Giáp phản ứng đã thay đổi xe tăng Liên Xô - Nga như thế nào?

Từ cuối thời Chiến tranh Lạnh, các kỹ sư Liên Xô nhận ra một vấn đề: vũ khí chống tăng bộ binh ngày càng mạnh, trong khi việc chỉ tăng độ dày giáp thép sẽ khiến xe tăng nặng hơn, chậm hơn và khó vận hành. Giải pháp là phát triển giáp phản ứng nổ, thường được gọi là ERA.

Ý tưởng cơ bản khá đặc biệt. Các module ERA chứa vật liệu nổ được đặt giữa những tấm kim loại và gắn bên ngoài thân hoặc tháp pháo.

Khi bị một số loại đạn chống tăng tác động, module phát nổ theo cơ chế được thiết kế để làm suy giảm hiệu quả của luồng xuyên hoặc phá vỡ khả năng xuyên phá của đầu đạn. Nói đơn giản, thay vì chỉ "chịu đòn" bằng thép, xe tăng sử dụng một lớp bảo vệ chủ động phản ứng ngay khi bị tấn công.

Một trong những hệ thống nổi tiếng nhất là Kontakt-1, xuất hiện trên nhiều xe tăng Liên Xô từ những năm 1980. Sau đó, Nga phát triển Kontakt-5 và tiếp tục đưa các thế hệ ERA mới như Relikt lên những dòng xe hiện đại hơn.

ERA có một ưu điểm rất quan trọng: nó cho phép tăng khả năng bảo vệ mà không cần biến toàn bộ xe tăng thành một khối thép khổng lồ. Các module có thể được bố trí trên những khu vực cần tăng cường bảo vệ, đặc biệt là phần trước thân xe và tháp pháo.

Điều này phù hợp với DNA thiết kế xe tăng Liên Xô - Nga. T-72, T-80 và T-90 vốn có kích thước tương đối gọn. Thay vì liên tục tăng độ dày giáp cơ bản, các kỹ sư có thể bổ sung những lớp bảo vệ bên ngoài qua từng thế hệ nâng cấp.

Tuy nhiên, ERA không phải "lá chắn bất khả xâm phạm". Hiệu quả phụ thuộc vào loại đạn, vị trí bị đánh trúng và cấu hình bảo vệ. Một số loại vũ khí hiện đại được thiết kế để đối phó với giáp phản ứng, trong khi những khu vực không được phủ ERA vẫn có thể trở thành điểm yếu.

Ngoài ra, việc phủ ERA lên xe tăng cũng làm tăng trọng lượng và có thể ảnh hưởng đến khả năng bảo dưỡng. Các module phải được kiểm tra, thay thế và bố trí hợp lý để không cản trở thiết bị quan sát hoặc các hệ thống khác.

Sự phát triển của ERA vì thế phản ánh một cuộc chạy đua liên tục giữa giáp và vũ khí chống tăng. Khi đầu đạn mới xuất hiện, thiết kế ERA cũng phải thay đổi.

Từ Kontakt-1 đến Kontakt-5 rồi Relikt, câu chuyện không đơn thuần là những hộp giáp gắn bên ngoài xe tăng. Đó là quá trình Liên Xô và Nga tìm cách tăng khả năng sống sót mà vẫn giữ được kích thước, trọng lượng và tính cơ động của nền tảng xe tăng.

Và khi chiến trường Ukraine xuất hiện ngày càng nhiều UAV FPV, ERA tiếp tục được sử dụng, nhưng nó không còn là lớp bảo vệ duy nhất.

Xe tăng hiện đại phải kết hợp giáp thép, ERA, giáp lồng, tác chiến điện tử và nhiều giải pháp chống UAV khác để tăng cơ hội sống sót.

Việt Hùng