Gỡ 'điểm nghẽn' để nông nghiệp thông minh tạo đột phá

Tiến sĩ Trần Văn Tùng, Chủ tịch VASTI nhấn mạnh, ứng dụng công nghệ cao là yếu tố then chốt giúp nâng cao năng suất, chất lượng và năng lực cạnh tranh

Tiến sĩ Trần Văn Tùng, Chủ tịch Hội Thông tin Khoa học và Công nghệ Việt Nam (VASTI) nhấn mạnh tại hội thảo “Nông nghiệp thông minh” ngày 17/4 do Tạp chí Một Thế giới tổ chức, việc chuyển đổi sang nông nghiệp thông minh không còn là xu hướng mà đã trở thành yêu cầu cấp thiết. Theo ông, ứng dụng công nghệ cao là yếu tố then chốt giúp nâng cao năng suất, chất lượng và năng lực cạnh tranh của nông sản Việt Nam trong bối cảnh hội nhập.

Các chuyên gia nhận định, chuyển đổi từ tư duy sản xuất sang tư duy kinh tế nông nghiệp, kết hợp quản trị dựa trên công nghệ, là chìa khóa để nâng cao giá trị gia tăng và đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường quốc tế. Tuy nhiên, ngành nông nghiệp hiện vẫn đối mặt nhiều thách thức như biến đổi khí hậu, sản xuất manh mún và mức độ ứng dụng khoa học công nghệ còn hạn chế.

Ông Đặng Duy Hiển, Phó Cục trưởng Cục Chuyển đổi số (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cho rằng mục tiêu kép vừa đảm bảo an ninh lương thực, vừa phát triển bền vững đòi hỏi phải đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trên toàn bộ chuỗi giá trị nông sản. “Phải đột phá đưa công nghệ vào tất cả các khâu, từ sản xuất đến chế biến, phân phối, nhằm nâng cao hiệu quả và sức cạnh tranh”, ông Hiển nhấn mạnh.

Ở góc độ triển khai, ông Doãn Văn Chiến, Phó Giám đốc phụ trách Trung tâm Khuyến nông Quốc gia vùng Đồng bằng sông Cửu Long, cho biết khoa học công nghệ hiện đóng góp khoảng 30% giá trị gia tăng của toàn ngành, đồng thời giúp nâng hiệu quả sản xuất từ 30–35% so với phương thức truyền thống. Trung tâm Khuyến nông Quốc gia cũng đang triển khai chương trình thúc đẩy sản xuất thông minh, chuyển đổi số và ứng dụng IoT giai đoạn 2026–2027, hướng tới hình thành hệ sinh thái nông nghiệp hiện đại, hiệu quả và bền vững.

Trong bối cảnh cả nước triển khai Nghị quyết 57, nông nghiệp thông minh được xác định là động lực tăng trưởng mới. Ông Trần Xuân Đích, Phó Cục trưởng Cục Khởi nghiệp và Doanh nghiệp công nghệ (Bộ Khoa học và Công nghệ), cho rằng ứng dụng công nghệ cao là giải pháp căn cơ để đảm bảo phát triển dài hạn. Mục tiêu đến năm 2030, các đơn vị sản xuất phải ứng dụng triệt để khoa học công nghệ, hướng tới chuẩn mực nông nghiệp thông minh.

Thiết bị không người lái đã trở nên quen thuộc đối với ngành nông nghiệp Việt Nam trong các mô hình nông nghiệp thông minh bền vững

Dù tiềm năng lớn, quá trình phát triển nông nghiệp thông minh vẫn đối mặt nhiều rào cản. Chi phí đầu tư hạ tầng và công nghệ cao thường vượt quá khả năng của phần lớn nông hộ và hợp tác xã. Thị trường tiêu thụ thiếu ổn định cũng khiến người sản xuất e ngại mở rộng quy mô. Bên cạnh đó, trình độ tiếp cận công nghệ của một bộ phận nông dân còn hạn chế, khiến việc chuyển giao kỹ thuật gặp khó khăn và thiếu đồng bộ.

Trong bối cảnh đó, vai trò của hệ thống tài chính – ngân hàng trở nên đặc biệt quan trọng. Bà Trương Thị Ánh Tuyết, Phó Trưởng Văn phòng đại diện Agribank khu vực miền Nam, cho biết Agribank đang ưu tiên tín dụng cho các mô hình nông nghiệp thông minh và phát triển bền vững. Nguồn vốn này đã góp phần hình thành nhiều mô hình sản xuất quy mô lớn ứng dụng công nghệ hiện đại như drone tưới tiêu, hệ thống cảm biến môi trường.

Trong thời gian tới, Agribank sẽ tiếp tục tập trung nguồn vốn cho nông nghiệp công nghệ cao và kinh tế tuần hoàn, đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý, đơn giản hóa thủ tục và linh hoạt phương thức cho vay theo mùa vụ nhằm hỗ trợ người dân và doanh nghiệp tiếp cận vốn hiệu quả hơn.

Ở cấp độ địa phương, TP.HCM đang định vị vai trò trung tâm đổi mới sáng tạo trong nông nghiệp công nghệ cao. Ông Bùi Minh Thạnh, Phó Chủ tịch UBND TP.HCM, cho biết thành phố sẽ phát triển các trung tâm nghiên cứu, thử nghiệm và chuyển giao công nghệ nông nghiệp hiện đại, đồng thời tạo môi trường thuận lợi để thu hút doanh nghiệp đầu tư.

Thành phố cũng thúc đẩy liên kết “bốn nhà” gồm Nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp và nông dân nhằm hình thành hệ sinh thái nông nghiệp thông minh đồng bộ, hiệu quả. Việc kết nối này được xem là yếu tố then chốt để đưa các sáng kiến khoa học – công nghệ vào thực tiễn sản xuất.

Các chuyên gia cho rằng để tạo đột phá, cần có giải pháp tổng thể từ hoàn thiện thể chế đến phát triển hạ tầng và nguồn lực. Trong đó, việc xây dựng các quỹ hỗ trợ đổi mới sáng tạo, đặc biệt là quỹ phát triển trí tuệ nhân tạo (AI) cho nông nghiệp, sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy ứng dụng công nghệ.

Đồng thời, cần tăng cường chia sẻ dữ liệu, hỗ trợ kỹ thuật và đào tạo kỹ năng số cho nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp. Việc hình thành hệ sinh thái mở, nơi các chủ thể cùng chia sẻ nguồn lực và tri thức, sẽ quyết định tốc độ chuyển đổi của ngành.

Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, nông nghiệp thông minh được kỳ vọng trở thành động lực tăng trưởng mới của Việt Nam. Tuy nhiên, để hiện thực hóa kỳ vọng này, việc tháo gỡ đồng bộ các “điểm nghẽn” về vốn, công nghệ và cơ chế chính sách sẽ là yếu tố mang tính quyết định trong giai đoạn tới.

Ngọc Hậu