Giá dầu hạ nhiệt, thị trường vẫn khó cân bằng

Dòng dầu rời Hormuz mở đầu quá trình tái cân bằng thị trường đầy biến động. (Ảnh: AFP)

Việc giá dầu thô Brent giảm mạnh về mức trước xung đột - sau thỏa thuận giữa Mỹ và Iran thoạt nhìn có vẻ cho thấy mọi thứ đã trở lại bình thường tại trung tâm dầu khí quan trọng nhất thế giới.

Tuy nhiên, eo biển hẹp này - nơi từng vận chuyển khoảng 20% lượng dầu và khí đốt toàn cầu - đã gần như tê liệt vì xung đột trong hơn 100 ngày.

Nhưng bên dưới bề ngoài đó, thị trường hoàn toàn không vận hành bình thường. Những gì đang diễn ra giống như cả hệ thống cùng lúc khởi động lại.

Trước hết là cuộc chạy đua giải phóng lượng dầu bị mắc kẹt. Trong vài ngày gần đây, hàng chục tàu chở dầu bị giữ trong Vịnh Ba Tư suốt thời gian xung đột đã đồng loạt rời đi.

Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright cho biết lưu lượng vận chuyển có lúc vượt mức trước xung đột khoảng 20 triệu thùng/ngày. Tuy nhiên, dữ liệu theo dõi tàu cho thấy tổng lưu lượng vẫn thấp hơn nhiều so với khoảng 125 lượt tàu qua eo biển mỗi ngày trước xung đột. Một số tàu dường như còn tắt hệ thống định vị khi đi qua, khiến tình hình càng khó theo dõi.

Dù con số chính xác là bao nhiêu, có một điều rõ ràng: Lượng dầu từ Trung Đông đưa ra thị trường đang tăng lên.

Nhưng giải phóng lượng dầu xuất khẩu mới chỉ là một nửa câu chuyện.

Các tàu chở dầu cập cảng cũng đóng vai trò quan trọng trong việc tiếp nhận lượng dầu đang được lưu trữ trên bờ. Đây là điều kiện cần để các nhà khai thác từng bước khởi động lại các mỏ dầu và nhà máy lọc dầu đã phải ngừng hoạt động trong thời gian xung đột. Nếu không có đủ tàu vào nhận hàng, quá trình khôi phục nguồn cung dầu sẽ gặp nhiều trở ngại.

Điều này đặc biệt đúng với Kuwait, Iraq, Bahrain và Qatar - những nước hầu như không có tuyến xuất khẩu thay thế.

Tuy nhiên, nút thắt này có lẽ chỉ mang tính tạm thời. Theo Rystad Energy, sản lượng dầu bị ngừng khai thác tại khu vực vùng Vịnh đã giảm từ 11,7 triệu thùng/ngày xuống còn 9,6 triệu thùng/ngày vào giữa tháng 6, và sản lượng toàn khu vực dự kiến sẽ trở lại mức trước xung đột vào tháng 12.

Yếu tố còn có thể ảnh hưởng mạnh hơn đến triển vọng nguồn cung là Iran. Tehran được kỳ vọng sẽ nhanh chóng tăng sản lượng sau khi Mỹ đình chỉ phần lớn các lệnh trừng phạt hạn chế xuất khẩu và bán dầu của Iran.

Rystad dự báo nếu việc nới lỏng trừng phạt được duy trì, sản lượng dầu của Iran có thể đạt 3,3 triệu thùng/ngày vào cuối năm, cao hơn cả mức trước xung đột.

Bỏ qua vấn đề logistics, thị trường nhiều khả năng sẽ phải đón nhận một lượng dầu rất lớn.

Từ thiếu hụt sang dư cung

Lượng dầu tăng mạnh này lại xuất hiện đúng lúc nhu cầu ngắn hạn khá yếu. Các nhà máy lọc dầu ở châu Á và châu Âu đã gần như hoàn tất mua dầu cho tháng 7 và tháng 8, khiến lượng dầu bổ sung chưa có đầu ra.

Do đó, nhiều tàu chở dầu có thể buộc phải neo ngoài khơi, biến thành kho chứa nổi và tạm thời giữ lượng dầu này ngoài thị trường trong nhiều tuần. Sau cú sốc thiếu hụt nguồn cung lớn nhất lịch sử, thị trường có thể sớm phải đối mặt với vấn đề ngược lại: Dư cung.

Thực tế, nhà đầu tư dường như đã bắt đầu định giá một đợt "dư cung nhỏ" trong ngắn hạn. Tuần trước, hợp đồng dầu Brent giao tháng 8 giao dịch thấp hơn hợp đồng tháng 9, đưa thị trường trở lại trạng thái contango lần đầu tiên kể từ khi xung đột nổ ra ngày 28/2.

Tình trạng contango này có thể kéo dài vài tuần, khi lượng dầu bị mắc kẹt tại Vùng Vịnh dần được giải phóng. Tuy nhiên, nó khó duy trì lâu. Khi dòng chảy dầu trở lại bình thường, thị trường sẽ cần lượng dầu rất lớn để vừa đáp ứng nhu cầu phục hồi ở châu Á, vừa bổ sung lượng tồn kho đã cạn kiệt trong thời gian xung đột.

Điều đó có nghĩa cung cầu sẽ nhanh chóng cân bằng trở lại? Có lẽ là không.

Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), nguồn cung dầu toàn cầu dự kiến giảm 3,9 triệu thùng/ngày trong năm 2026, nhưng sẽ tăng trở lại khoảng 8 triệu thùng/ngày vào năm 2027, lên khoảng 110,3 triệu thùng/ngày.

Trong khi đó, nhu cầu được dự báo phục hồi chậm hơn nhiều, tạo ra khả năng dư cung khoảng 5 triệu thùng/ngày vào năm tới.

Kịch bản này có thể không xảy ra hoàn toàn do những hạn chế về chuỗi cung ứng vật lý, nhưng quy mô chênh lệch giữa cung và cầu cho thấy thị trường sẽ còn trải qua một giai đoạn rất biến động.

Bài toán cân bằng thị trường

Dù xuất khẩu dầu đang tăng mạnh, những lo ngại về tương lai của eo biển Hormuz đã bắt đầu quay trở lại.

Theo thỏa thuận tạm thời giữa Mỹ và Iran, tàu thuyền được phép đi qua eo biển tự do, không phải trả phí trong 60 ngày, trong khi Tehran đàm phán với Oman về một cơ chế lâu dài quản lý hoạt động hàng hải. Tuy nhiên, thỏa thuận tạm thời này vẫn để lại nhiều bất định.

Một lời nhắc nhở rõ ràng đã xuất hiện trong những ngày gần đây khi lực lượng Iran nổ súng vào một tàu hàng của Đài Loan đi qua eo biển này hôm thứ Năm, dẫn đến các đòn đáp trả qua lại giữa Iran và Mỹ. Dường như đây không phải là dấu hiệu leo thang mà là thông điệp rằng Tehran muốn khẳng định quyền kiểm soát thông qua Cơ quan Quản lý Eo biển vịnh Ba Tư mới thành lập.

Mặc dù giao thông hàng hải nhanh chóng được nối lại, nhiều chủ tàu và bên thuê tàu có lẽ vẫn sẽ thận trọng khi đưa tàu trở lại vùng Vịnh.

Sự dè dặt này đã thể hiện rõ trong dòng chảy tàu biển. Theo dữ liệu của LSEG, tuần trước cứ bốn tàu rời khu vực thì chỉ có một tàu đi vào, thấp hơn nhiều so với trước xung đột.

Hiện tại, thị trường dường như đang bỏ qua các rủi ro chính trị, những khó khăn về logistics và khả năng khu vực sẽ có những thay đổi lâu dài.

Nhưng sau nhiều tháng gián đoạn nghiêm trọng, con đường trở lại trạng thái cân bằng khó có thể diễn ra êm thuận. Điều đó cho thấy sự lạc quan hiện nay của thị trường có thể đang hơi quá mức.

Nh.Thạch

AFP