Giá xăng tại Mỹ tăng sốc 29%: Nút thắt Hormuz và thế khó của ông Trump

Câu hỏi được quan tâm nhiều nhất trong tuần này dường như xoay quanh một vấn đề: “Khi nào cuộc chiến với Iran sẽ kết thúc?”. Đây là một câu hỏi hoàn toàn hợp lý, đặc biệt trong bối cảnh Nhà Trắng và Lầu Năm Góc vẫn chưa thể đưa ra một chiến lược kết thúc rõ ràng.

Tuy nhiên, với người dân Mỹ, câu hỏi quan trọng hơn lại cụ thể và sát với đời sống hàng ngày - và đồng thời đây cũng là điều mà Nhà Trắng càng khó kiểm soát: “Khi nào eo biển Hormuz sẽ được mở lại?”

Tuyến hàng hải nằm giữa Iran và Oman đã bị đóng cửa trên thực tế suốt 19 ngày, làm gián đoạn 20% nguồn cung dầu toàn cầu và góp phần đẩy giá xăng tại Mỹ tăng vọt 29% - một trong những đợt tăng mạnh nhất từng được ghi nhận trong lịch sử.

Cách duy nhất để kiểm soát giá nhiên liệu là đưa hàng trăm tàu chở dầu đang nằm im quay trở lại lưu thông qua eo biển này. Tuy nhiên, cho đến nay, phần lớn các đồng minh của Mỹ vẫn từ chối hỗ trợ.

Những phát biểu của Tổng thống Mỹ Donald Trump về eo biển Hormuz dường như cho thấy ông có thể chưa nắm rõ cách vận hành của thị trường hàng hóa toàn cầu. Vào hôm 18/3, ông Trump đăng tải trên mạng xã hội ý tưởng từ bỏ vai trò tại eo biển Hormuz và để các quốc gia sử dụng tuyến này tự chịu trách nhiệm bảo vệ. Đây là một đề xuất khó hiểu, nhất là khi chính ông trước đó đã thúc giục các đồng minh điều tàu chiến nhằm ổn định thị trường dầu mỏ toàn cầu.

Bài đăng viết: “Tôi tự hỏi điều gì sẽ xảy ra nếu chúng ta để các quốc gia sử dụng tuyến này - còn chúng ta thì không - chịu trách nhiệm cho cái gọi là ‘eo biển’? Điều đó sẽ khiến một số ‘đồng minh’ chậm chạp của chúng ta phải hành động, và rất nhanh!!!”

Dù đúng là phần lớn dầu tiêu thụ tại Mỹ không đi qua eo biển Hormuz, nhưng trong lịch sử, hải quân Mỹ vẫn đảm bảo an toàn hàng hải tại đây - không chỉ để hỗ trợ các đồng minh phụ thuộc vào dầu từ Vịnh Ba Tư mà còn nhằm ổn định giá dầu toàn cầu, bao gồm cả tại Mỹ.

Mỹ có thể độc lập năng lượng khi trở thành nước xuất khẩu ròng dầu từ năm 2019, nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc tách biệt hoàn toàn khỏi thị trường toàn cầu, theo bà Katie Klingensmith, Giám đốc chiến lược đầu tư tại Edelman Financial Engines.

Bà cho biết: “Mỹ vẫn phải nhập khẩu một số loại dầu thô nhất định vì các nhà máy lọc dầu tại Mỹ được thiết kế cho những chủng loại cụ thể, và thương mại toàn cầu thường khiến việc nhập một số loại và xuất khẩu loại khác trở nên rẻ hơn”.

Nói cách khác, dầu được giao dịch trên thị trường toàn cầu, và giá dầu trên thế giới biến động thế nào thì giá xăng mà người Mỹ phải trả cũng biến động theo như vậy. Không có một thỏa thuận đặc biệt nào dành riêng cho Mỹ.

Hiện chưa thể xác định liệu Tổng thống Donald Trump có thực sự nghiêm túc với đề xuất của mình hay không, nhưng đây chỉ là một trong chuỗi thông điệp thiếu nhất quán được ông đưa ra sau gần ba tuần kể từ khi xung đột nổ ra. Khi được hỏi về bài đăng này, Nhà Trắng dẫn lại phát biểu trước đó của thư ký báo chí Karoline Leavitt, cho biết Tổng thống vẫn đang tiếp tục phối hợp với các đồng minh tại châu Âu và khu vực Vùng Vịnh nhằm mở lại eo biển.

Sự thiếu chắc chắn này đang chuyển hóa thành những tổn thất kinh tế rõ rệt - điều mà Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) đã nhấn mạnh hôm 18/3 sau cuộc họp chính sách kéo dài hai ngày. Chủ tịch ngân hàng trung ương Jerome Powell đã sử dụng từ “bất định” tới bảy lần trong buổi họp báo.

“Sự thật là điều này hoàn toàn nằm ngoài tầm kiểm soát của chúng tôi. Giống như mọi người khác, chúng tôi phải chờ xem điều gì sẽ xảy ra. Tất cả sẽ phụ thuộc vào việc tình hình hiện tại kéo dài trong bao lâu”, ông Powell nhấn mạnh.

Lan Anh