Giữ hồn văn hóa, tạo sinh kế bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số

Lãnh đạo tỉnh Quảng Ngãi tham quan gian hàng sản phẩm nghề truyền thống của đồng bào DTTS. Ảnh N.C

 Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Quảng Ngãi khóa I, nhiệm kỳ 2025-2030 vừa ban hành Nghị quyết số 09-NQ/TU về lãnh đạo thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026-2030, với mục tiêu xây dựng nông thôn hiện đại, giàu đẹp, đậm đà bản sắc và nâng cao toàn diện đời sống nhân dân.

Thu hẹp khoảng cách phát triển

Theo Nghị quyết, giai đoạn 2021-2025, việc triển khai các Chương trình mục tiêu quốc gia trên địa bàn tỉnh đạt nhiều kết quả quan trọng. Diện mạo nông thôn có nhiều khởi sắc, hệ thống kết cấu hạ tầng được đầu tư, tăng cường kết nối giữa các vùng. Công tác giảm nghèo đạt kết quả tích cực, góp phần thu hẹp khoảng cách phát triển.

Đến năm 2025, tỉ lệ hộ nghèo của tỉnh còn 2,5% (giảm 10,22 điểm phần trăm, bình quân 2,04 điểm phần trăm/năm), thu nhập bình quân đầu người đạt 52,5 triệu đồng/người/năm (tăng 50,1% so với năm 2020, bình quân 8,5%/năm).

Các lĩnh vực y tế, giáo dục, văn hóa tiếp tục được quan tâm; đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số, được cải thiện rõ rệt. Hệ thống chính trị cơ sở được củng cố, quốc phòng, an ninh và trật tự an toàn xã hội được giữ vững.

Tuy nhiên, việc triển khai các chương trình vẫn còn một số hạn chế. Cơ chế phối hợp, điều phối và lồng ghép nguồn lực giữa các chương trình chưa đồng bộ; một số dự án, tiểu dự án triển khai chậm; tỷ lệ giải ngân vốn sự nghiệp còn thấp. Năng lực chuyên môn của một bộ phận cán bộ cơ sở còn hạn chế, trong khi một bộ phận người dân vẫn còn tư tưởng trông chờ, ỷ lại vào sự hỗ trợ của Nhà nước.

Giữ gìn bản sắc văn hóa song hành với xây dựng nông thôn mới ở vùng cao Quảng Ngãi. Ảnh Vương Quốc

Trong bối cảnh ba Chương trình mục tiêu quốc gia được tích hợp theo Nghị quyết số 257/2025/QH15 của Quốc hội, đồng thời tỉnh có những thay đổi về địa giới hành chính và mô hình quản trị, Tỉnh ủy Quảng Ngãi xác định việc ban hành Nghị quyết mới là yêu cầu cần thiết nhằm tạo chuyển biến mạnh mẽ trong xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo và phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi.

Cơ bản không còn hộ nghèo vào năm 2030

Nghị quyết xác định thực hiện Chương trình là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, xuyên suốt của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Trong đó, phát triển kinh tế nông thôn được xác định là nền tảng, gắn xây dựng nông thôn mới với quá trình đô thị hóa; ưu tiên nguồn lực cho các xã, thôn đặc biệt khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, an toàn khu, biên giới và hải đảo.

Mục tiêu đặt ra là xây dựng nông thôn mới hiện đại, giàu đẹp, bền vững, đậm đà bản sắc; phát triển toàn diện vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; thực hiện giảm nghèo đa chiều, bao trùm, bền vững; phát triển kinh tế nông thôn theo hướng xanh, tuần hoàn, sinh thái, gắn với cơ cấu lại ngành nông nghiệp.

Quảng Ngãi chủ trương bảo tồn văn hóa gắn với phát triển du lịch cộng đồng

Đặc biệt, tỉnh đặt mục tiêu đến năm 2030 phấn đấu cơ bản không còn hộ nghèo; thu nhập bình quân của người dân nông thôn tăng gấp 2,5 - 3 lần so với năm 2020; thu nhập bình quân của người dân tộc thiểu số đạt bằng một nửa mức bình quân chung của cả nước.

Cùng với đó, trên 65% số xã đạt chuẩn nông thôn mới, trong đó khoảng 2% số xã được công nhận đạt chuẩn nông thôn mới hiện đại; trên 70% dân số nông thôn sử dụng nước sạch đáp ứng quy chuẩn. Tỉnh cũng đặt mục tiêu 100% hộ dân tộc thiểu số đủ đất ở, đất sản xuất theo định mức; vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi cơ bản không còn xã, thôn đặc biệt khó khăn.

Gắn phát triển kinh tế với bảo tồn văn hóa

Một trong những điểm nhấn của Nghị quyết là phát triển văn hóa - xã hội, nâng cao đời sống tinh thần cho nhân dân gắn với xây dựng nông thôn mới và giảm nghèo bền vững.

Tỉnh sẽ chú trọng phục hồi, bảo tồn các loại hình nghệ thuật truyền thống có nguy cơ mai một; triển khai hiệu quả Đề án bảo tồn và phát huy giá trị nghề truyền thống của các dân tộc thiểu số tại chỗ trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2026 - 2030.

Nghề dệt thổ cẩm góp phần bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc tại địa phương

Các nghề truyền thống như dệt, đan lát, làm rượu cần, rèn… sẽ được khôi phục, lưu giữ bí quyết nghề nghiệp, phát huy giá trị văn hóa và từng bước phát triển thành hàng hóa. Giá trị di sản văn hóa các dân tộc thiểu số được gắn với phát triển du lịch nông thôn, qua đó vừa tạo sinh kế, vừa góp phần bảo tồn bản sắc văn hóa.

Nghị quyết cũng yêu cầu nâng cao chất lượng giáo dục, y tế ở vùng nông thôn, miền núi, biên giới, hải đảo; quan tâm chăm sóc các đối tượng yếu thế, trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, người khuyết tật và người cao tuổi.

Đồng thời, đẩy mạnh tuyên truyền xây dựng nếp sống văn hóa ở nông thôn, hạn chế tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Quảng Ngãi sẽ ưu tiên xây dựng thương hiệu, mở rộng thị trường, phát triển sản phẩm OCOP gắn với lợi thế từng địa phương

Để tạo động lực phát triển, Quảng Ngãi sẽ ưu tiên đầu tư hạ tầng thiết yếu như giao thông, điện, nước sinh hoạt, viễn thông; đẩy mạnh chuyển đổi số, hướng tới xây dựng nông thôn thông minh, hiện đại.

Cùng với đó là phát triển nông nghiệp sinh thái, hữu cơ, sản xuất giảm phát thải, xây dựng thương hiệu, mở rộng thị trường và phát triển sản phẩm OCOP phù hợp với lợi thế từng địa phương.

Nghị quyết nhấn mạnh việc đổi mới phương thức hỗ trợ sinh kế, chuyển dần từ hỗ trợ trực tiếp sang hỗ trợ có điều kiện, hỗ trợ vay vốn ưu đãi có đối ứng và có hoàn trả. Qua đó khơi dậy tinh thần tự lực, tự cường, ý chí vươn lên thoát nghèo bền vững, làm giàu chính đáng, từng bước khắc phục tư tưởng trông chờ, ỷ lại.

Tỉnh ủy Quảng Ngãi yêu cầu các cấp ủy, tổ chức đảng cụ thể hóa Nghị quyết thành chương trình, kế hoạch phù hợp với thực tiễn; xác định rõ lộ trình, chỉ tiêu, nhiệm vụ và trách nhiệm của từng tổ chức, cá nhân. Kết quả thực hiện Chương trình được xác định là một trong những tiêu chí quan trọng để đánh giá, xếp loại tổ chức đảng, đảng viên và cán bộ lãnh đạo, quản lý.

Với cách tiếp cận lấy người dân làm trung tâm, phát triển kinh tế gắn với văn hóa, môi trường và an sinh xã hội, Nghị quyết số 09-NQ/TU hướng tới tạo chuyển biến thực chất, bền vững tại khu vực nông thôn, miền núi; góp phần thu hẹp chênh lệch phát triển, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.

NHƯ ĐỒNG