Giám sát con trên mạng: Làm sao để không đánh mất niềm tin?

Khi nỗi lo lấn át quyền riêng tư của trẻ

Điện thoại thông minh mở ra cho trẻ em cơ hội học tập, kết nối và khám phá thế giới nhưng đồng thời cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ khó lường. Không ít phụ huynh vì lo lắng cho con đã tìm cách kiểm tra tin nhắn, theo dõi tài khoản mạng xã hội hoặc tìm hiểu các hoạt động trực tuyến mà trẻ không hay biết.

Tâm lý này có thể xuất phát từ mong muốn bảo vệ con trước những rủi ro như bắt nạt trực tuyến, lừa đảo, tiếp xúc với nội dung độc hại hay bị người lạ lợi dụng. Khác với những mối nguy hiểm ngoài đời thực, các rủi ro trên mạng có thể xuất hiện ngay trong không gian riêng của trẻ, kể cả khi con đang ở nhà dưới sự quan sát của cha mẹ.

Ảnh minh hoạ

Theo Giáo sư Marie Yap, chuyên gia tâm lý tại Đại học Monash (Australia), sự lo lắng của phụ huynh là điều dễ hiểu khi họ khó nắm bắt đầy đủ những gì con tiếp xúc trên điện thoại. Chẳng hạn, tại Australia, trẻ em trung bình được sở hữu chiếc điện thoại thông minh đầu tiên ngay sau sinh nhật lần thứ 13. Từ thời điểm đó, một thế giới mà cha mẹ không thể nhìn thấy mở ra trước mắt trẻ.

Tuy nhiên, mong muốn bảo vệ con không đồng nghĩa với việc cha mẹ có thể tùy ý kiểm soát mọi hoạt động trực tuyến của trẻ.

Theo thời gian, khi trẻ trưởng thành, nhu cầu tự chủ và quyền riêng tư cũng dần tăng lên. Việc muốn giữ lại một số điều cho riêng mình không nhất thiết là dấu hiệu của sự xa cách hay che giấu hành vi sai trái, mà có thể là biểu hiện bình thường trong quá trình hình thành tính độc lập.

Bởi vậy, việc bí mật đọc tin nhắn hay truy cập tài khoản cá nhân của con cần được cân nhắc kỹ lưỡng. Nếu không xuất phát từ một nguy cơ nghiêm trọng, cấp bách liên quan đến an toàn của trẻ, giám sát bí mật có thể khiến con cảm thấy bị xâm phạm, mất đi sự tin tưởng và trở nên dè dặt hơn trong giao tiếp với cha mẹ.

Điều đáng lưu ý là khi trẻ không còn cảm thấy an toàn để chia sẻ, phụ huynh cũng có thể khó nhận biết những vấn đề con đang gặp phải. Khi đó, biện pháp vốn được thực hiện với mục đích bảo vệ lại có nguy cơ tạo ra khoảng cách, khiến việc hỗ trợ con trở nên khó khăn hơn.

Đồng hành cùng con bắt đầu từ niềm tin

Theo Giáo sư Marie Yap, thay vì chỉ tập trung tìm hiểu con đang che giấu điều gì, cha mẹ nên quan tâm đến việc làm thế nào để duy trì mối quan hệ gần gũi, tin tưởng với trẻ. Khi cảm thấy được tôn trọng và không bị phán xét, trẻ sẽ có xu hướng cởi mở hơn trong việc chia sẻ những trải nghiệm, vấn đề gặp phải trên không gian mạng.

Một cách tiếp cận được chuyên gia gợi ý là khuyến khích trẻ chủ động giới thiệu những nội dung trên điện thoại mà mình cảm thấy thoải mái khi chia sẻ. Đó có thể là một video yêu thích, một ứng dụng thường sử dụng hay những câu chuyện trò chuyện cùng bạn bè. Dù chỉ là những chia sẻ nhỏ, đây vẫn là cơ hội để cha mẹ hiểu hơn về thế giới trực tuyến của con mà không cần bí mật truy cập vào các tài khoản cá nhân.

Tuy nhiên, cách phản ứng của phụ huynh có ảnh hưởng lớn đến việc trẻ có tiếp tục chia sẻ hay không. Những lời trách móc, thái độ phán xét hoặc phản ứng thái quá có thể khiến trẻ dè dặt, thậm chí lựa chọn im lặng trước những vấn đề nghiêm trọng hơn. Vì vậy, khi con chủ động bày tỏ một điều khiến cha mẹ lo lắng, việc bình tĩnh lắng nghe và cùng tìm hướng giải quyết sẽ có ý nghĩa hơn việc vội vàng quy kết hay áp đặt hình phạt.

Ảnh minh hoạ

Bên cạnh xây dựng niềm tin, cha mẹ cũng cần giúp trẻ hình thành kỹ năng tự bảo vệ trên môi trường số. Theo chuyên gia tâm lý và sức khỏe số Jocelyn Brewer, thay vì cố gắng ngăn trẻ tiếp xúc với điện thoại và mạng xã hội, phụ huynh nên chuẩn bị cho con từng bước trước những tình huống khó tránh khỏi trong thế giới trực tuyến.

Các chuyên gia ví quá trình này như việc học bơi: ở giai đoạn đầu, trẻ cần được giám sát chặt chẽ, hướng dẫn cách nhận biết nguy hiểm và thực hành những kỹ năng cơ bản. Khi đã có đủ kiến thức, kỹ năng và sự tự tin, trẻ có thể từng bước được trao thêm quyền tự chủ. Tương tự, việc sử dụng Internet cần có sự đồng hành phù hợp với độ tuổi và mức độ trưởng thành của mỗi trẻ, thay vì áp dụng một cách giám sát giống nhau trong mọi hoàn cảnh.

Cha mẹ có thể cùng con thiết lập những nguyên tắc sử dụng Internet, hướng dẫn cách bảo vệ thông tin cá nhân, nhận diện nội dung đáng ngờ, ứng phó với hành vi bắt nạt trực tuyến và tìm kiếm sự trợ giúp khi gặp tình huống bất thường. Quan trọng hơn, trẻ cần hiểu rằng mình có thể tìm đến cha mẹ khi gặp khó khăn mà không phải quá lo sợ bị trách phạt.

Dù vậy, tôn trọng quyền riêng tư không có nghĩa là cha mẹ bỏ qua những dấu hiệu nguy hiểm. Khi có căn cứ cho thấy trẻ đang bị đe dọa, dụ dỗ hoặc đối mặt với nguy cơ nghiêm trọng, phụ huynh cần chủ động can thiệp để bảo vệ con. Tuy nhiên, mức độ giám sát cần tương xứng với tình huống, tránh biến sự quan tâm thành việc kiểm soát thường xuyên.

Trước khi quyết định bí mật kiểm tra điện thoại, cha mẹ nên tự hỏi liệu mối lo của mình có xuất phát từ một nguy cơ cấp bách hay không, đồng thời cân nhắc những cách tiếp cận khác như trò chuyện, hướng dẫn hoặc cùng con rà soát các thiết lập an toàn. Bảo vệ trẻ trên không gian mạng không chỉ là ngăn ngừa rủi ro trước mắt, mà còn là giúp con đủ kiến thức để tự bảo vệ mình và duy trì niềm tin để sẵn sàng tìm đến cha mẹ khi cần thiết.

Phương Anh