Khủng hoảng Hormuz làm lung lay liên minh Mỹ - Arab Saudi

Quan hệ giữa Mỹ và Arab Saudi được cho là đang xuất hiện những rạn nứt đáng kể sau các bất đồng liên quan đến cuộc khủng hoảng tại eo biển Hormuz.

Theo Wall Street Journal (WSJ), Thái tử Arab Saudi Mohammed bin Salman đã từ chối tham dự hội nghị thượng đỉnh G7 tại Pháp cách đây 2 tuần như một động thái phản đối cách Washington xử lý cuộc xung đột tại Trung Đông.

Truyền thông Arab Saudi khi đó cho biết Thái tử giải thích với nước chủ nhà rằng ông không thể tham dự vì các cam kết đã được sắp xếp trước.

Trong khi đó, Nhà Trắng vẫn khẳng định quan hệ song phương không thay đổi. Phát ngôn viên Anna Kelly nhấn mạnh Tổng thống Donald Trump luôn lắng nghe ý kiến từ các đối tác khu vực nhưng sẽ đưa ra quyết định dựa trên lợi ích của người dân Mỹ.

Tuy nhiên, việc Ngoại trưởng Marco Rubio vừa công du UAE, Kuwait và Bahrain nhưng không ghé Arab Saudi càng làm dấy lên những đồn đoán về khoảng cách giữa Washington và Riyadh.

Theo các nguồn tin khu vực, giới chức Arab Saudi xem đây là thông điệp có chủ đích từ phía Mỹ.

Nguồn cơn của căng thẳng bắt đầu từ đầu tháng 5 khi Tổng thống Trump công bố chiến dịch "Dự án Tự do", điều tàu chiến cùng nhiều khí tài quân sự hộ tống tàu thương mại qua eo biển Hormuz.

Arab Saudi khi đó cảnh báo chiến dịch có thể khiến Iran phản ứng mạnh hơn và đề nghị Washington cân nhắc lại.

Lo ngại của Riyadh nhanh chóng trở thành hiện thực khi Iran tiến hành các đợt phóng tên lửa và máy bay không người lái nhằm vào tàu thương mại, căn cứ hải quân Mỹ và cơ sở trung chuyển dầu tại UAE.

Trước diễn biến này, Arab Saudi quyết định không cho phép Mỹ sử dụng căn cứ quân sự và không phận của nước này để phục vụ chiến dịch, khiến kế hoạch của Washington gần như không thể tiếp tục.

Động thái này được cho là đã tạo nên cuộc khủng hoảng nghiêm trọng nhất trong quan hệ quốc phòng Mỹ - Arab Saudi trong nhiều năm, đồng thời kéo theo hàng loạt cuộc điện đàm căng thẳng giữa Tổng thống Trump và Thái tử Mohammed bin Salman.

Sự thay đổi lập trường của Riyadh cũng làm gia tăng khác biệt với UAE. Trong khi Arab Saudi chủ động tìm kiếm đối thoại với Iran và thúc đẩy các sáng kiến ngoại giao cùng Pakistan nhằm hạ nhiệt xung đột, UAE tiếp tục siết chặt hợp tác an ninh với Mỹ và Israel.

Quan hệ Mỹ - Arab Saudi vốn được xây dựng trên nền tảng hợp tác quốc phòng và năng lượng suốt nhiều thập kỷ. Mỹ duy trì hiện diện quân sự tại Arab Saudi từ năm 1945 và từng mở rộng đáng kể lực lượng trong các cuộc chiến tại Iraq.

Đổi lại, Riyadh là một trong những khách hàng mua vũ khí lớn nhất của Washington cũng như đối tác đầu tư quan trọng.

Dù vậy, hai nước chưa bao giờ hoàn toàn thống nhất về cách ứng xử với Iran. Arab Saudi nhiều lần cảnh báo việc leo thang quân sự có thể khiến eo biển Hormuz bị phong tỏa, làm gián đoạn nguồn cung năng lượng toàn cầu và gây tổn hại cho cả kinh tế khu vực lẫn Mỹ.

Bất chấp những cảnh báo đó, Washington vẫn phối hợp với Israel tiến hành chiến dịch quân sự nhằm vào Iran.

Tehran sau đó đáp trả bằng các đợt tấn công vào hạ tầng năng lượng và sân bay tại nhiều quốc gia vùng Vịnh, khiến Riyadh càng lo ngại nguy cơ bất ổn lan rộng.

Trước sức ép từ Washington, Arab Saudi cuối cùng vẫn mở lại không phận để Mỹ sử dụng sau khi nhận cảnh báo có thể bị cắt giảm ưu tiên tiếp nhận các hệ thống vũ khí phòng thủ.

Tuy nhiên, Mỹ không khôi phục chiến dịch "Dự án Tự do" mà chuyển sang phương án bí mật hơn, phối hợp cho tàu thương mại rời Vịnh vào ban đêm và tắt hoàn toàn thiết bị định vị.

Theo các nguồn tin khu vực, chính quyền Tổng thống Trump hiện cũng đang cân nhắc điều chỉnh bố trí lực lượng, giảm hiện diện quân sự tại Arab Saudi để tập trung sang các đồng minh ủng hộ mạnh mẽ hơn như Israel và Jordan.

Dù kế hoạch vẫn trong giai đoạn xem xét, những diễn biến gần đây cho thấy quan hệ Mỹ - Arab Saudi đang đứng trước một phép thử lớn trong bối cảnh cạnh tranh ảnh hưởng tại Trung Đông ngày càng gay gắt.

Việt Hùng