạnh tranh trên thị trường toàn cầu.

- Ông có thông điệp gì muốn gửi đến các bên liên quan trong chuỗi giá trị lúa gạo?

- Ông Trần Quốc Tuấn: Tôi cho rằng mỗi hạt gạo không chỉ là sản phẩm nông nghiệp mà còn là kết tinh của công sức, văn hóa và niềm hy vọng của người nông dân.

Do đó, cần có sự chung tay của tất cả các bên – từ cơ quan quản lý, doanh nghiệp đến người dân – để xây dựng ngành lúa gạo phát triển bền vững.

Khi đó, không chỉ doanh nghiệp có lợi nhuận, Nhà nước có nguồn thu mà quan trọng nhất là nông dân có được thu nhập ổn định và nụ cười trên cánh đồng.

Văn Kim Khanh