Giá thực phẩm trước biến động toàn cầu

Biến động giá thực phẩm là mối lo ngại toàn cầu.

Bữa ăn vẫn đắt đỏ

Theo Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO), chỉ số giá thực phẩm tháng 1/2026 đạt 123,9 điểm, tiếp tục giảm so với trước và thấp hơn nhiều so với đỉnh năm 2022. Tuy nhiên, giá bán lẻ tại nhiều quốc gia vẫn cao, khiến chi phí bữa ăn chưa hạ nhiệt.

Sự phân hóa giữa các khu vực ngày càng rõ rệt. Tại Mỹ, giá thực phẩm vẫn tăng nhanh hơn lạm phát chung, đặc biệt chi phí ăn ngoài tăng khoảng 4%/năm. Ở châu Âu, lạm phát thực phẩm đã giảm nhưng vẫn trên 3%, tiếp tục gây áp lực chi tiêu. Trong khi đó, các nền kinh tế phụ thuộc nhập khẩu chịu thêm tác động từ tỷ giá và chi phí vận chuyển, khiến giá thực phẩm cao hơn mức trung bình toàn cầu.

Chiến sự tại Trung Đông đang là yếu tố khiến thị trường lương thực trở nên bất ổn. Xung đột tại Gaza kéo dài sang năm 2026, cùng căng thẳng trên tuyến vận tải Biển Đỏ, đã làm gián đoạn một trong những hành lang thương mại quan trọng, buộc nhiều tàu phải đi vòng qua mũi Hảo Vọng, khiến chi phí vận chuyển tăng mạnh. Tác động không chỉ dừng ở dầu mỏ mà còn lan sang chuỗi cung ứng lương thực và phân bón toàn cầu.

Thực tế tại Gaza cho thấy mức độ nhạy cảm của giá cả trước các cú sốc địa chính trị: khi cửa khẩu đóng, giá bột mì có lúc tăng gấp ba lần, kéo theo nhiều mặt hàng thiết yếu tăng vọt, phản ánh nguy cơ gián đoạn nguồn cung lương thực có thể xảy ra rất nhanh trong bối cảnh chiến tranh.

Không chỉ dừng ở chuỗi cung ứng, chiến sự còn ảnh hưởng mạnh đến giá năng lượng, yếu tố đầu vào quan trọng của sản xuất nông nghiệp. Ông Philip R. Lane – Kinh tế trưởng Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB), cảnh báo rằng một cú sốc giá dầu kéo dài có thể làm lạm phát tăng thêm khoảng 0,5 điểm phần trăm và kìm hãm tăng trưởng kinh tế toàn cầu. Khi giá nhiên liệu tăng, chi phí vận chuyển, sản xuất và phân bón đều leo thang, tạo áp lực dây chuyền lên giá thực phẩm.

Dù sản lượng ngũ cốc toàn cầu được FAO ghi nhận đạt mức kỷ lục hơn 3 tỷ tấn trong năm 2025, với tỷ lệ tồn kho cao nhất trong hơn 2 thập kỷ, thị trường vẫn chưa thực sự ổn định. Giá phân bón urê cao hơn khoảng 17% so với cùng kỳ, làm gia tăng nguy cơ chi phí sản xuất tăng trở lại trong các mùa vụ tới.

Giải pháp ứng phó toàn cầu

Theo FAO, kinh nghiệm tại khu vực Mỹ Latinh và Caribe cho thấy lạm phát thực phẩm có thể nhanh chóng làm xói mòn thành quả giảm nghèo nếu không được kiểm soát kịp thời. Trong giai đoạn 2022–2023, khi giá thực phẩm tăng mạnh, nhiều quốc gia trong khu vực đã ghi nhận tỷ lệ mất an ninh lương thực tăng trở lại, dù trước đó có xu hướng cải thiện.

Một giải pháp phổ biến là mở rộng bảo trợ xã hội, như trợ cấp tiền mặt, trợ giá thực phẩm và bữa ăn học đường để hỗ trợ nhóm dễ tổn thương. Mexico là ví dụ điển hình khi kết hợp tăng lương tối thiểu với bình ổn giá hàng thiết yếu, qua đó giảm áp lực chi tiêu cho người dân.

Bên cạnh đó, các nước châu Phi và một số nền kinh tế mới nổi cũng tăng cường sử dụng kho dự trữ lương thực quốc gia để can thiệp thị trường khi cần thiết. Ở Nam Phi, các nhà bán lẻ lớn như Shoprite Holdings đã chủ động kiểm soát giá nội bộ, giữ mức tăng thấp hơn đáng kể so với thị trường nhằm duy trì sức mua của người tiêu dùng.

Về dài hạn, cần đầu tư vào hạ tầng logistics và chuỗi cung ứng để giảm chi phí và thu hẹp chênh lệch giá. Đồng thời, duy trì thương mại ổn định, tránh hạn chế xuất khẩu đột ngột, là yếu tố then chốt để hạn chế biến động giá toàn cầu.

Trong bối cảnh chiến sự tại Trung Đông chưa hạ nhiệt, các tổ chức quốc tế khuyến nghị tăng cường giám sát và cảnh báo sớm giá lương thực, giúp chính phủ can thiệp kịp thời, đúng đối tượng, thay vì phản ứng khi khủng hoảng đã lan rộng.

Giá lương thực có thể đã qua đỉnh, nhưng diễn biến tại Trung Đông cho thấy sự ổn định vẫn rất mong manh. Khi địa chính trị, năng lượng và chuỗi cung ứng đan xen, an ninh lương thực trở thành thách thức toàn cầu.

Hồng Nhung