Gắn tick xanh trách nhiệm với thực phẩm học đường - Bài 2: Thêm nhiều 'lá chắn' mới

Các sản phẩm rau, củ quả đã được gắn "tick xanh trách nhiệm" tại các hệ thống bán lẻ.

Nhân rộng cách làm hiệu quả

Áp lực từ dư luận và sự lo lắng của phụ huynh đang buộc các địa phương phải nhìn nhận lại toàn diện việc tổ chức suất ăn học đường. Tại TP Hồ Chí Minh, một hướng đi mới đang được triển khai theo lộ trình thận trọng: thí điểm mô hình “tick xanh trách nhiệm” trong quản lý chất lượng bữa ăn tại trường học.

Bà Nguyễn Thị Bé Ngoan, Chủ tịch UBND phường Tân Mỹ (TP Hồ Chí Minh) cho biết, việc áp dụng mô hình này xuất phát từ yêu cầu thực tiễn, khi các sự cố thực phẩm gần đây cho thấy những lỗ hổng trong kiểm soát. “Chúng tôi xác định phải có giải pháp minh bạch, bền vững hơn; trong đó, công nghệ truy xuất nguồn gốc là một trong những hướng đi phù hợp trong giai đoạn hiện nay”, bà Ngoan cho biết.

Theo bà Bé Ngoan, với mô hình này, mỗi suất ăn được gắn mã QR truy xuất nguồn gốc, cho phép phụ huynh kiểm tra toàn bộ hành trình thực phẩm - từ nguyên liệu đầu vào, quá trình vận chuyển đến khâu chế biến. Điều này không chỉ giúp cơ quan quản lý giám sát hiệu quả hơn mà còn tạo điều kiện để phụ huynh tham gia kiểm soát bữa ăn của con em mình.

Thực tế, chương trình “tick xanh trách nhiệm” đã được TP Hồ Chí Minh triển khai trong lĩnh vực phân phối hàng hóa hơn một năm qua và đạt nhiều kết quả tích cực. Theo Sở Công Thương TP Hồ Chí Minh, hiện đã có hơn 12 hệ thống phân phối lớn tham gia, cùng hơn 500 nhà cung cấp và hơn 5.400 sản phẩm được xác nhận đạt chuẩn.

Từ nền tảng này, việc mở rộng sang bữa ăn học đường mở ra khả năng thiết lập một hệ sinh thái kiểm soát liên thông, nơi dữ liệu về nguồn hàng, thời gian giao nhận và điều kiện bảo quản được ghi nhận xuyên suốt. Đây không chỉ là công cụ quản lý mà còn giúp phát hiện sớm rủi ro, giảm phụ thuộc vào kiểm tra thủ công và nâng cao tính chủ động trong đảm bảo an toàn thực phẩm.

Chỉ cần có điện thoại thông tin và quét mã QR, khách hàng có thể truy xuất nguồn gốc của sản phẩm mình mua.

Ở góc độ công nghệ, ông Đào Hà Trung, Chủ tịch Hội Công nghệ cao TP Hồ Chí Minh, đơn vị vận hành hệ thống "tick xanh trách nhiệm" cho biết, nền tảng được thiết kế để đơn giản hóa tối đa trải nghiệm người dùng. “Chỉ cần một thao tác quét mã QR, phụ huynh có thể tiếp cận toàn bộ thông tin về thực phẩm, từ trang trại đến bàn ăn, bao gồm cả quy trình kiểm dịch, vận chuyển và chế biến”, ông Trung cho biết.

Theo ông Đào Hà Trung, đáng chú ý, chi phí triển khai hệ thống được tính toán ở mức rất thấp, chỉ tương đương một ly trà đá mỗi tháng cho mỗi học sinh. Điều này giúp mô hình có tính khả thi cao khi nhân rộng, không tạo gánh nặng tài chính cho nhà trường và phụ huynh khi áp dụng.

Tại phường Tân Mỹ mô hình gắn "tick xanh trách nhiệm" với các thực phẩm cung cấp cho trường học cũng đang được đề xuất thí điểm tại một số trường đăng ký tham gia trên tinh thần tự nguyện. Theo đó, trong giai đoạn từ nay đến hết năm học 2026, địa phương sẽ sử dụng nguồn xã hội hóa để hỗ trợ chi phí, đồng thời vận hành thử nhằm hoàn thiện quy trình trước khi áp dụng chính thức.

“Chúng tôi không làm ồ ạt mà đi từng bước chắc chắn. Trước mắt là thí điểm tại các trường đăng kí tự nguyện tham gia, sau đó tất cả cùng đánh giá kết quả. Khi mô hình triển khai hiệu quả, chúng tôi mới mở rộng toàn bộ hệ thống. Việc thí điểm sẽ bắt đầu áp dụng từ các trường công lập. Tất cả việc này nhằm hướng tới một hệ thống giám sát thức ăn thông suốt. Theo đó, bữa ăn học đường không chỉ an toàn mà còn minh bạch, đồng thời giúp các phụ huynh có thể yên tâm và đồng hành cùng nhà trường chung tay chăm lo sức khỏe cho con em mình”, bà Ngoan cho biết thêm.

Hoàn thiện hành lang kiểm soát

Bên cạnh yếu tố công nghệ, điểm cốt lõi của mô hình “tick xanh trách nhiệm” nằm ở việc thiết lập cơ chế giám sát đa chiều, trong đó thị trường và người sử dụng đóng vai trò kiểm soát ngược lại nhà cung cấp. Theo ông Nguyễn Nguyên Phương, Phó Giám đốc Sở Công Thương TP Hồ Chí Minh, chương trình không chỉ dừng ở việc kiểm soát chất lượng đầu vào mà còn tạo ra “áp lực thị trường” đủ lớn để buộc doanh nghiệp tuân thủ tiêu chuẩn.

“Trước đây, một số nhà cung cấp có thể giảm chất lượng để cạnh tranh giá, hy vọng qua mặt khâu kiểm tra. Nhưng với tick xanh, nếu một đơn vị vi phạm tại một hệ thống phân phối, sản phẩm của họ có thể bị loại khỏi toàn bộ các hệ thống còn lại. Áp lực mất thị trường sẽ buộc họ phải tự điều chỉnh”, ông Phương phân tích thêm.

Đối với các trường học đang duy trì hợp đồng với nhà cung cấp cũ, ông Phương cũng cho biết cơ quan chức năng sẽ hỗ trợ đưa các đơn vị này tham gia hệ thống tick xanh, nhờ đó, nhà trường không cần thay đổi đối tác nhưng vẫn nâng cao được mức độ kiểm soát và minh bạch đối với các loại thực phẩm.

Theo đại diện các trường học tại TP Hồ Chí Minh, một giải pháp hiệu quả khác là tạo “áp lực ngược” từ chính đơn vị sử dụng. Khi nhiều trường cùng tham gia một hệ thống kiểm soát chung, quy mô thị trường đủ lớn sẽ buộc nhà cung cấp phải tuân thủ nghiêm ngặt tiêu chuẩn nếu muốn duy trì hợp đồng.

Bên cạnh đó, các trường có thể thiết lập cơ chế đánh giá định kỳ độc lập, mời đơn vị kiểm định bên thứ ba tham gia lấy mẫu ngẫu nhiên nhằm bảo đảm tính khách quan; đồng thời việc công khai kết quả kiểm tra theo từng giai đoạn cũng sẽ tạo thêm áp lực minh bạch, giúp phụ huynh có cơ sở giám sát và lựa chọn.

Người tiêu dùng đã dần quen với màu của nhãn "tick xanh trách nhiệm" khi đi mua sắm.

Song song đó, vấn đề pháp lý và chế tài xử lý vi phạm cũng được đặt ra. Luật sư Nguyễn Minh Tuấn, Đoàn Luật sư TP Hồ Chí Minh, cho rằng các hành vi vi phạm an toàn thực phẩm trong trường học không chỉ dừng ở mức sai phạm hành chính thông thường mà có thể kéo theo nhiều hệ lụy nghiêm trọng về sức khỏe cộng đồng.

“Tùy theo tính chất và mức độ, các đơn vị cung cấp thực phẩm không đảm bảo có thể bị xử phạt hành chính, đình chỉ hoạt động, thậm chí bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu gây hậu quả nghiêm trọng. Đặc biệt, trong môi trường học đường - nơi đối tượng là trẻ em thì càng phải yêu cầu xử lý phải nghiêm khắc hơn để tạo tính răn đe về sau”, ông Tuấn nhấn mạnh.

Theo ông, thực tế hiện nay vẫn tồn tại tình trạng “lách luật”, hợp thức hóa hồ sơ hoặc đối phó kiểm tra, khiến công tác quản lý gặp nhiều khó khăn. Do đó, ngoài chế tài, cần thiết lập cơ chế giám sát minh bạch, rõ trách nhiệm của từng khâu trong chuỗi cung ứng. Việc ứng dụng công nghệ như truy xuất nguồn gốc, kiểm soát dữ liệu theo thời gian thực hay triển khai hệ thống “tick xanh” sẽ giúp nâng cao hiệu quả quản lý, hạn chế gian lận và bảo vệ tốt hơn quyền lợi của học sinh.

Bài cuối: Doanh nghiệp cần thay đổi để thích ứng

Bài, ảnh: Hoàng Tuyết/Báo Tin tức và Dân tộc