Việt Nam 'chốt' hàng loạt cam kết kinh tế tỷ đô với Trung Quốc

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tập Cận Bình chứng kiến lễ ký các văn kiện hợp tác giữa hai nước - Ảnh: TTXVN

Chuyến thăm cấp Nhà nước của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm diễn ra ngay sau khi Việt Nam hoàn tất kiện toàn bộ máy lãnh đạo Nhà nước nhiệm kỳ mới, chuyến thăm được hai bên xác định là hoạt động đối ngoại quan trọng nhất trong năm 2026, trong bối cảnh cả Việt Nam và Trung Quốc đều bước vào chu kỳ phát triển mới với các mục tiêu chiến lược đến năm 2030 và tầm nhìn 2045.

Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung, người trực tiếp tháp tùng và trả lời phỏng vấn tổng kết sau chuyến thăm, mô tả kết quả là "đặc biệt quan trọng, rất phong phú và mang tầm chiến lược sâu sắc".

Đường sắt: Dự án hạ tầng có thể thay đổi bản đồ logistics Việt Nam

Trong tất cả các nội dung kinh tế được thống nhất, hợp tác đường sắt nổi lên là ưu tiên hạ tầng số một, với cam kết từ cả hai phía về việc "sớm khởi công xây dựng công trình đường sắt" kết nối hai nước.

Hai nhà lãnh đạo đã nhất trí thúc đẩy nhanh ba dự án tuyến đường sắt khổ tiêu chuẩn nối Việt Nam với Trung Quốc. Đây là một bước đi có thể tái cấu trúc toàn bộ hệ thống logistics xuất nhập khẩu của Việt Nam trong thập kỷ tới. Hiện nay, phần lớn hàng hóa thương mại song phương vẫn phụ thuộc vào đường bộ và cửa khẩu đường bộ, vốn có năng lực thông quan hạn chế và dễ ùn tắc vào mùa cao điểm.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm trao đổi với lãnh đạo doanh nghiệp đường sắt Trung Quốc trên tàu cao tốc đi Nam Ninh ngày 16/4 .

Đường sắt khổ tiêu chuẩn, nếu hoàn thành, sẽ rút ngắn đáng kể thời gian và chi phí vận chuyển hàng hóa giữa các trung tâm sản xuất phía Bắc Việt Nam với thị trường Trung Quốc và xa hơn là tuyến đường sắt xuyên lục địa nối châu Á - châu Âu. Đây là lý do tại sao, trong tuyên bố sau chuyến thăm, Bộ trưởng Lê Hoài Trung nhấn mạnh đường sắt là một trong những "dự án trọng điểm sẽ được ưu tiên triển khai nhanh chóng" cùng với đường bộ cao tốc, logistics và cửa khẩu thông minh.

Thương mại và đầu tư: Chuyển từ mất cân bằng sang liên kết chuỗi

Mất cân bằng thương mại là bài toán cơ cấu tồn tại nhiều năm trong quan hệ kinh tế Việt - Trung. Chuyến thăm lần này ghi nhận nỗ lực của Việt Nam trong việc đẩy vấn đề này lên bàn đàm phán cấp cao nhất.

Phía Việt Nam đề nghị Trung Quốc mở cửa tối đa cho hàng xuất khẩu Việt Nam, đồng thời thúc đẩy hợp tác để hình thành chuỗi sản xuất và chuỗi cung ứng hoàn chỉnh tại Việt Nam, bao gồm việc Trung Quốc chuyển giao công nghệ, phát triển công nghiệp phụ trợ và khuyến khích doanh nghiệp Trung Quốc đầu tư vào Việt Nam. Phía Trung Quốc cũng chính thức hoan nghênh hàng hóa chất lượng cao của Việt Nam xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc.

Đây là sự dịch chuyển quan trọng về tư duy chính sách. Thay vì chỉ quản lý luồng thương mại song phương, hai bên hướng tới tích hợp kinh tế sâu hơn, trong đó Việt Nam không chỉ là thị trường tiêu thụ hàng Trung Quốc hay điểm trung chuyển, mà là mắt xích sản xuất có giá trị trong chuỗi cung ứng khu vực. Kết nối thương mại sẽ đi kèm với kết nối hạ tầng, logistics và thị trường, nhằm thiết lập một mô hình liên kết hoàn chỉnh hơn so với giao thương đơn thuần trước đây.

AI và công nghệ: Trọng tâm mới bắt đầu từ Nam Ninh

Một điểm nhấn đặc biệt trong chuyến thăm lần này là chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đến Trung tâm Hợp tác Đổi mới Trí tuệ Nhân tạo Trung Quốc - ASEAN tại Nam Ninh (Quảng Tây).

Trung tâm này, đi vào vận hành giai đoạn 1 từ tháng 6/2025 với quy mô khoảng 19.000m² trong tổng diện tích phát triển gần 7,78km², được định vị là nền tảng hợp tác khu vực tích hợp nhiều chức năng: từ R&D, chuyển giao công nghệ, ươm tạo doanh nghiệp đến đào tạo nhân lực AI. Tính đến cuối năm 2025, đã có 51 dự án tại Trung Quốc và 16 dự án tại các nước ASEAN được ký kết trong khuôn khổ này.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm trải nghiệm sản phẩm ứng dụng trí tuệ nhân tạo - Ảnh: TTXVN

Đáng chú ý, Việt Nam được đánh giá là một trong những đối tác quan trọng và giàu tiềm năng nhất của trung tâm trong khối ASEAN. Nhận định này hoàn toàn có cơ sở khi định hướng phát triển kinh tế số và chuyển đổi số quốc gia của Việt Nam tương đồng cao với chiến lược ứng dụng AI của trung tâm trong các lĩnh vực nông nghiệp, y tế, du lịch, giáo dục, tài chính và logistics.

Không phải ngẫu nhiên mà tháng 11/2025, Hà Nội và Quảng Tây đã ký Bản ghi nhớ về việc xây dựng Trung tâm Hợp tác Ứng dụng Trí tuệ Nhân tạo Việt Nam - Trung Quốc. Chuyến thăm lần này của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới trung tâm AI tại Nam Ninh là tín hiệu rõ ràng rằng hợp tác công nghệ, không chỉ thương mại hay hạ tầng, sẽ là trọng tâm của quan hệ kinh tế Việt - Trung trong giai đoạn tới.

Du lịch, năng lượng và giáo dục: Ba lĩnh vực "ăn ngay"

Bên cạnh các cam kết dài hạn, chuyến thăm cũng tạo ra những kết quả có thể triển khai trong thời gian ngắn hơn.

Về du lịch, hai bên chính thức khởi động "Năm Hợp tác Du lịch Việt Nam - Trung Quốc 2026-2027", kèm theo đề xuất của Việt Nam về việc nghiên cứu miễn thị thực cho du khách đi theo đoàn tại các điểm đến nhất định. Chính sách này, nếu được hiện thực hóa, sẽ tạo cú hích đáng kể cho ngành du lịch và hàng không hai chiều.

Về năng lượng, hai bên nhất trí xây dựng cơ chế hợp tác đảm bảo cung ứng năng lượng chiến lược. Đây là yếu tố then chốt phục vụ nhu cầu công nghiệp hóa của Việt Nam trong bối cảnh nhu cầu điện tăng mạnh.

Về giáo dục và nhân lực, Trung Quốc cam kết tăng học bổng cho sinh viên Việt Nam và thúc đẩy hợp tác giữa các trường đại học hàng đầu hai nước. Thỏa thuận này tạo nền tảng quan trọng cho việc đào tạo nguồn nhân lực phục vụ chính các dự án hợp tác kinh tế, công nghệ được ký kết trong chuyến thăm này.

Theo Bộ trưởng Lê Hoài Trung, ngay sau chuyến thăm, các bộ, ngành và địa phương Việt Nam sẽ triển khai kế hoạch hành động cụ thể để hiện thực hóa các thỏa thuận cấp cao. Ưu tiên trước mắt tập trung vào ba nhóm: thúc đẩy nhanh các dự án hạ tầng trọng điểm, đặc biệt là đường sắt và cửa khẩu thông minh; tạo điều kiện thông quan cho hàng xuất khẩu hai chiều; và triển khai các chương trình hợp tác trong khoa học công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực.

Phía Trung Quốc cũng được ghi nhận là "sẵn sàng xây dựng các kế hoạch và biện pháp cụ thể" để phối hợp triển khai. Cam kết này rất quan trọng, bởi khoảng cách giữa văn kiện ký kết và thực thi thực tế vẫn luôn là thách thức lớn nhất trong các thỏa thuận hợp tác song phương.

Hướng đi đã được vạch ra. Năng lực thực thi sẽ quyết định giá trị thực sự của chuyến thăm lịch sử này.

Chuyến thăm cấp Nhà nước của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Phu nhân Ngô Phương Ly diễn ra từ ngày 14-17/4/2026, kết thúc bằng hành trình về nước qua tuyến đường sắt Nam Ninh Đông - Đồng Đăng (Lạng Sơn).

T.V