Giáo viên tự ý hạ điểm học sinh, không chỉ là con số mà là tư cách người thầy

Một giáo viên tiếng Anh tại Trường Tiểu học Nguyễn Văn Cừ (phường Quy Nhơn Nam, tỉnh Gia Lai) vừa bị phát hiện có hành vi can thiệp vào bài kiểm tra môn Tiếng Anh cuối học kỳ I, năm học 2025-2026, khiến nhiều phụ huynh bức xúc. Theo phản ánh, điểm số của một số học sinh bị sửa giảm xuống sau khi bài đã chấm xong, làm dấy lên nghi ngờ về sự thiếu minh bạch và công bằng trong đánh giá học sinh.

Đáng chú ý, phụ huynh cho rằng những học sinh bị hạ điểm đều không tham gia học thêm tại nhà giáo viên này. Thông tin trên nhanh chóng gây xôn xao dư luận, bởi lâu nay, vấn đề dạy thêm, học thêm và áp lực điểm số trong trường học luôn là chủ đề nhạy cảm, được xã hội đặc biệt quan tâm.

Trước phản ánh của phụ huynh, Ban Giám hiệu Trường Tiểu học Nguyễn Văn Cừ đã thành lập tổ kiểm tra để xác minh sự việc. Qua rà soát, nhà trường xác định có tổng cộng 19 bài kiểm tra có dấu hiệu bị chỉnh sửa, gồm 15 bài của học sinh lớp 3 và 4 bài của học sinh lớp 4.

Trường Tiểu học Nguyễn Văn Cừ. Ảnh: Trần Hoàn

Giáo viên giảng dạy đã thừa nhận có chỉnh sửa bài kiểm tra. Tuy nhiên, theo giải trình của cô, việc hạ điểm không xuất phát từ động cơ cá nhân mà nhằm “giúp học sinh không chủ quan, lơ là trong học tập”, do có quá nhiều bài đạt điểm 9, 10.

Lời giải thích trên chưa đủ sức thuyết phục dư luận bởi lẽ việc đánh giá kết quả học tập phải tuân thủ nguyên tắc khách quan, công bằng và đúng quy định chuyên môn. Việc tự ý sửa điểm, dù với bất kỳ lý do nào, cũng là hành vi can thiệp trái quy định, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi và tâm lý của học sinh, đồng thời làm suy giảm niềm tin của phụ huynh đối với nhà trường.

Đáng nói, trong khi ngành giáo dục thường bị phê phán vì nâng điểm chạy theo thành tích, thì việc giáo viên chủ động hạ điểm lại là trường hợp hiếm gặp, đặt ra nhiều câu hỏi về cách thức đánh giá, về đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm của người thầy trong môi trường sư phạm.

Chia sẻ với VietNamNet, một giáo viên ở TPHCM cho rằng, hành vi giáo viên tự ý sửa điểm bài kiểm tra của học sinh là sự vi phạm nghiêm trọng đạo đức nhà giáo. Giáo dục luôn hướng tới mục tiêu “học thật, thi thật”, bởi chỉ khi kết quả học tập phản ánh đúng năng lực thực chất của học sinh thì việc dạy học mới có ý nghĩa. Mọi sự can thiệp chủ quan vào điểm số, dù với lý do gì, đều làm sai lệch bản chất của hoạt động đánh giá và làm tổn hại đến niềm tin xã hội đối với môi trường giáo dục.

Vị giáo viên này nói rằng, trong đào tạo sư phạm, sinh viên luôn được nhấn mạnh rằng người thầy không chỉ truyền đạt tri thức mà còn giáo dục học trò bằng chính nhân cách của mình. Đạo đức nghề nghiệp vì thế được xem là nền tảng cốt lõi. Khi một giáo viên sẵn sàng sửa điểm của học sinh, điều đó đồng nghĩa với việc họ đã đặt lợi ích hoặc quan điểm cá nhân lên trên chuẩn mực nghề nghiệp. Nếu người thầy không giữ được sự trung thực và trách nhiệm với lương tâm nghề nghiệp, thì rất khó để nói đến chất lượng giáo dục hay sự chuẩn mực trong giảng dạy.

Đáng lo ngại hơn, đây không phải là hiện tượng cá biệt. Thực tế cho thấy vẫn còn không ít biểu hiện lệch chuẩn trong môi trường giáo dục chưa được phát hiện hoặc chưa được xử lý đến nơi đến chốn. Điều này làm xói mòn dần những giá trị vốn được xem là nền tảng của nhà trường, đặc biệt là tinh thần “tôn sư trọng đạo”, một truyền thống tốt đẹp đã ăn sâu trong đời sống văn hóa Việt Nam.

Thầy giáo này cho rằng, ngành giáo dục đã xây dựng nhiều cơ chế nhằm bảo đảm tính công bằng trong đánh giá: Ra đề theo ma trận, chấm chung, chấm độc lập, chấm thẩm định, cho phép phúc khảo… Về mặt quy trình, có thể nói hệ thống không thiếu công cụ kiểm soát. Tuy nhiên, khi người có quyền muốn can thiệp, mọi quy trình đều có thể bị vô hiệu hóa.

Thực tế cho thấy đã có trường hợp chính ban giám hiệu, những người nắm quyền quản lý điểm số, trực tiếp điều chỉnh kết quả học tập của học sinh. Với quyền truy cập hệ thống, họ có thể sửa điểm hàng loạt, thậm chí thay đổi kết quả của cả lớp.

Đáng nói hơn, việc can thiệp này thường được “hợp thức hóa” bằng những hình thức mang tính đối phó. Chẳng hạn, tổ chức chấm thẩm định nhưng chỉ chọn sẵn những bài cần điều chỉnh, rồi giao cho giáo viên thân tín chấm lại để nâng điểm. Có biên bản, có quy trình, nên việc sửa điểm trở nên “hợp lệ” trên giấy tờ, dù bản chất là gian dối.

Những sai lệch này thường chỉ bị phát hiện khi học sinh so sánh kết quả với nhau và nhận ra sự bất thường trong xếp loại, danh hiệu. Khi đó, sự bất công đã xảy ra, niềm tin đã bị tổn hại, còn hệ lụy thì không dễ gì khắc phục.

Theo thầy giáo này, trong bối cảnh xã hội ngày càng chịu tác động mạnh của lối sống thực dụng, quan hệ thầy trò ở một số nơi đang bị nhìn nhận như một mối quan hệ cung, cầu dịch vụ. Khi đồng tiền và lợi ích chi phối, những chuẩn mực đạo đức rất dễ bị xem nhẹ. Chính những hành vi thiếu chuẩn mực của một bộ phận giáo viên đã vô tình làm tổn thương hình ảnh cao quý của nghề giáo trong mắt xã hội.

Đối với học sinh, việc bị đối xử thiếu công bằng gây ra những tổn thương không nhỏ. Các em ở vị thế yếu, không có khả năng tự bảo vệ mình trước những bất công. Sự ấm ức tích tụ lâu dài có thể khiến các em mất niềm tin vào thầy cô, vào giá trị của sự nỗ lực, thậm chí hình thành tâm lý thực dụng, lệch lạc trong nhận thức. Nguy hiểm hơn, chính môi trường giáo dục, nơi lẽ ra phải nuôi dưỡng nhân cách và niềm tin lại vô tình tạo ra những vết hằn tiêu cực trong suy nghĩ của các em.

Vì vậy, hơn lúc nào hết, việc giữ gìn sự trong sạch, minh bạch và công bằng trong giáo dục cần được xem là nguyên tắc bất di bất dịch. Mỗi nhà giáo phải ý thức rõ rằng, chỉ khi giữ được đạo đức nghề nghiệp và sự liêm chính trong đánh giá, giáo dục mới thực sự hoàn thành sứ mệnh cao quý của mình.

Lê Huyền