Gỡ 'điểm nghẽn' cho nông nghiệp phát triển

ĐBP - Điện Biên có nhiều lợi thế để phát triển nông nghiệp hàng hóa. Đất đai rộng, khí hậu đa dạng, nhiều sản phẩm đặc trưng như lúa gạo, cà phê Arabica, mắc ca, dứa… đều có chỗ đứng trên thị trường. Những năm gần đây, cùng với quá trình tái cơ cấu ngành nông nghiệp, nhiều vùng nguyên liệu tập trung từng bước được hình thành, tạo nền tảng để nâng cao giá trị nông sản. Tuy nhiên, tiềm năng vẫn chưa được khai thác tương xứng. Để nông nghiệp thực sự trở thành động lực phát triển kinh tế, điều quan trọng nhất hiện nay là tháo gỡ những "điểm nghẽn" đang cản trở quá trình chuyển đổi từ sản xuất nhỏ lẻ sang sản xuất hàng hóa quy mô lớn.

Lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường cùng chính quyền địa phương và Công ty Cổ phần cà phê Detech - một trong những doanh nghiệp xuất khẩu cà phê lớn nhất Việt Nam khảo sát thực địa xây dựng Nhà máy chế biến sâu cà phê tại bản Na Luông, xã Mường Ảng. Ảnh: Văn Quyết

Nghị quyết số 11-NQ/TU của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh về phát triển nông, lâm nghiệp gắn với công nghiệp chế biến giai đoạn 2025 - 2030, định hướng đến năm 2050 đã xác định rõ hướng đi cho ngành nông nghiệp. Mục tiêu đến năm 2030 là hình thành khoảng 70.000ha vùng sản xuất hàng hóa tập trung, gồm 40.000ha mắc ca, trên 20.000ha cà phê, 3.000ha cây ăn quả và 6.500ha rau màu. Đồng thời, phấn đấu có 25% số xã xây dựng được vùng sản xuất hàng hóa tập trung từ 2.000ha trở lên, đưa Điện Biên trở thành địa phương có diện tích mắc ca lớn nhất cả nước và vùng cà phê Arabica lớn thứ hai cả nước. Đây là mục tiêu lớn, thể hiện tầm nhìn chiến lược và khát vọng nâng tầm nông nghiệp của tỉnh.

Thực tế cho thấy, Điện Biên đã có nền tảng quan trọng để hiện thực hóa mục tiêu đó. Toàn tỉnh hiện có khoảng 10.860ha cà phê, gần 13.860ha mắc ca, trên 27.600ha lúa và hơn 1.100ha dứa. Các vùng nguyên liệu chủ lực đang tiếp tục được mở rộng. Đây là điều kiện thuận lợi để phát triển công nghiệp chế biến, xây dựng thương hiệu và nâng cao giá trị gia tăng cho nông sản.

Song, khoảng cách giữa tiềm năng và kết quả vẫn còn khá lớn. "Điểm nghẽn" đầu tiên là quy mô sản xuất còn nhỏ lẻ, manh mún. Nhiều vùng sản xuất chưa đủ diện tích để tạo nguồn nguyên liệu ổn định cho doanh nghiệp chế biến. Việc tích tụ đất còn chậm, khiến chi phí sản xuất cao, khó áp dụng cơ giới hóa và khoa học công nghệ.

Một hạn chế khác là liên kết giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp chưa thực sự bền vững. Không ít nơi vẫn tồn tại tình trạng sản xuất theo phong trào, thiếu hợp đồng bao tiêu, thiếu sự gắn kết giữa sản xuất với thị trường. Khi giá nông sản biến động, cả người dân và doanh nghiệp đều gặp khó khăn. Giá trị gia tăng vì thế chưa tương xứng với tiềm năng của địa phương.

Bên cạnh đó, năng lực của doanh nghiệp và hợp tác xã còn hạn chế. Công nghiệp chế biến chưa phát triển tương xứng với quy mô vùng nguyên liệu. Hệ thống bảo quản, sơ chế sau thu hoạch còn thiếu và yếu, làm gia tăng tổn thất, giảm chất lượng nông sản. Việc ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số trong quản lý vùng trồng, truy xuất nguồn gốc, dự báo thị trường còn chưa đồng bộ. Đây đều là những yếu tố làm giảm sức cạnh tranh của nông sản Điện Biên.

Cà phê Arabica là một trong những cây trồng chủ lực của xã Mường Ảng. Ảnh: Quang Long

Muốn đạt mục tiêu Nghị quyết 11 đề ra, trước hết phải tháo gỡ các "điểm nghẽn" này. Trọng tâm là chuyển mạnh từ sản xuất nhỏ lẻ sang sản xuất hàng hóa tập trung. Phát triển các vùng nguyên liệu quy mô lớn phải gắn với doanh nghiệp và nhu cầu thị trường, thay vì phát triển theo khả năng của từng hộ sản xuất. Chỉ khi hình thành được chuỗi liên kết chặt chẽ từ sản xuất đến chế biến và tiêu thụ, nông sản mới có đầu ra ổn định và giá trị được nâng lên.

Cùng với đó, cần tạo môi trường thuận lợi để thu hút doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp. Ưu tiên xây dựng các nhà máy chế biến cà phê, mắc ca, phát triển chăn nuôi tập trung, hoàn thiện hệ thống bảo quản và sơ chế sau thu hoạch. Khi công nghiệp chế biến phát triển, giá trị nông sản sẽ không chỉ dừng ở nguyên liệu thô mà còn được nâng lên thông qua các sản phẩm chế biến sâu, đáp ứng yêu cầu của thị trường trong nước và xuất khẩu.

Một nhiệm vụ quan trọng khác là đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số. Việc xây dựng cơ sở dữ liệu về vùng trồng, đất đai, sản lượng sẽ giúp công tác quy hoạch, quản lý và thu hút đầu tư hiệu quả hơn. Đồng thời, ứng dụng công nghệ số trong truy xuất nguồn gốc, quản lý chất lượng và kết nối thị trường sẽ góp phần nâng cao tính minh bạch, tăng sức cạnh tranh cho nông sản Điện Biên.

Lãnh đạo xã Búng Lao kiểm tra diện tích mắc ca trồng mới năm 2026. Ảnh: Văn Quyết

Nghị quyết 11 đã mở ra một hướng phát triển mới cho nông nghiệp Điện Biên. Con đường phía trước còn nhiều khó khăn, nhưng nếu những "điểm nghẽn" về quy mô sản xuất, liên kết chuỗi, công nghiệp chế biến và chuyển đổi số được tháo gỡ quyết liệt, đồng bộ, thì lợi thế sẽ được chuyển hóa thành giá trị thực, giúp nông dân làm giàu trên đồng đất quê hương.

Tùng Lĩnh