Gần Tết nhiều lo toan và cách Đức Phật gỡ rối cho lòng người

Những ngày cuối năm, khi phố phường bắt đầu rộn ràng không khí Tết, cũng là lúc nhiều người thấy lòng mình nặng trĩu. Không phải ai cũng háo hức chờ đón năm mới. Với không ít người, tháng Chạp là quãng thời gian của những phép tính chưa tròn: Tiền thưởng ít, nợ chưa trả xong, Tết này không biết có đủ lo cho gia đình, có nên về quê hay ở lại nơi làm việc để tiết kiệm chi phí…

Tết - Bài thi khó

Những băn khoăn ấy không phải là cá biệt. Chúng phản ánh một thực tế rất phổ biến: Tết, từ chỗ là dịp sum họp, đã trở thành một mốc áp lực tinh thần với nhiều người. Nhìn từ góc độ Phật giáo, điều này không xa lạ. Đức Phật từng chỉ ra rằng khổ đau không chỉ đến từ hoàn cảnh, mà đến từ cách con người để tâm mình bị dẫn dắt.

Trong kinh Pháp Cú, Đức Phật dạy: “Tâm dẫn đầu các pháp, tâm làm chủ, tâm tạo. Nếu nói hay hành động với tâm phiền não, khổ não sẽ theo sau như bánh xe lăn theo chân con vật kéo xe”. Lời dạy ấy, đặt vào bối cảnh cuối năm, vẫn nguyên giá trị.

Đức Phật dạy chúng ta nhiều điều về ý nghĩa ngày Tết. (Ảnh minh họa: Giác Ngộ Online)

Cuối năm, con người thường có xu hướng nhìn lại và tự đánh giá mình qua những thước đo rất cụ thể: Thu nhập, kết quả công việc, khả năng lo cho gia đình. Khi những thước đo ấy không đạt như mong đợi, tâm lý so sánh và tự trách dễ xuất hiện. Tết vì thế không còn đơn thuần là ngày vui, mà trở thành một cuộc “soi chiếu” đầy áp lực.

Phật giáo nhìn thẳng vào gốc rễ của sự bất an này. Đức Phật từng nói, người khổ không hẳn vì thiếu, mà vì không biết đủ. Khi kỳ vọng bị đẩy lên quá cao, thực tế dù không đến mức tệ cũng trở thành nguyên nhân gây phiền muộn.

Nhiều người lo lắng vì không làm được Tết to, không sắm sửa đủ đầy như người khác. Nhưng dưới ánh sáng Phật giáo, giá trị của một cái Tết không nằm ở quy mô, mà ở sự an ổn trong lòng người. Một năm chưa thuận lợi không đồng nghĩa với thất bại, càng không phải là lý do để tự phủ nhận chính mình.

Gỡ rối cho lòng người trước thềm năm mới

Trong những lo toan cuối năm, chuyện tiền bạc và nợ nần thường là gánh nặng lớn nhất. Đức Phật không phủ nhận khó khăn này, cũng không đưa ra lời khuyên sáo rỗng kiểu “đừng lo nữa”. Ngược lại, Ngài khuyến khích con người đối diện thẳng với thực tế, nhưng không để thực tế ấy làm tổn thương phẩm giá và sự bình an nội tâm.

Khi chưa trả được hết nợ, điều quan trọng không phải là tự dằn vặt, mà là giữ chữ tín, giữ thái độ rõ ràng và thiện chí. Đức Phật từng nhắc rằng lo nghĩ về điều chưa xảy ra và hối tiếc điều đã qua chỉ khiến con người tự làm mình suy kiệt. Áp lực cuối năm, vì thế, không nên bị nhân lên bởi những nỗi lo vượt quá khả năng kiểm soát.

Câu hỏi “về quê hay ở lại” cũng khiến nhiều người day dứt. Phật giáo không đặt ra chuẩn mực cứng nhắc cho lựa chọn này. Về quê hay ở lại không quyết định độ sâu của tình thân, nếu quyết định ấy được đưa ra bằng sự chân thành và không xuất phát từ né tránh hay mặc cảm. Có năm sum họp, có năm ở lại làm việc, miễn là lòng không khởi thêm phiền não, thì lựa chọn nào cũng có thể đúng.

Cuối năm là thời điểm để biết đủ biết hài lòng. (Ảnh minh họa: Viên Minh)

Phật giáo không hứa hẹn xóa hết khó khăn vật chất trong chốc lát. Điều Phật giáo làm được là giúp con người nhìn rõ bản chất của nỗi khổ để không tự làm mình khổ thêm. Cuối năm, thay vì cố gắng đạt cho bằng được những chuẩn mực xã hội đặt ra, Đức Phật khuyên con người quay về với thiểu dục, tri túc - biết đủ và hài lòng với những gì mình có, không tham lam.

Một cái Tết giản dị, một bữa cơm ấm cúng, một cuộc điện thoại về quê cũng có thể là sự kết nối đủ đầy. Khi tâm không còn bị cuốn theo so sánh, những thiếu hụt vật chất sẽ bớt nặng nề hơn.

Cuối năm, nếu chưa thể lo được một cái Tết như mong muốn, thì vẫn có thể giữ cho lòng mình không quá chật chội. Như lời Đức Phật dạy, khổ hay an không chỉ do hoàn cảnh, mà do cách con người đặt tâm mình ở đâu. Khi tâm được gỡ rối, Tết tự nhiên sẽ bớt áp lực.

Và đôi khi, điều quý giá nhất vào thời khắc chuyển giao năm cũ - năm mới không phải là số tiền còn lại, mà là cảm giác mình vẫn đứng vững, vẫn tử tế với bản thân và với người khác, để bước sang năm mới với một tâm thế nhẹ hơn, an hơn.

Hoàng Hà