ADB: Xung đột Trung Đông kéo giảm tăng trưởng, đẩy lạm phát tăng

Đây là nhận định được đưa ra trong nghiên cứu mới nhất của Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB), trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông tiếp tục diễn biến phức tạp và tiềm ẩn nguy cơ kéo dài.

Các kênh tác động chính

Theo báo cáo, mặc dù khu vực châu Á và Thái Bình Dương không có mức độ phụ thuộc trực tiếp quá lớn vào thương mại với Trung Đông, song lại chịu tác động gián tiếp rất mạnh thông qua thị trường năng lượng toàn cầu và các tuyến vận tải quốc tế.

Giá dầu và khí đốt tăng cao được xác định là yếu tố dẫn dắt chính, bởi khu vực này là một trong những nơi nhập khẩu năng lượng lớn nhất thế giới. Khi chi phí năng lượng tăng, áp lực sẽ lan sang giá sản xuất, chi phí vận tải và lạm phát tiêu dùng.

Dự báo diễn biến giá năng lượng toàn cầu theo các kịch bản. Nguồn: Báo cáo của ADB

Bên cạnh đó, Trung Đông đóng vai trò là một hành lang trung chuyển quan trọng của thương mại toàn cầu. Các gián đoạn tại khu vực này có thể làm kéo dài thời gian vận chuyển, gia tăng chi phí logistics và gây áp lực lên chuỗi cung ứng, đặc biệt đối với các ngành sản xuất phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu.

Ngoài ra, xung đột cũng khiến điều kiện tài chính toàn cầu trở nên thắt chặt hơn, khi dòng vốn có xu hướng dịch chuyển về các tài sản an toàn, gây áp lực lên tỷ giá và thị trường tài chính tại các nền kinh tế mới nổi.

Du lịch và kiều hối – hai nguồn thu quan trọng đối với nhiều nền kinh tế trong khu vực – cũng có thể chịu tác động tiêu cực nếu xung đột kéo dài và ảnh hưởng đến nhu cầu lao động cũng như hoạt động đi lại quốc tế.

Để lượng hóa các tác động tiềm tàng, báo cáo xây dựng một kịch bản cơ sở cùng ba kịch bản rủi ro, tương ứng với các mức độ kéo dài và leo thang khác nhau của xung đột. Trong kịch bản cơ sở, xung đột chỉ diễn ra trong thời gian ngắn từ 1–2 tháng, khiến giá năng lượng tăng mạnh trong ngắn hạn rồi dần quay trở lại trạng thái bình thường vào cuối năm 2026.

Trong kịch bản cơ sở, xung đột được giả định kéo dài từ 1–2 tháng. Giá dầu và khí đốt toàn cầu tăng mạnh trong ngắn hạn, đạt đỉnh vào tháng 3/2026, sau đó dần hạ nhiệt và quay trở lại mức trước xung đột vào cuối năm. Cụ thể, giá dầu Brent được dự báo bình quân ở mức 72 USD/thùng trong năm 2026 và 63 USD trong năm 2027, trong khi giá khí đốt tại các thị trường Nhật Bản và châu Âu duy trì quanh mức 16 USD/triệu BTU.

Các kịch bản trên cho thấy mức độ tác động phụ thuộc chủ yếu vào thời gian kéo dài và cường độ của xung đột, đồng thời phản ánh mức độ bất định cao của môi trường kinh tế toàn cầu hiện nay.

Tác động ước tính của xung đột Trung Đông theo các kịch bản rủi ro khác nhau. Nguồn: Báo cáo của ADB

Tập trung ổn định vĩ mô và tăng khả năng chống chịu

Theo đánh giá của ADB, các nền kinh tế đang phát triển ở Đông Nam Á và khu vực Thái Bình Dương có thể chịu tác động tiêu cực lớn nhất về tăng trưởng trong kịch bản xung đột kéo dài, do mức độ phụ thuộc cao vào nhập khẩu năng lượng và độ mở thương mại lớn.

Trong khi đó, lạm phát có xu hướng tăng mạnh hơn tại các nền kinh tế Nam Á, nơi chi phí năng lượng và lương thực chiếm tỷ trọng lớn trong rổ tiêu dùng, khiến các cú sốc giá dễ lan rộng hơn.

Ngoài ra, các nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào kiều hối từ khu vực Trung Đông cũng đối mặt với rủi ro bổ sung, khi hoạt động kinh tế tại các quốc gia vùng Vịnh suy yếu có thể làm giảm thu nhập và nhu cầu lao động đối với người lao động nước ngoài.

Trước những rủi ro này, báo cáo khuyến nghị các nhà hoạch định chính sách cần ưu tiên duy trì ổn định kinh tế vĩ mô trong ngắn hạn, đồng thời tăng cường khả năng chống chịu trong dài hạn.

Theo đó, thay vì áp dụng các biện pháp kiểm soát giá diện rộng, các chính sách nên cho phép tín hiệu giá năng lượng được phản ánh – ít nhất một phần – vào thị trường, qua đó khuyến khích tiết kiệm năng lượng và thúc đẩy đầu tư vào các nguồn năng lượng thay thế.

Các biện pháp hỗ trợ tài khóa – nếu cần thiết - cần được thiết kế có mục tiêu rõ ràng và có thời hạn, tập trung vào các nhóm dễ bị tổn thương và các ngành chịu tác động nặng nề nhất, nhằm giảm thiểu tác động xã hội (của việc giá cả tăng cao) mà không làm gia tăng gánh nặng ngân sách.

Trong khi đó, các ngân hàng trung ương cần theo dõi chặt chẽ kỳ vọng lạm phát và hạn chế biến động quá mức của thị trường tài chính, thông qua việc ưu tiên cung cấp thanh khoản có trọng tâm, thay vì thắt chặt chính sách một cách quá mức. “Mặc dù có thể cần thắt chặt ở mức độ nhất định, việc neo giữ kỳ vọng lạm phát thông qua truyền thông hiệu quả của ngân hàng trung ương vẫn là yếu tố then chốt< báo cáo nhấn mạnh.

Về dài hạn, việc đa dạng hóa nguồn cung năng lượng, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và tăng cường khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng được xem là những yếu tố then chốt giúp khu vực ứng phó tốt hơn với các cú sốc địa chính trị trong tương lai.

Ông Albert Park, Chuyên gia Kinh tế trưởng của ADB, nhận định: “Gián đoạn năng lượng kéo dài có thể buộc các nền kinh tế đang phát triển ở châu Á và Thái Bình Dương phải đối mặt với sự đánh đổi khó khăn giữa tăng trưởng yếu hơn và lạm phát cao hơn. Các chính phủ cần tập trung kiềm chế căng thẳng thị trường và bảo vệ các nhóm dễ tổn thương nhất, đồng thời triển khai các chính sách nhằm tăng cường khả năng chống chịu trong dài hạn.”

Lê Đỗ