Gắn bảo tồn đa dạng sinh học với phát triển sinh kế cộng đồng

Vườn Quốc gia Xuân Sơn triển khai đồng bộ nhiều giải pháp ứng dụng khoa học công nghệ nhằm giữ vững tài nguyên rừng.

Toàn tỉnh hiện quản lý, bảo vệ hơn 405.000 ha đất có rừng, duy trì độ che phủ 43,37%, trong đó gần 200.000 ha rừng tự nhiên và hơn 205.500 ha rừng trồng. Nguồn tài nguyên rừng phong phú là nền tảng quan trọng để bảo tồn hệ sinh thái, lưu giữ nguồn gen động, thực vật quý hiếm, đồng thời tạo dư địa phát triển kinh tế lâm nghiệp theo hướng bền vững.

Hạt nhân của công tác bảo tồn là Vườn Quốc gia Xuân Sơn với diện tích hơn 15.000 ha, độ che phủ rừng trên 95%. Đây là một trong những khu vực có giá trị đặc biệt về đa dạng sinh học của vùng Trung du và miền núi phía Bắc, nơi sinh sống của nhiều loài động, thực vật quý hiếm; đồng thời lưu giữ bản sắc văn hóa của đồng bào các dân tộc Dao, Mường.

Những năm qua, công tác quản lý, bảo vệ rừng tại Vườn Quốc gia Xuân Sơn được triển khai đồng bộ. Lực lượng kiểm lâm, bảo vệ rừng phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương và cộng đồng tăng cường tuần tra, kiểm soát, phòng cháy chữa cháy rừng; ngăn chặn các hành vi xâm hại tài nguyên thiên nhiên, góp phần giữ vững diện tích rừng hiện có và bảo vệ hệ sinh thái rừng đặc dụng.

Bà Hà Thị An, thôn Xuân Sơn, xã Xuân Đài cho biết: Sau khi được tuyên truyền, người dân chỉ canh tác trên diện tích được giao; đồng thời được hỗ trợ phát triển sản xuất, tham gia làm kinh tế thông qua các mô hình du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng. Nhờ đó, đời sống nhiều hộ dân từng bước ổn định. Giữ rừng cũng chính là giữ nguồn nước, cảnh quan và bảo đảm sinh kế lâu dài cho cộng đồng.

Cán bộ Vườn Quốc gia Xuân Sơn phối hợp tuần tra bảo vệ rừng.

Theo đồng chí Trần Ngọc Cường - Giám đốc Ban Quản lý Vườn Quốc gia Xuân Sơn, đơn vị triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả bảo tồn đa dạng sinh học gắn với phát triển sinh kế cộng đồng. Trọng tâm là tăng cường quản lý, bảo vệ rừng; ứng dụng khoa học công nghệ trong tuần tra, giám sát; phục hồi hệ sinh thái và các loài động, thực vật quý hiếm; phát triển sinh kế bền vững thông qua khoán bảo vệ rừng, chi trả dịch vụ môi trường rừng, phát triển dịch vụ sinh thái và sản phẩm đặc trưng của địa phương. Đồng thời, tăng cường tuyên truyền, nâng cao nhận thức để cộng đồng cùng tham gia bảo vệ rừng, đẩy mạnh phối hợp với các cấp, ngành, nhà khoa học và người dân trong công tác bảo tồn...

Cùng với nhiệm vụ bảo vệ rừng, tỉnh đẩy mạnh phục hồi rừng đầu nguồn, bảo tồn nguồn nước, điều tra, giám sát các loài nguy cấp, quý, hiếm; triển khai các dự án phục hồi sinh cảnh và nâng cao chất lượng hệ sinh thái rừng.

Điểm nổi bật trong công tác bảo tồn của tỉnh là gắn chặt với phát triển sinh kế cộng đồng. Người dân vùng đệm được khuyến khích phát triển dược liệu dưới tán rừng, lâm sản ngoài gỗ, chăn nuôi sinh thái, sản xuất nông nghiệp hữu cơ, xây dựng sản phẩm OCOP và mở rộng các mô hình du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng.

Chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng cũng tiếp tục được thực hiện hiệu quả, tạo nguồn thu nhập ổn định cho các gia đình và cộng đồng nhận khoán bảo vệ rừng. Tỉnh cũng lồng ghép các chương trình mục tiêu quốc gia để hỗ trợ phát triển sản xuất theo hướng tuần hoàn, mở rộng mô hình trồng dược liệu, phát triển vật nuôi bản địa, hợp tác xã lâm sản ngoài gỗ gắn với thị trường tiêu thụ.

Du khách tham quan, trải nghiệm và lưu trú tại homestay của người dân thôn Xuân Sơn, xã Xuân Đài.

Thực tiễn cho thấy, khi sinh kế được cải thiện, nhận thức của người dân về bảo vệ tài nguyên thiên nhiên cũng thay đổi rõ rệt. Từ chỗ chủ yếu khai thác tài nguyên rừng, nhiều hộ dân đã chủ động phối hợp, tham gia tuần tra, bảo vệ rừng, phát triển du lịch cộng đồng và gìn giữ cảnh quan. Người dân không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà đã trở thành lực lượng trực tiếp tham gia bảo tồn đa dạng sinh học, góp phần xây dựng “lá chắn xanh” ngay từ cơ sở.

Theo đánh giá của Sở Nông nghiệp và Môi trường, việc gắn bảo tồn đa dạng sinh học với phát triển sinh kế cộng đồng mang lại hiệu quả rõ nét. Hệ sinh thái rừng tiếp tục được bảo vệ; nhiều giá trị tự nhiên và văn hóa được phát huy; đời sống người dân vùng đệm từng bước được cải thiện, tạo nền tảng cho phát triển kinh tế xanh và du lịch sinh thái.

Thời gian tới, tỉnh tiếp tục cơ cấu lại ngành Lâm nghiệp theo hướng bền vững; mở rộng diện tích rừng được cấp chứng chỉ quản lý rừng bền vững (FSC); phát triển rừng gỗ lớn, nâng cao chất lượng rừng tự nhiên; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, hệ thống thông tin địa lý (GIS), viễn thám trong quản lý tài nguyên rừng và giám sát đa dạng sinh học. Đồng thời, tập trung phát triển kinh tế dưới tán rừng, mở rộng chuỗi giá trị dược liệu bản địa, lâm sản ngoài gỗ, du lịch sinh thái và từng bước tham gia thị trường tín chỉ carbon, tạo thêm nguồn lực cho công tác bảo vệ rừng.

Ngọc Lam